Xanthos (Antalya)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...The city of Xanthos, the capital of ancient Lycia, is situated on a rocky outcrop beside the Xanthos River (Eşen Çayı). It has produced evidence of occupation from at least the mid-1st millennium BC and flourished into the Hellenistic and Roman periods. The Lycian Acropolis is beside the river at the south-west of the site, while the larger Roman Acropolis lies to the north, with the city spread out below it. The site was investigated by Charles Fellows in 1838 and since 1950 has been excavated by a French expedition, currently led by Jacques des Courtils. He is focusing on the central city area.
Xanthos is the only Classical site in Turkey declared a World Heritage site.
2007
Work continued on the soundings begun in 2006 in the Upper Agora and Civil Basilica. In the agora three soundings were excavated in the north portico and one in the west portico; two were dug in the east nave of the basilica. The architectural study of the basilica also continued. The restoration of the south facade was completed and new blocks belonging to the south facade were drawn. In the north room the mosaics had been removed in the Byzantine period but the impressions in the plaster floor remain.
Work also continued in the sector of the Inscribed Pillar, where the unsightly build up of modern deposit to the north of the West Agora was removed. The area now resembles more closely the terrain in antiquity, and there is an added benefit in that the area is available for future excavations.
The Byzantine program was again in place, with work on the architecture and corpus of mosaics from the East Basilica.
The epigraphic survey has now identified 331 inscriptions since it began in 2000.
Also this year work was undertaken to the northeast of Xanthos in the area of the so-called "cemetery of heroes", 1 kilometre west of the village of Çavdır. The area had been cleared in 2006 and many architectural blocks, sculpture fragments and the top of an Ottoman stele were found. This year three soundings were made but they produced no trace of constructions or foundations from which these surface pieces could have come. It appears this was not an extension of the ancient cemetery of Xanthos but a modern cemetery, and the ancient blocks must have been brought to it from Xanthos to serve as grave markers. The cemetery does not belong to the village but, according to local tradition, may be a memorial to a battle.2006
In 2006, conservation and cleaning works were undertaken around the Inscribed Pillar, in the cardo (especially the area in front of the civic basilica) and in the West Agora. Work also continued on the topographic and archaeological plan of the city, and excavations took place in three main areas.
In the Central Sector two new soundings were made in the west portico of the North Agora. A complete sequence has now been revealed in this area. During the Hellenistic period workshops were established on bedrock, and then at the end of the Hellenistic they were replaced by a large structure. Although the walls were built of comparatively small stones, this building had a regular layout, but its plan is still to be completed and its function is undetermined. In the 2nd century AD, when the city centre was rebuilt, this building was replaced by a Roman portico. This was rebuilt in the 5th century and the floor was paved with mosaics.
In the Southeast Sector the third excavation campaign was conducted. In 2004 a large wall of polygonal Lesbian masonry dating to the end of the 6th century or the first half of the 5th century BC was found here, and this year the excavation area was extended to investigate the plan and function of this structure and identify the original position of the reliefs associated with it. Its function is still uncertain but it may be a heroon or dynastic tomb. At that time Xanthos had a number of such structures. Alternatively, it could be a monumental gate of the city wall or palace. Two new pieces (small fragments showing the hind limbs of an animal) were added to the relief series that must have belonged to this large structure. Also in this area, a house of the 5th century AD was identified. At that time the area was densely settled.
Soundings in the area around the Inscribed Pillar found walls of polygonal masonry. They are certainly not terrace walls, but from a built structure. The walls were erected on the bedrock, which had been cut away where necessary to produce a level surface. Later buildings disrupted the area and perhaps reused the walls. These later structures are post-Byzantine in date and may belong to the Seljuk period.2005
In 2005 work concentrated on two areas: the urbanism program and the central sector where soundings were made in the Civil Basilica and the Upper Agora (including the West Gate). This area north of the Roman Agora is not yet completely understood but it is clear it was densely occupied by imposing buildings. The decumanus maximus (the major axis of the city) was cleared for a length of 50 m.
Another relief fragment larger in scale but stylistically similar to the bull reliefs found in 2004 was found in a Hellenistic extension of the Archaic wall of Lesbian masonry. It depicts the lower legs of an over-life-size draped figure, who appears to be kneeling while holding a smaller draped figure. If based on neo-Hittite iconography, it might represent a ruler protected by a deity. The reliefs and wall could be part of a monumental gate to the city or a palace.
This year also saw progress in the study of epigraphy, Hellenistic pottery and glass. There was a systematic program of aerial photography of the area.2004
In 2004 an 18th century structure was excavated in the Central Quarter to expose the underlying pavement of the decumanus. The North Agora and the Roman Civic Basilica are part of an important complex of the Roman Imperial period. The basilica probably had two storeys and there was a cistern under the full length of the main nave. Blocks fallen on the cistern were removed. Soundings made in the building to clarify the date produced pottery that dates it to the 1st century AD or first half of the 2nd century. Below was a structure on bedrock, probably of the Hellenistic period. In the western part of the agora there was a Hellenistic structure under the Roman portico. Cleaning of mosaics in the north portico of the agora revealed a figural scene and inscription, perhaps related to Trakinios, a local dignitary of the 5th century AD, known from a mosaic inscription in the large hall of the basilica.
Work also continued in the Western Agora, a monumental Roman complex between the Classical period Harpy Tomb and Inscribed Pillar. Soundings in 1995 had proved that anything earlier, apart from the Lycian tombs, was completely removed by the Roman refurbishment of the area. Porticoes surround the agora and almost the entire eastern portico was exposed, including a 5th century mosaic. A walkway was built for tourists so they can see the Inscribed Pillar.
Soundings in the south-east part of the city yielded the most spectacular results. Directly on bedrock was a wall built of Archaic period polygonal masonry of Lesbos type. Niches for statues were spaced 1.80 m apart and the structure resembles Monument G on the Lycian Acropolis, perhaps an important monumental tomb. This suggests there was an Archaic necropolis here with monumental tombs, and so the previous hypothesis that the kings of Xanthos were buried in Pillar-tombs as in other cities of Lycia needs to be revised.
Also found were two stone blocks with bulls carved in low relief in the Archaic style, similar to the two lion reliefs found on the surface nearby ten years ago, but these were not part of the monument/wall. The style reflects Late Hittite and Phrygian work and shows no Persian or Hellenic influences, suggesting they may be even earlier than Akurgal's Lion Tomb and may be the earliest examples of Lycian sculpture found so far. They are now in Antalya Museum. Another feature on bedrock, but older than the polygonal wall, produced Samian pottery traditionally dated to the 5th century BC, although examples in Samos Museum are dated to the 8th and 7th centuries.
A Chalcolithic axe was found in a sounding.
Bibliography
Jacques des Courtils et al., "La campagne 2005 à Xanthos", Anatolica Antiqua 14 (2006), 275-92Jacques des Courtils et al., "La campagne 2006 à Xanthos", Anatolia Antiqua 15 (2007), 315-24
Jacques des Courtils, "Excavations and Researches at Xanthos in 2006", ANMED (Anadolu Akdenizi Arkeoloji Haberleri) 5 (2007), 29-32
Jacques des Courtils et al., "Xanthos 2007", Anatolia Antiqua 16 (2008), 365-79
Laurence Cavalier and Jacques des Courtils, "Nécropole antique ou cimitière moderne? Vestiges funéraire dans les environs de Xanthos", Anatolia Antiqua 16 (2008), 381-92Website
Excavation details can be found at
http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/actions-france_830/archeologie_1058/les-carnets-archeologie_5064/orient-ancien_5067/turquie-xanthos-letoon_5577/index.html
The website for the Canadian Epigraphic Mission to Xanthos is at
http://www.hst.ulaval.ca/xanthos/eng/index_eng.htmlAntik Likya’nın başkenti olan Xanthos kenti, Eşen Çayı (Xanthos Nehri) yakınındaki kayalık bir alanda kurulmuştur. En azından MÖ 1. binyıl ortasından itibaren iskan edildiği anlaşılmakta, Helenistik ve Roma dönemlerinde ise giderek geliştiği bilinmektedir. Likya Dönemi akropolü, yerleşimin güneybatısında ve nehre yakın konumdadır; daha büyük olan Roma Dönemi akropolü ise kuzeyde yer alır ve kent bunun altında gelişmiştir. Charles Fellows 1838’te alanda incelemeler yapmıştır; 1950’den bu yana Fransızların sürdürdüğü kazılar ise şu anda Jacques des Courtils tarafından yürütülmekte ve kentin merkezinde yoğunlaşmaktadır.
Xanthos, Türkiye’de Dünya Mirası Alanı olarak kabul edilmiş tek Klasik Dönem sitidir.
2007
2006 yılında Yukarı Agora ve Sivil Bazilika’da başlanan sondaj çalışmalarına devam edilmiştir. Agorada, kuzey revakta üç ve batı revakta bir sondaj; bazilikada ise doğu nefte iki sondaj gerçekleştirilmiştir. Bazilikanın mimari açıdan incelenmesine de devam edilmiştir. Güney cephenin restorasyonu tamamlanmış ve bu cepheye ait yeni taşların çizimleri yapılmıştır. Kuzey odadaki mozaikler Bizans Döneminde kaldırılmış olsa da, döşemedeki izleri halen görülebilmektedir.
Yazıtlı Sütun çevresindeki çalışmalara da devam edilmiş ve Batı Agora’nın kuzeyinde birikmiş olan modern ve görünümü bozan dolgular kaldırılmıştır. Alan şimdi Antikite’deki görünümünü daha çok andırmaktadır; ilerideki kazı çalışmaları için de hazır duruma gelmiştir.
Bizans programına da yeniden başlanmış ve Doğu Bazilika’nın mimarisi ve mozaik korpusu üzerinde çalışılmıştır.
Epigrafik yüzey araştırması 2000 yılında başlatıldığından bu yana 331 yazıt tespit edilmiştir.
Bu yıl Xanthos’un kuzeydoğusunda ve Çavdır Köyü’nün 1 km batısında yer alan ve “kahramanlar mezarlığı” olarak bilinen bölgede de çalışılmıştır. Burası 2006 yılında temizlenmiş ve birçok mimari blok, heykel parçası ve bir Osmanlı mezar taşının üst kısmı bulunmuştur. Bu yıl üç sondaj gerçekleştirilse de, bu yüzey buluntularının ait olabileceği herhangi bir yapı ya da temel kalıntısına ulaşılamamıştır. Buranın Xanthos’un antik mezarlığının bir uzantısı değil, yeni bir mezarlık olduğu sanılmakta ve antik blokların Xanthos’tan mezar taşı olarak kullanılmak üzere taşındığı düşünülmektedir. Mezarlık köye ait değildir ancak yerel geleneğe dayanarak bir savaş anıtı olduğu düşünülebilir.
2006
2006’da Yazıtlı Sütun çevresinde, Cardo’da (özellikle sivil bazilikanın önündeki bölgede) ve Batı Agora’da koruma ve temizlik çalışmaları yürütülmüştür. Ayrıca kentin topografik ve arkeolojik planının hazırlanmasına devam edilmiştir. Kazı çalışmaları ise üç ana bölgede yoğunlaşmıştır.
Merkezi Alan’da yer alan Kuzey Agora’nın batı revağında iki yeni sondaj yapılmış ve bu bölgenin yerleşim kronolojisi kesin olarak ortaya çıkmıştır. Helenistik Dönemde ana kaya üzerine işlikler kurulmuş, Helenistik Dönem sonrasında ise bunların yerine daha büyük bir yapı gelmiştir. Duvarları nispeten küçük taşlarla örülmüş olsa da, yapının düzgün bir planı olduğu anlaşılmaktadır; yine de planın tamamlanması ve işlevinin belirlenmesi gereklidir. Kent merkezinin yeniden kurulduğu MS 2. yüzyılda, bu yapının yerine bir Roma revağı geldiği görülmektedir. Bu yapı da, 5. yüzyılda yeniden inşa edilmiş ve mozaik döşeme yapılmıştır.
Güneydoğu Bölgesi’nde üçüncü kazı çalışması gerçekleştirilmiştir. 2004’te burada, MÖ 6. yüzyıl sonuna ya da 5. yüzyılın ilk yarısına ait olduğu düşünülen, Lesbos tipi poligonal örgülü büyük bir duvar bulunmuş; bu yıl da, yapının planını ortaya çıkararak işlevini belirlemek ve yapıyla ilişkili kabartmaların özgün konumlarını anlamak üzere kazı alanı genişletilmiştir. Yapının işlevi henüz anlaşılamamıştır; ancak bir heroon veya aile mezarı olduğu düşünülebilir. Bu dönemde Xanthos’ta bu tür yapılara rastlanmaktadır. Bir diğer öneri ise, şehir surlarının ya da sarayın anıtsal giriş kapısı olduğudur. Bu yıl, bu büyük yapıya ait olduğu düşünülen kabartmalar arasına iki yeni parça daha (bir hayvanın arka bacaklarını tasvir eden küçük parçalar) eklenmiştir. Bu bölgede ayrıca MS 5. yüzyıla ait bir ev tespit edilmiştir; bu dönemde bölgede oldukça yoğun bir yerleşim görülmektedir.
Yazıtlı Sütun’un çevresindeki bölgede gerçekleştirilen sondajlarda ise, poligonal duvar örgülü duvarlar bulunmuştur. Bunların teras duvarları olmadığı kesin olmakla birlikte, bir yapıya ait oldukları anlaşılmaktadır. Duvarlar ana kaya üzerine inşa edilmiş; gerektiği yerlerde muntazam bir yüzey elde etmek üzere kaya kesilerek düzeltilmiştir. Daha sonraki yapılar duvarların dağılmasına neden olmuş ve muhtemelen malzemelerinden yararlanmıştır. Bu geç dönem yapıları Bizans sonrasına ve belki de Selçuklu Dönemine aittir.
2005
2005 yılı çalışmaları, şehircilik uygulamaları ile merkezi alan olmak üzere iki konuda yoğunlaşmış; merkezi alandaki Sivil Bazilika’da ve Yukarı Agora’da sondajlar (Batı Kapısı’nı da içerecek şekilde) yapılmıştır. Roma Agorası’nın kuzeyinde yer alan bu bölgenin karakteri tam olarak anlaşılamamış olsa da görkemli yapılarla çevrili olduğu açıktır. Decumanus Maximus’un da (kentin en önemli aksı) 50 m’lik bir bölümü ortaya çıkarılmıştır.
Lesbos tarzındaki Arkaik duvara Helenistik dönemde yapılan ilave kısımda, 2004 yılında bulunanların stilinde ancak onlardan daha büyük olan bir boğa kabartması bulunmuştur. Kabartmada gerçek ölçülerinden büyük, uzanmış bir figürün bacaklarının alt kısmı seçilebilmekte ve daha küçük bir diğer figürü tutarken dizleri üzerine eğilmiş gibi görünmektedir. Neo-Hitit ikonografisine dayanıyorsa, bu sahnenin bir tanrının koruduğu bir idareciyi betimlediği düşünülebilir. Kabartmalar ve duvarın kente ya da bir saraya açılan anıtsal bir girişin parçaları olması da muhtemeldir.
Bu yıl ayrıca yazıtbilim, Helenistik keramikler ve camlar konularında da ilerlemeler kaydedilmiş ve alanın hava fotoğrafları sistemli olarak çekilmiştir.
2004
2004’te, Orta Mahalle’de yer alan bir 18. yüzyıl yapısı, altında uzanan Decumanus’un zeminini ortaya çıkarmak üzere kazılmıştır. Kuzey Agora ve Roma Sivil Bazilikası, Roma İmparatorluk Dönemi’ne ait önemli bir kompleksin parçalarıdır. Bazilika muhtemelen iki katlıdır ve altında orta nefin tamamı boyunca uzanan bir sarnıç bulunmaktadır. Sarnıcın üzerine düşen taşlar kaldırılmıştır. Binanın tarihini belirlemek üzere yapılan sondajlarda, MS 1. yüzyıla ya da 2. yüzyıl başına tarihlenen çanak-çömlekler ortaya çıkarılmıştır. Binanın altında, kayaya oturan ve muhtemelen Helenistik Döneme ait olan bir yapı bulunmaktadır. Agoranın batı kısmında da, Roma Dönemi revağı altında Helenistik bir yapı vardır. Agoranın kuzey revağındaki mozaiklerin temizlenmesiyle, figüratif bir sahne ile bir yazıt ortaya çıkmıştır; yazıtın, MS 5. yüzyılda yaşamış olan ve bazilikanın büyük salonundaki başka bir mozaikte adı geçen Trakinios’la ilişkili olabileceği düşünülmektedir.
Batı Agora’daki çalışmalara da devam edilmiştir; burası, Klasik Döneme ait olan Harpyler Anıtı ile Yazıtlı Sütun arasında konumlanan, anıtsal bir Roma Dönemi kompleksidir. 1995’te yapılan sondajlarda, alanın Roma Dönemindeki yeniden düzenlenmesi sırasında, Likya mezarları dışında kalan erken döneme ait her şeyin yok edildiği anlaşılmıştır. Agorayı çevreleyen revaklar ile 5. yüzyıla ait bir mozaik de dahil olmak üzere, doğu revağın hemen hemen tümü ortaya çıkarılmıştır. Turistlerin Yazıtlı Sütun’u görebilmeleri için de bir yol yapılmıştır.
Kentin güneydoğu kısmında yapılan sondajlarda ise şaşırtıcı sonuçlar elde edilmiştir. Direkt olarak kaya üzerine inşa edilmiş halde, Arkaik Döneme ait Lesbos tipi poligonal tekniğin kullanıldığı bir duvar ortaya çıkarılmıştır. Üzerinde, heykel yerleştirmek üzere 1.80 m aralıklarla nişler bulunmaktadır ve Likya Dönemi akropolündeki G Anıtı’yla benzerlik göstermektedir; bu açıdan önemli bir anıt mezar olduğu düşünülebilir. Bu düşünce, Arkaik Dönemde burada, anıtsal nitelikte mezarların yer aldığı bir nekropol alanı olduğuna işaret eder ki, bu da, Xanthos krallarının diğer Likya kentlerindeki gibi sütun-mezarlara gömüldüğü hipotezinin yeniden gözden geçirilmesini gerektirir.
Ayrıca, üzerlerine Arkaik tarzda alçak kabartma olarak boğa figürü işlenmiş iki adet taş bulunmuştur; bunlar, yakın çevrede ve yüzey üzerinde on yıl önce bulunan iki aslan kabartmasıyla benzerdir fakat onlar söz konusu anıta ya da duvara ait değildirler. Üslupları Geç Hitit ya da Frig eserlerini andırır ve herhangi bir Pers ya da Helenistik etki görülmez; bu da, Akurgal’ın Aslanlı Mezar’ından bile daha önceye ait ve bugüne kadar bulunmuş olan en erken tarihli Likya heykelleri olabileceklerini düşündürmektedir. Kabartmalar şu anda Antalya Müzesi’ndedir. Kaya üzerinde bulunan fakat poligonal teknikle inşa edilmiş duvardan daha eski olan bir diğer kalıntıda ise Sami Dönemine ait çanak-çömlekler bulunmuştur; bunlar genellikle MÖ 5. yüzyıla tarihlense de, Sisam Adası Müzesi’ndeki örnekler 8. ve 7. yüzyıllara tarihlenmektedir.
Bir diğer sondajda da Kalkolitik Çağa ait bir balta bulunmuştur.
Kaynakça
Jacques des Courtils et al., "La campagne 2005 à Xanthos", Anatolica Antiqua 14 (2006), 275-92
Jacques des Courtils vd., "La campagne 2006 à Xanthos", Anatolia Antiqua 15 (2007), 315-24
Jacques des Courtils, "Excavations and Researches at Xanthos in 2006", ANMED (Anadolu Akdenizi Arkeoloji Haberleri) 5 (2007), 29-32
Jacques des Courtils et al., "Xanthos 2007", Anatolia Antiqua 16 (2008), 365-79
Laurence Cavalier ve Jacques des Courtils, "Nécropole antique ou cimitière moderne? Vestiges funéraire dans les environs de Xanthos", Anatolia Antiqua 16 (2008), 381-92
İnternet sitesi
Kazı internet sitesi http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/actions-france_830/archeologie_1058/les-carnets-archeologie_5064/orient-ancien_5067/turquie-xanthos-letoon_5577/index.html adresinde yer almaktadır.
Kanadalı Epigrafi Ekibi’nin Xanthos çalışmalarına ilişkin bilgiler
http://www.hst.ulaval.ca/xanthos/eng/index_eng.html
adresinde yer almaktadır.Last updated: 8 Feburary 2009