Global UNE Links:

Tilbeshar (Gaziantep)

Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...

One of the largest settlements in the area, Tilbeshar is in the valley of the Sajur, a tributary of the Euphrates, and 20 km southeast of Gaziantep near the town of Oğuzeli. The site is irregular in shape, consisting of a high mound (6 hectares in extent and 40 m high) and a 50-hectare lower town that extends to north and south. The lower town is only 2-7 m high. The site was occupied, though not continuously, from the Neolithic to the Medieval periods. As the 12th-13th century residence of the Counts of Edessa it was known as Turbessel. Research at Tilbeshar began in 1994, under the direction of Christine Kepinski.

2006

In 2006 the geophysical survey in the lower town was continued and a 900 m long strip, running east to west across the entire site, has now been completed. Excavations were undertaken in Areas J, L and D.

In Area J (in the southeast lower town) trenches confirmed that the results of the geomagnetic survey were accurate, despite this being difficult terrain for this sort of survey as there is a lot of basalt here. This was the case both for the medieval plan and also for the Bronze Age plan. In the latter period occupation was dense, with a clear network of streets and plots of the same size. The area was obviously laid out to an overall plan. This was not the case for other areas of the lower town in the 3rd millennium (when there was usually a more careless layout) or in the 2nd millennium.  In Area J the alignment of the streets and infrastructure such as drains and paving was maintained from EB III to MB II, despite the gap in occupation from 2100-1800 BC. This suggests that the 3rd millennium ruins were still visible when the area was reoccupied in MB II.

Area L is located in the southwest lower town, in a depression where EB sherds were on the surface. As expected, EB levels were immediately reached when the area was opened in 2005 and deposits of the first town on the site (Level IIIB, dated around 2700-2500 BC) were found. The remains are badly preserved but they provide evidence of a period difficult to reach elsewhere. This year evidence of domestic occupation included thin-walled structures, benches, pebble floors and a pit, while a very large wall with internal tower or bastion appears to have had a defensive purpose. In the ruins of these buildings were burials of three types: stone cists, inhumations and jar burials. Grave goods were abundant and generally comprised a bronze pin and a number of pottery vessels.

Area D is in the northern part of the lower town. Trench D2 was opened there in 2005 and continued this year. A series of outdoor surfaces stretching back from MB II (ca 1600 BC) to EB II (ca 2600 BC) was excavated, revealing that there was no abandonment here at the end of the 3rd millennium, during MB I. This succession of outdoor surfaces thus revealed layers that had been removed in built-up areas during MB II building operations. Micromorphological analyses of the surfaces provided information about the different activities that had taken place on them.

In the uppermost level was the corner of an MB II building with an open area in front of it. The surface below that was used for grazing sheep or goats, and there was also a pottery kiln there. Under that surface were more outdoor surfaces, dating to MB I. They were used for various domestic activities and also for burials of adults and children. There were simple inhumations, as well as burials in jars, cists and pits surrounded by stones. The grave goods consisted of pottery vessels (usually one or two, but in one case five) and sometimes a bronze pin. The pottery is of types not before found at Tilbeshar but attributable to MB I. These surfaces have accordingly been assigned to Level IVA1 (2100-2000).

Associated with a thick layer of black ashes was the first EB layer (Level IIID, 2300-2100 BC). The mud brick walls had stone foundations but were often cut into by MB I tombs and so were badly preserved. Level IIIC (2500-2300) is attested by three parallel stone walls built of small stones. Only one or two courses were preserved but they were at the same orientation as EB walls found in trench D1 in 1996. Unlike those in Area J, they are at a different orientation from the MB walls. This level was also destroyed. Below, in Level IIIB, was a 3 cm thick surface of fine gravel set in orange mortar. This was cut by a wide, shallow pit that ran into the north and south baulks. At the bottom of the pit was the top of a burial chamber 6 m long, 2 m wide and 1.5 - 2.0 m high. The corbelled chamber was built of large stones and covered with flat slabs. It contained hundreds of pottery vessels mixed with bones and the disorder shows it had had multiple uses. As it was found on the last digging day, its excavation was left until 2007. The pottery suggests the first use of the tomb was during Level IIIB (about 2600 BC) and it continued in use for about three hundred years. This family vault belongs to a tradition of such tombs in northern Syria.
 
This season confirmed that EB occupation extended beyond the citadel into the lower town, covering about 50 hectares. As the oldest level (IIIB) was not found in the southeast, the town appears to have extended first to the north and then southwards, where the southeast neighbourhood was built to an overall plan. At the beginning of the 2nd millennium the town contracted and only the citadel and northern part of the lower town were occupied (30 hectares), before it again extended to the south in MB II (56 hectares).

2005

In 2005 excavation resumed after five years of study seasons. Three areas were investigated.

Area D (trench D2) is in the north part of the lower town. Below Medieval deposits were layers of MB II and EB II. The EB II deposits were on virgin soil and there was clearly no earlier occupation in this area. The top two levels, dating to the 12th/13th centuries and 11th century AD, revealed several fragmentary houses, with complete pottery vessels, a lamp and two bronze crosses among other finds. Below were two thin layers of undetermined date with mud brick walls, hearths and an oven, and then a large circular pit containing the burial of a man lying on his side. His horse was buried on top of him. Associated with the burial were a bronze arrowhead, and bronze rings encircled his ankles and one wrist. The date of this burial could not be determined. The next layer consisted of a large outdoor area with much evidence of burning, while to the west are imposing stone foundations of a large structure. Radiocarbon dates are about 1600 BC (MB II, level IVB). In the underlying layer this was an open work area, and a jar burial was also found. The excavators suggest this may have been a nomad camp. The pottery dates this layer to level IVA (MB I, 2000-1800 BC). A sounding then revealed a layer dated to level IIIC (EB II, 2500-2300). No trace of level IIIB (2700-2500), which had been found in 1996 in trench D1, was found.

In area L, in the south part of the lower town, four trenches (L1 - L4) were opened, revealing a similar sequence to that on the other side of the lower city, in area D. The area was very eroded but produced evidence of a broad paved/pebbled area on virgin soil (EB II 2900-2500). Nearby were fragmentary house remains and burials, also dated to EB II.

Area M was opened on the north slope of the citadel to investigate the Bronze Age levels there and find out whether they were accessible. The first trench (M1), opened at the base of the mound, produced only a very large medieval ditch but trench M2, opened further up the slope, revealed a very large mud brick platform. This platform had already been identified to the south (area E) and attributed to level IIIB (2700-2500 BC). On top of it was a mud brick enclosure wall, also dated to EB II.

These investigations have allowed a better understanding of the development of this site as an urban centre. Occupation first extended into the lower town in EB II, but a break in occupation occurred at the end of the 3rd millennium, and the lower town was only resettled in MB II, about 1800 BC.

Bibliography

Christine Kepinski, "Tilbeshar -- A Bronze Age City in the Sajur Valley (Southeast Anatolia)", Anatolica 31 (2005), 145-60 (summary of 1994-2000 seasons)
Christine Kepinski et al., "Travaux menés à Tilbeshar en 2005 (Sud-Est anatolien)", Anatolica Antiqua 14 (2006), 251-60
Christine Kepinski et al., "Rapport préliminaire sur la septième campagne de fouilles à Tilbeshar en 2006 (Sud-Est anatolien)", Anatolia Antiqua 15 (2007) 275-88
Rémi Berthon and Marjan Mashkour, "Animal remains from Tilbeşar excavations, southeast Anatolia, Turkey", Anatolia Antiqua 16 (2008), 23-51

Website

The excavation website is at
www.diplomatie.gouv.fr/fr/actions-france_830/archeologie_1058/les-carnets-archeologie_5064/orient-ancien_5067/turquie-tilbeshar_5574/index.html

Bölgenin en büyük yerleşimlerinden biri olan Tilbeşar, Fırat’ın kollarından biri olan Sajur’un oluşturduğu vadide ve Gaziantep’in 20 km güneydoğusunda, Oğuzeli köyü yakınlarında yer alır. Yüksek bir höyük (6 hektar yüz ölçüme ve 40 m yüksekliğe sahiptir) ile kuzeye ve güneye doğru uzanan 50 hektar büyüklüğünde bir aşağı kentten oluşan yerleşimin biçimi düzgün değildir. Aşağı kentin yüksekliği sadece 2.7 m’dir. Alan, Neolitik Çağdan Ortaçağlara kadar kesintili olarak iskan edilmiştir. Yerleşim, 12.-13. yüzyıllardaki Edessa kontları döneminde Turbessel olarak anılmaktadır. Tilbeşar’daki araştırmalara 1994 yılında, Christine Kepinski yürütücülüğünde başlanmıştır.

2006

2006’da Aşağı Kent’teki jeofizik araştırmalarına devam edilmiş ve alanı doğudan batıya kateden 900 m uzunluğunda bir bandın incelenmesi tamamlanmıştır. J, L ve D bölgelerindeki kazılar da sürdürülmüştür.

J Bölgesi’nde (Aşağı Kent’in güneydoğusunda), arazi çok miktarda bazalt içerdiği için, jeomanyetik yüzey araştırmalarında çalışma zorluğu olmasına rağmen, buradaki açmaların, araştırmalarda elde edilen sonuçları doğrular nitelikte olduğu görülmüştür. Bu durum gerek Ortaçağ tabakaları gerekse de Tunç Çağı tabakaları için geçerlidir. Sonraki dönemde yerleşimin kalabalıklaştığı, aynı boyutlarda sokak ve adalardan oluşan belirgin bir doku ortaya çıktığı görülmekte ve alanın genel bir yerleşim planına göre düzenlendiği anlaşılmaktadır. Bu durum, Aşağı Kent’teki diğer bölgeler için, ne 3. binyılda (bu dönemde genel olarak daha düzensiz bir yerleşim vardır), ne de 2. binyılda söz konusu değildir. J Bölgesi’nde, sokaklar ile kanalizasyon ve sokak kaplamaları gibi altyapı ile ilgili düzenlemeler, MÖ 2100-1800 arası iskan olmamasına karşın, İTÇ III ve OTÇ II’den kalmıştır. Bu da, alan OTÇ II’de yeniden iskan edildiğinde, 3. binyıl kalıntılarının halen ayakta olduğunu düşündürmektedir.

L Bölgesi, Aşağı Kent’in güneybatısında, yüzeyinde İTÇ’ye tarihlenen çömlek parçaları bulunan çukur bir alanda yer almaktadır. Kazıya 2005 yılında başlandığında, tahmin edildiği üzere, hemen İTÇ tabakalarına ulaşılmış ve burada kurulan ilk kente ait (IIIB Seviyesi, yaklaşık MÖ 2700-2500) dolgular bulunmuştur. Kalıntılar kötü korunmuş olsa da, başka yerlerde ulaşılması mümkün olmayan bir döneme ait kanıt oluşturmaları açısından önemlidirler. Bu yıl, konutlara ilişkin bulunanlar arasında  ince duvarlı bazı yapılar ile oturma sıraları, çakıl taşı döşemeler ve bir çukur vardır; bir iç kule veya bastion içeren oldukça geniş bir duvarın ise savunma amaçlı olduğu düşünülebilir. Bu yapı kalıntılarının içinde, taş sandık mezarlar, gömütler ve küp mezarlar olmak üzere üç mezar tipi görülmektedir. Mezar hediyelerine sıkça rastlanmakta ve genelde bir tunç iğne ile birkaç toprak kaptan oluşmaktadır.

D Bölgesi Aşağı Kent’in kuzey bölümündedir. D2 Açması’ndaki çalışmalara 2005’te başlanmış ve bu yıl da devam edilmiştir. OTÇ’den (yaklaşık MÖ 1600) İTÇ’ye (yaklaşık MÖ 2600) uzanan bir dizi açık mekan ortaya çıkarılmıştır; bu da alanın OTÇ I’de, yani 3. binyıl sonlarında, terk edilmemiş olduğunu göstermektedir. Açık mekanların devamlılığı, yapılaşmış alanlarda OTÇ II’de gerçekleştirilen inşaat faaliyetleri sırasında yok olan tabakaları da ortaya çıkarmıştır. Yüzeylerin mikromorfolojik analizleri, üzerlerinde gerçekleştirilen farklı aktivitelere ilişkin veri sağlamıştır.

En üst seviyede, OTÇ II’ye tarihlenen ve önünde açık bir alan bulunan bir yapının köşesi görülmektedir. Altındaki yüzeyde kuzu veya keçiler otlatılmıştır; burada bir de çömlek fırını vardır. Daha aşağıda, İTÇ I’e ait başka açık mekanlar yer almaktadır. Bunların konutlara ilişkin çeşitli faaliyetlerle birlikte yetişkin ve çocukların gömülmesinde kullanıldığı anlaşılmaktadır. Basit gömütler dışında küp mezarlar ve taşlarla çevrilmiş sandık veya çukur tipi mezarlar da vardır. Mezar hediyeleri arasında toprak kaplar (genellikle bir ya da iki adet) ve bazen de tunç bir iğne bulunmaktadır. Keramikler, daha önce Tilbeşar’da bulunanlardan olmamakla birlikte OTÇ I ile ilişkilidir. Bu nedenle, söz konusu yüzeylerin IVA1 Seviyesi’ne (2100-2000) ait oldukları düşünülmüştür.

Kalın bir siyah kül katmanı, ilk İTÇ tabakası (IIID Seviyesi, MÖ 2300-2100) ile ilişkilendirilmiştir. Bu seviyeye ait, taş temeller üzerine oturan kerpiç duvarlar, genellikle OTÇ I mezarlarıyla kesintiye uğradığından kötü durumdadır. IIIC Seviyesi (MÖ 2500-2300), küçük taşlarla inşa edilmiş, birbirine paralel üç duvarla temsil edilmektedir. Sadece bir ya da iki sıra korunmuştur; ancak bunlar 1996’da D1 açmasında ortaya çıkarılan İTÇ duvarlarıyla aynı doğrultudadır. Fakat J Bölgesi’ndekilerin aksine, OTÇ duvarlarıyla aynı doğrultuda değildir. Bu seviyenin de tahrip olduğu görülmektedir. Daha alttaki IIIB Seviyesi’nde, turuncu renkli bir harç tabakası üzerine yerleştirilmiş çakıl taşlarından oluşan 3 cm kalınlığında bir yüzey bulunmuştur. Bu yüzey, kuzey ve güney açmaları sınırlarına kadar uzanan, geniş ancak sığ bir çukurla kesintiye uğramaktadır. Çukurun altında, 6 m uzunluğa, 2 m genişliğe ve 1.5 – 2.0 m yüksekliğe sahip bir mezar odasının üst kısmı görülmektedir. Büyük taşlarla ve bindirmeli olarak inşa edilen odanın üzeri levha taşlarla örtülüdür. Mezarda yüzlerce toprak kap ve kemik vardır ve düzensiz olması çok sayıda kullanıcısı olduğuna işaret etmektedir. Çalışmanın son gününde bulunmuş olması nedeniyle, kazısı 2007 senesine bırakılmıştır. Çanak çömlekler, mezarın ilk olarak IIIB Seviyesi’nde (yaklaşık MÖ 2600) ve sonraki üç yüz yıl boyunca kullanıldığını düşündürmektedir. Bu tip aile mezarları, Kuzey Suriye’de rastlanan bir geleneğin devamıdır.

Bu yılki çalışmalar, İTÇ kentinin sınırlarının kaleden aşağı kente yayılarak, yaklaşık 50 hektarlık bir alanı kapladığını doğrulamıştır. Güneydoğuda en erken seviyeye (IIIB) rastlanmamış olması, kentin önce kuzeye, ardından güneye doğru yayıldığını düşündürmektedir; güneydoğu bölümü ise belirli bir plana göre inşa edilmiştir. 2. binyıl başında kentin küçüldüğü ve yalnızca kale ile Aşağı Kent’in kuzey bölümünü (30 hektar) kapladığı; fakat OTÇ II’de yeniden genişleyerek (56 hektar) güneye doğru uzandığı söylenebilir.

2005

2005’te, beş yıllık araştırma döneminin ardından kazılara yeniden başlanmış ve üç ayrı bölgede çalışılmıştır.

D Bölgesi (D2 açması) aşağı kentin kuzey bölümündedir. Buradaki Ortaçağ dolguları altında OTÇ II ve İTÇ II tabakaları bulunmaktadır. İTÇ II dolguları bakir toprak üstünde yer almaktadır ve burada daha erken döneme ait bir yerleşim olmadığı kesindir. En üstte yer alan ve MS 12./13. ve 11. yüzyıllara ait olan iki tabakada, diğer buluntularla birlikte, konutlara ait bölümler, bütün halde toprak kaplar, bir kandil ve tunçtan iki adet haç bulunmuştur. Bunların altında kerpiç duvarlar, ocaklar, bir fırın ve içinde yanına yatmış bir erkek mezarı bulunan dairesel planlı büyük bir çukur içeren ancak tarihleri belirlenemeyen iki ince tabaka vardır. Atı da adamın üzerine gömülmüştür. Mezarla bağlantılı olarak tunçtan bir ok başı ve adamın ayak bilekleri ile el bileklerinden birinde tunç halkalar bulunmaktadır. Bu mezarın tarihi belirlenememiştir. Sonraki tabakada yanma izleri bulunan büyük bir açık alan ile bunun batısında büyük bir yapıya ait görkemli taş temeller vardır. Radyokarbon analizleri yaklaşık MÖ 1600 (OTÇ II, IV B tabakası) tarihini vermiştir. Alt seviyede, buranın açık bir çalışma alanı olduğu anlaşılmaktadır; bu alanda bir de küp mezar bulunmuştur. Kazı ekibi buranın göçebelere ait bir konaklama yeri olduğunu düşünmektedir. Çanak çömlekler bu tabakayı IVA’ya (OTÇ I, MÖ 2000-1800) tarihlemektedir. Sonradan yapılan bir sondajda ise, III C’ye  (İTÇ II, MÖ 2500-2300) tarihlenen bir tabaka ortaya çıkmıştır. 1996’da D1 açmasında ulaşılmış olan III B’ye (MÖ 2700-2500) ait hiçbir iz bulunmamaktadır.

L Bölgesi aşağı kentin güney kısmındadır; burada dört açmada (L1-L4) çalışılmış ve kentin diğer ucundaki D Bölgesi’ndekilere benzer bir düzen olduğu görülmüştür. Alan fazlaca yüzey kaybına uğramıştır ama bakir toprak (İTÇ II 2900-2500) üstünde yer alan taş/çakıl döşeli geniş bir yola dair izlere ulaşılmıştır. Yakınlarda yine İTÇ II’ye ait olan evlere ait kalıntılar ve mezarlar vardır.

M Bölgesi yukarı höyüğün kuzey yamacında, buradaki Tunç Çağı tabakalarını araştırmak ve bunların ulaşılabilir olup olmadıklarını anlamak üzere açılmıştır. Höyüğün en alt kısmında açılan ilk açmada (M 1) sadece, Ortaçağa tarihlenen çok geniş bir hendeğe ulaşılmış fakat yamacın daha üst kısımlarında yer alan M 2 açmasında büyük bir kerpiç platform ortaya çıkarılmıştır. Bu platform daha önce güneyde (E Bölgesi’nde) tespit edilmiş ve IIIB seviyesiyle (MÖ 2700-2500) ilişkilendirilmiştir.

Tüm bu araştırmalar, yerleşimin bir kent merkezi olarak gelişimini aydınlatmaya yardımcı olmuştur. Yerleşim ilk olarak İTÇ II’de aşağı kente doğru genişlemiş fakat MÖ 3. binyıl sonunda bir kesinti yaşanmıştır; aşağı kentin yeniden iskanı ancak OTÇ’de, MÖ 1800 civarında olmuştur.

Kaynakça

Christine Kepinski, "Tilbeshar - A Bronze Age City in the Sajur Valley (Southeast Anatolia)", Anatolica 31 (2005), 145-60 (summary of 1994-2000 seasons)
Christine Kepinski vd., "Travaux menés à Tilbeshar en 2005 (Sud-Est anatolien)", Anatolica Antiqua 14 (2006), 251-60
Christine Kepinski vd., "Rapport préliminaire sur la septième campagne de fouilles à Tilbeshar en 2006 (Sud-Est anatolien)", Anatolia Antiqua 15 (2007) 275-88
Rémi Berthon ve Marjan Mashkour, "Animal remains from Tilbeşar excavations, southeast Anatolia, Turkey", Anatolia Antiqua 16 (2008), 23-51

İnternet sitesi

Kazı internet sitesi www.diplomatie.gouv.fr/fr/actions-france_830/archeologie_1058/les-carnets-archeologie_5064/orient-ancien_5067/turquie-tilbeshar_5574/index.html adresinde yer almaktadır.

 

Last updated: 16 April 2009