Temnos (İzmir)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...Temnos (Görece Kale) is located at Görece village, in the mountains to the northeast of Menemen. This city of southern Aeolis was mentioned by Herodotus and appears to have prospered during the Classical period. It was annexed by Pergamon in the 3rd century BC and passed to the Romans with that kingdom. It continued to be occupied until the 9th century AD. Archaeological, topographical and epigraphical surveys by the Italian Archaeological Survey Mission at Temnos began in 2006 under the direction of Giuseppe Ragone of the IIIrd University of Rome.View of Temnos
2008
Professor Ragone has kindly provided the following report on the 2008 season.
One third of the total budget for this season was devoted to the restoration of three disused apartments owned by the Ministry of Health of the Republic of Turkey (Menemen Sağlık Grup Başkanlığı) in the village of Süleymanlı, near the Elementary School. According to an agreement reached with the Menemen Kaymakamlığı, they will be rented to the Mission and will provide accommodation for its members during the annual surveys, beginning from 2009.
As a consequence of this main expenditure, the 2008 research program was limited to unsophisticated fieldwork, conducted by a small team. The main purpose was to survey some less explored peripheral areas of the broad territory of the ancient city and to continue the systematic positioning of the surface archaeological remains on maps and satellite imagery. Fieldwork was concentrated in the following zones.
Görece Kale (acropolis and urban area of Temnos)
A new destructive trench was recently opened by illegal diggers in the foundations of the theatre stage (skene). A few overlooked artifacts were found in the freshly removed soil: the bottom of a black-glazed plate, with a Greek monogram scratched on the underside of its ring-shaped foot (Fig. 1), and a small, badly worn bronze-coin (unidentified mint). Both objects, as well as the fragmentary late-Hellenistic inscription found in the theatre orchestra in 2006 ([---]eítas Diaph[ánous ? | pr]ytaneúsa[s ---]), were deposited for preservation in the Archaeological Museum of İzmir.Fig. 1: Black-glazed plate with Greek monogram (drawing by A. Serrano Méndez ©)
Plateau between Çerkezçam and Çiçekliçam Tepe
Around a little lake (perhaps a natural rainwater pool rather than an artificial reservoir) on the plateau between Çerkezçam and Çiçekliçam Tepe was identified a peripheral extension of the north-eastern necropolis of Temnos. The site, already noticed by E. Doğer, may coincide with a small isolated I.A.-level archaeological area marked on the general sketch-map of the General Directorate for Cultural Heritage and Museums. At present only a few looted tombs and traces of mighty walls can be observed on the site, particularly around a well and in a wood bordering the lake on its north-eastern and eastern sides. Some roof-shaped lids from cists are incorporated in the cement cover over the well-mouth. The ancient relics have been positioned on the map and photographed.
Area north of Görece Kale
A modern tractor road passes the acropolis and the two necropoleis of Temnos before climbing up in a north/north-west direction, on the eastern side of Çıkrıktepe and Kocadana Seki, and the south-western and western slopes of Domuzkaya Mevki. Here a footpath leads off to a little plateau marked by an ancient well, south-west of Kuzounkaya Tepe and Namazlar Gölü, before joining the Çukurköy-Turgutlar asphalt road. The whole route seems to follow a natural track, imposed by the mountainous terrain. In 2007 some isolated looted tombs were observed on its left side, beyond Çıkrıktepe, a hint of the possible existence of an ancient road in this area. In 2008 a natural cave, also visited by illegal diggers, was identified on a rocky façade rising north-west of the little lake or water reservoir (“M.G.” = “Muvakkat Göl”) of Kocanarman Yeri. Due to lack of proper equipment, the cave was simply positioned on the map and left unexplored. Along the same tractor road another site was found on the south-western slopes of Domuzkaya, beyond Hasel Kuyu. Here some relics of ancient walls flanking the route, and a considerable concentration of ancient materials (fragments of tiles, bricks, and ceramics) scattered on the carriageway and on both its sides, were observed. A selection of the fragments was made and photographed. Finally, a well-preserved stretch of paved road was found along the above mentioned footpath, just before it reaches the Çukurköy-Turgutlar asphalt road and the plateau of Namazlar Gölü. Its technique and orientation strongly suggest that it is part of an ancient road that traverses this important pass on the way from (and to) Temnos.
Söğüt Çeşme
The spring locally known as Söğüt Çeşme is nowadays one of the water sources nearest to the ancient city and to its acropolis. It spurts out through a little pipe, under a trapezium-shaped stone block that serves as a fountain-façade and is decorated with a roughly engraved zigzag. The water gathers into two rectangular pools with an elliptical stone basin at one end. The whole structure is made with (and bordered by) ancient reused blocks, many of which are also lying at the back of the fountain, in particular in an area where water is seeping to the surface.Fig. 2: Fountain made from reused ancient blocks at Söğüt Çeşme
Area between Çerkezçam Tepe and Sünnü Gediği Mevki
In this area, on the eastern/south-eastern slopes of Çerkezçam Tepe, an ancient fortress or phrourion was found, measured and positioned on maps and satellite photographs. The complex structure, quadrangular or roughly trapezoidal, was made up of large stone walls (nowadays totally collapsed and hardly visible), with only occasional stretches built with regular blocks. Its longer sides, more than 50 m long, follow a north-west/south-east orientation and are roughly perpendicular to its short sides, which are oriented north-east/south-west. The inner space of the fortress(?) seems to be divided into three terraces, the highest incorporating a quadrangular basement, perhaps to be interpreted as the core of the whole structure. The massive walls of the basement lean against – and are partially surrounded by – natural rock, a series of stone pinnacles in part artificially cut and regularized. Fragments of tiles, amphoras and rough ceramics were observed all over the area. Samples were collected and photographed. The fortress holds a commanding position overlooking the route to Temnos from the Hermos-Gediz plain. In particular, it controls a little plateau, surrounding a lake or water reservoir, where some ancient walls were observed in 2006.
Hasanlar
Along the old road that connects modern Hasanlar with the abandoned, ruined village with the same name (Eski Hasanlar), not far from Karaman Dere, there is a fountain, composed – once again – of several rectangular basins, although they are arranged, in this case, in a tangential arc. A fragmentary oil-press with a pronounced central protrusion lies nearby (Fig. 3). In the fountain façade, which is decorated by an arched niche protecting the pipe, can be observed some ancient spoils: two little stone pillars at the sides of the niche, and a fragmentary block with an outer square and an inner circle in relief (a column base? – it is very similar to one found in Çukurköy: see below). A few ancient fragments were also observed in the walls of collapsed houses at Eski Hasanlar: column drums, a little moulded base, and a marble fragment with ornamental flutings. But stone spoils removed from Temnos seem, on the whole, much rarer at Eski Hasanlar than at Eski Görece and Eski Süleymanlı. North of the ruined village, a footpath climbs up along the western side of the Hasanlar Dere valley. Here the scanty ruins of an unidentified building with stone-and-mortar walls were explored. They could coincide with the “church” (kilise) described by local peasants. No trace at all was found, however, of a “bridge” (köprü), also vaguely mentioned by the same sources. After crossing the dry beds of Burçak Boğazı and Hasanlar Dere, the footpath turns back, and follows (this time with a north/north-west > south/south-east orientation) the opposite, eastern side of the same valley. It finally joins the (above mentioned) tractor road connecting Görece Kale with Namazlar Gölü, not far from Hasel Kuyu. In this area, near Bucak (or Burçak?) Su/Çeşme, the ground is scattered with abundant fragments of tiles and ceramics (also rare blocks), to be found on both sides of the footpath and around the fountain itself.Fig. 3: Fountain near Eski Hasanlar, with oil-press in the foreground
İğnedere
Some ancient spoils in the modern village were classified and photographed: two massive oil-presses in disuse, in the little square near the coffee house; and a fountain built with five undecorated stone sarcophagi, at the center of the square behind the mosque, under an old plane tree (cınar). In the latter square, an oil-press and a column drum were also noticed. All the above-mentioned material was measured and photographed.
Görece
In the main square of the village, near the coffee house, there is a stone slab, probably from a Byzantine ambo, decorated with a central geometric panel in relief (an octagon inscribed in a square, both with double contour) (Fig. 4). According to local people, this slab (together with another one, supposedly also decorated and now reused as a fountain basin in the courtyard of a private house) was found at Eski Görece, the village abandoned in the 1960s. We began the search for ancient spoils at Eski Görece in 2006 and this year continued, with good results. It is worth mentioning, once again, many column bases and drums; two fragments of pillars decorated with fluted semi-columns; a few moulded bases; a fragment of a triglyph; two octagonal stone prisms, perhaps from an oil-press; and another, circular oil-press, cut into slices as a result of some reuse. Also in the old, disused cemetery of Eski Görece several architectural fragments – a total of 52 – were found: mostly drums of columns of various shapes and sizes, generally plain, rarely faceted and in two cases fluted. Their lack of homogeneity suggests that they were brought and stored here from different buildings of the ancient city, to be gradually used as gravestones. Here and in the old cemetery of Eski Hasanlar we photographed a selection of inscribed and decorated Ottoman gravestones, in order to obtain possible information on the life-span of the corresponding villages.Fig. 4: Stone slab with relief panel found at Görece
Plateau near Armutlutarla Gölü
The exploration of the complex road network (in part ancient, in part superimposed on ancient tracks) which lays in the hilly and mountain area north of Belen and Haykıran Köyü also continued this year. In 2007 we surveyed by GPS a long paved road, with a north-south orientation, that continues through a pass to the plain of Çukurköy (Çukurköy Ovası. On its right side, an eastern junction was discovered this year: a easily visible fork in an enclave of flat ground east of Armutlutarla Gölü. This points to the existence of a route going west > east, from Armutlutarla Gölü to Karaman Gediği and Kocagöl (or Büyük Göl), possibly reaching Temnos through the pass between Çavdıriçi Mevki and Küflüsu Burun. While exploring this area, a monumental building noticed in 2003 by A. Erkanal-Öktü and K. İren was found: its extant walls, reused in a sheepfold, are polygonal in the lower rows, isodomic in the upper ones (while antae and corners are isodomic for the whole preserved height) (Fig. 5). Joins between the two different bands/levels are straight and rectilinear. Such a perfect and harmonious integration of the two techniques seems to reflect one project, rather than the superimposition of different, diachronic phases. Many blocks from the same building are to be seen in other sheepfolds and enclosures nearby, but no relic useful for determining its dating and function was found.Fig. 5: Monumental wall with polygonal and isodomic masonry
Çukurköy
This year our survey program was extended for the first time to Çukurköy, a peripheral village lying in an enclave of flat ground at the north-western limit of the area entrusted to the Mission. Many ancient spoils (column drums, blocks, architectural fragments, oil presses etc.) were discovered in the houses, streets and open spaces of the village. All of them were positioned on satellite photographs, classified and photographed. The following ones are worth mentioning.
* A little, triangular stone pediment, with a cross engraved in its vertex and a three-line inscription on its longer side. The last two lines of the inscription are included in two linear frames. The block, now embedded in the exterior wall of Mr Cavit Kurun’s house, was found many years ago during building excavations inside his courtyard. The inscription is very worn and hardly readable in its central part. It contains a sentence in the first person singular (egōpolyka[..]os) and seems to refer to the building or dedication of the structure – perhaps a tomb or a little church – to which it belonged (line 1: tonoikontouton / line 3: epoiē).
* A fragmentary inscription (perhaps a dedication to the Nymphs, line 2: nymphēs and line 3: nymphai[-]) embedded in the exterior wall of Mr Hüseyn Cuftar's house. The slab, now partly covered by the wall plaster, may come from a fountain.
* A block with four engraved letters (iglk[?]) embedded in the exterior wall of Mustafa Tükenmes’ house.
* A fragmentary block with an outer square and an inner circle in relief (very similar to another one found near Hasanlar: see above), embedded in the exterior wall of Mr Ferdi Cuftar’s house, to the left of the entrance gate, and the fragment of a little stone pillar, probably Byzantine, decorated in relief with a palmette and girals sprouting from two chalices, each within a rectangular frame, from the same location.
* Two fragments of a similar pillar (giral/chalice), from another house near the mosque.Fig. 6: Relief from Mr Ferdi Cuftar's house, showing a palmette and girals sprouting from two chalices
Fig. 7: Pillar fragment with giral/chalice from a house near the mosque
The remarkable presence of Byzantine finds at Çukurköy seems to confirm local rumors concerning the past existence of a church (kilise) – now totally ruined – with frescos depicting some “papas” with lions, in the valley of a stream on the lower slopes of Dumanlıdağ. The survey was extended also to Asarlık Tepe, at the eastern periphery of Çukurköy. Some traces of illegal digging, a few squared blocks scattered around and some cuttings in the natural rock seem to confirm the past existence of a building, which local inhabitants describe as a kale, that was later demolished to give place to the present water cistern. A low saddle between Asarlık Tepe and İzmirlik Tepe leads to a semi-level area behind the two hills. Here, near a dry stream bed, a high concentration of ancient wells was observed. Another – particularly large – well was found along an ancient paved road on the right side of the asphalted road from Çukurköy to Turgutlar. Only some tracts of the road are extant but, once again, technique and orientation suggest that it may be linked with the stretch of paved road found in the area of Namazlar Gölü (see above), which most probably descended to Temnos.
2007
The following report on the 2007 season was kindly provided by Professor Ragone.
Geophysical prospections (by georadar and magnetic gradiometer) were carried out in some barren areas identified in 2006, where soils looked suitable for such methods. When the data is fully studied, we expect to obtain important information about the density and articulation of the urban tissue in the multi-level terraces of the acropolis and of the so-called "agora", and the typology, extension and limits of the urbanized area in the semi-level fields at the foot of Görece Kale (particularly on its eastern and western sides).
Six areas, covering a total surface of 5200 m², were explored:
1. on the acropolis a 30 x 30 m area (magnetic gradiometer) and a 17 x 5 m area (georadar);
2. in the side (or "middle") terrace of the agora an area of 880 m² (both techniques);
3. in the upper terrace of the agora two 20 x 20 m areas (magnetic gradiometer);
4. in the rectangular terrace of the agora-stoa a 27 x 5 m area (georadar);
5. in the so called "lower field" a 40 x 40 m area and a 20 x 20 m area (magnetic gradiometer), covering a total area of 2000 m²;
6. on the right side of the road accessing Görece Kale, in front of the so-called "parking-area", a 20 x 20 m area (magnetic gradiometer).
During the geophysical prospections on the upper terrace of the agora, some old excavation trenches, which had been dug along the foundations of massive terrace or fortification walls, were identified. They probably belong to P. Devambez's unpublished excavations (1934), or to other archaeological activity (only vague records survive) by Osman Hamdi Bey about the end of the 19th century or by undetermined "German" archaeologists in the 1938-1940 period.
In 2007 work also continued on preparation of the archaeological map of Temnos and its territory. This part of the project proved to be much more complex than expected, as a consequence of bad ground conditions and other obstacles, such as the dense vegetation that covers a good part of the built-up area of the ancient town. As we did not have at our disposal a total station, our work consisted mainly in positioning the surface archaeological remains with a professional GPS. We surveyed and positioned on satellite imagery more stretches of the town fortification walls (sometimes polygonal, sometimes isodomic, perhaps to be dated differently), and other architectural elements, such as entablature blocks with triglyphs and metopes, column and semicolumn drums, a moulded base, and the upper fragment of a naiskos or roof-shaped sarcophagus lid decorated with pediment and dentils.Fig. 1: Entablature block with triglyphs
The line of a road (perhaps an important access route to the town) was identified and partially explored: it consists of a long sequence of stone alignments, descending from the southwestern slopes of the acropolis towards the stream valley below (the stream is now called Görece Dere, and passes through the modern villages of İğnedere and Görece). A few cist tombs uncovered and looted by illegal diggers are visible along the route. Not far from one of them, a bronze coin of Temnos was found. It is a well-known issue dated to the 3rd century BC, with a helmeted head of Athena on the obverse and a "warrior" or Palladium holding a spear and a round shield on the reverse. The inscription reads "TA / Φ-Ζ" (cf. SNG Copenhagen 261; SNG von Aulock 1675). At a distance of about 2 km from the town centre, the road flanks a large panoramic terrace occupied by the basement of a rectangular building. In the same area, along a tractor road descending to İğnedere, at a certain distance from the village, the badly worn fragment of a draped statue was found.
Possible traces of an extra-urban road were identified also in an area north of Görece Kale, beyond Çıkrık Tepe, where some stone alignments, less evident than the ones described above, seem to suggest the presence of another ancient route. The area is at a certain distance from the ancient town centre and far beyond the northeastern suburban necropolis (one of the two surveyed in 2006), but here again a few tombs were revealed by illegal excavations. The modern tractor road nearby, after bordering the ancient town and the two above mentioned necropoleis, follows a natural passage at the foot of the hills, between Çıkrık Tepe and Çerkezçam Tepe, and climbs up towards the asphalt road leading to Turgutlar, a village almost deserted today. This passage seems also the most suitable to connect Temnos with the interior (Aigai?).
In 2006 the deserted villages of Eski Süleymanlı and Eski Görece were surveyed in search of ancient spoil material. This year, instead, we began to explore a more peripheral area of the Temnite territory, on the right side of the Haykıran-Çükürköy asphalt road. Here two roads (or, better, two road systems), with large stretches perfectly preserved, were explored and traced by GPS. They sometimes proceed in different directions and sometimes are roughly aligned, not far from the modern route. The first, better preserved, road has a compact overlay of cobblestones and is about 3 m wide, bordered by two rows of bigger stones. It was built under Atatürk's government, in order to provide easy access to Çükürköy (the most important village in the area at that time). Later, over some decades, it was gradually completed, sometimes restored, and finally abandoned in the 1960s, when the modern asphalt road was built. Despite its modern origin, this road is believed to be superimposed on an ancient, traditional trail that was already compacted with cobblestones in some parts.
The second road (or road network), on the other hand, is certainly ancient, although its exact date cannot yet be determined. Its carriageway is narrower but paved with larger flat stones, varying in shape and dimensions. Some well-mouths are outlined among the stones, and a large, flat monolith is placed across a stream bed, serving as a rudimentary bridge. This road network probably follows the routes of an ancient road system crossing the slopes of Dumanlı Dağ (ancient Sardene?), and connecting the main inland towns of southern Aeolis: Temnos on one side and the strongholds of Yanık Köy and Buruncuk (bordering the Hermos, or Gediz Nehri, plain and traditionally identified as Neon Teichos and Larisa) on the other side.Fig. 2: Ancient road paved with stones
Fig. 3: Well-mouth in the road
Surveys carried out by A. Erkanal and K. İren in 2003-2004 revealed substantial relics of antiquity in the area among the villages of Belen, Haykıran and Çükürköy. That evidence is now improved by a new archaeological finding from a site just near the ancient paved road described above: the fragment of a whitish stone decorative relief with multiple moulding and a vegetal frieze (wreaths of shoots and hearth-shaped leaves).Fig. 4: Decorative fragment with vegetal frieze, found near the ancient road
A laser scanner provided by the University of Naples "L'Orientale" allowed the scanning of the following structures: the lower (external) polygonal wall supporting the rectangular terrace of the so-called "agora-stoa", the upper (internal) polygonal wall bordering the same terrace, and a stretch of "Atatürk's" paved road flanking the Haykıran-Çükürköy asphalt road. The scanning data will be converted into bi- and tri-dimensional images of the corresponding structures.
2006
In 2006 a series of preliminary surveys were undertaken and will be continued in 2007. They include archaeological and epigraphical surveys of the area and the production of topographical outlines, paper maps and digital maps. No previous plans of the site exist. Work concentrated in five areas within the site.
On the acropolis (Görece Kale) there has been considerable illegal digging and in some areas the holes have destroyed what remains existed. Two terraces were identified at the top, where votive niches carved in the rock suggest there were sanctuaries. Other remains identified included cisterns and wells, and millstones, olive presses and many loomweights suggest areas of housing or workshops. Remnants of the fortification walls can be seen filling gaps in the natural rock.Fig. 1: Decorated mortar found on the acropolis
On the northern slopes of the acropolis are the remains of the theatre. It is poorly preserved but in places the tiers of the cavea are visible and the foundations of the stage building are identifiable. Two statue bases were found, one with a dedicatory inscription of Late Hellenistic date.
Farther to the west are the remains of a large complex, possibly the agora. These consist of a terrace 200 m long and supported by a 3 m high polygonal wall, two adjoining large terraces and many column drums suitable for a stoa. On the slopes above and below this complex are substantial walls, probably the remains of other terraces.Fig. 2: Agora terrace: polygonal wall
Fig. 3: Agora terrace: column drums from a stoa
Two separate necropoleis were explored to the north, 0.5 km and 1 km respectively from the acropolis. Both have suffered from extensive illegal digging. Most of the tombs are cist graves lined and covered with blocks of local stone.
The survey area extended 10 km around the site and identified many architectural pieces reused in modern villages.Fig. 4: Reused spolia identified in the survey
Fig. 5: Olive press found in a village during the survey
Website
The project website is at
http://host.uniroma3.it/dipartimenti/mondo_antico/temnos/Temnos (Görece Kale) Görece Köyü sınırları içinde ve Menemen'in kuzeydoğusundaki dağlık bölgededir. Güney Aiolis'te yer alan Temnos'tan Herodot da bahsetmekte ve kentin Klasik Dönemde gelişme gösterdiği anlaşılmaktadır. Kent MÖ 3. yüzyılda Pergamon topraklarına katılarak Roma hakimiyetine girmiş ve MS 9. yüzyıla kadar iskan edilmeye devam etmiştir. Araştırma Projesi, 2006 yılında, Roma III Üniversitesi'nden Giuseppe Ragone tarafından başlatılmıştır.
2008
2008 yılı çalışmalarına ilişkin aşağıdaki rapor Profesör Ragone tarafından sağlanmıştır.
Bu yılın toplam bütçesinin üçte biri, Süleymanlı Köyü İlkokulu yakınında bulunan ve Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Menemen Sağlık Grup Başkanlığı’na ait olan üç adet lojmanın tamiratına ayrılmıştır. Tamiratlar öncesi Menemen Kaymakamı ile görüşülmüş ve gerekli yazılı onaylar alındıktan sonra lojmanların tamiratına başlanmıştır. Yapılan anlaşma gereği, tamiratlar tamamlandıktan sonra, söz konusu lojmanlar, 2009 araştırma sezonundan itibaren, araştırma ekibi üyelerinin araştırma süresince konaklaması için, Menemen Kaymakamlığı’ndan kiralanacaktır.
Bu öngörülmeyen harcama nedeniyle, 2008 araştırma programı küçük bir ekip tarafından ve sınırlı bir zaman diliminde gerçekleştirilmek zorunda kalmıştır. Ana hedef, antik kentin çevresindeki daha az çalışılmış alanlarda araştırma yapmak; yüzeydeki arkeolojik kalıntıların konumunu harita üzerine imgesel uydu alıntıları yardımıyla sistematik olarak işlemeye devam etmek olmuştur.
Yüzey araştırması aşağıda belirtilen alanlara odaklanmıştır.
Görece Kale (akropol ve Temnos kent alanı)
Tiyatro sahne binasında, kaçak kazıcılar tarafından kısa zaman önce açıldığı tahmin edilen bir kaçak kazı çukuru ve yeni bir tahribat alanı tespit edilmiştir. Bu kaçak kazı çukurundan yeni atılmış olan topraktan bazı eserler toplanmıştır. Bu eserler, alt yüzeyinde çizik şekilde Yunanca monogram işlenmiş halka biçimli siyah sırlı bir tabak kaidesi (Şekil 1) ile küçük ve oldukça fazla yıpranmış bir sikkedir. Bu iki obje ile 2006 yılında Temnos tiyatrosu orkestrasında bulunan Geç Helenistik Döneme ait yazıt parçası ([---]eítas Diaph[ánous ? | pr]ytaneúsa[s ---]), koruma çalışmaları gerçekleştirilmek üzere İzmir Arkeoloji Müzesi’ne teslim edilmiştir.
Şekil 1: Yunanca monogram içeren siyah sırlı tabak (A. Serrano Méndez tarafından çizilmiştir ©)
Çerkezçam ve Çiçekliçam Tepe arasındaki plato
Çerkezçam ve Çiçekliçam Tepe arasında uzanan platoda yer alan küçük bir göl çevresinde (yapay bir su haznesinden çok, doğal bir yağmur suyu havuzu olmalıdır), Temnos antik kentinin kuzeydoğu nekropolünün bir uzantısı tespit edilmiştir. Bu alan E. Döğer tarafından daha önce tespit edilmiş olup, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan harita üzerinde sınırları belirlenerek I. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescil edilen küçük bölge olabilir. Hâlihazırda, özellikle bir kuyu çevresinde ve gölün kuzeydoğu ve doğu bölümlerini sınırlayan ağaçlık alanda birkaç tahrip edilmiş mezar ile büyük duvar kalıntıları tarafımızca gözlemlenmiştir. Taş sandık mezarlara ait çatı formlu bazı kapaklar, kuyu ağzını kapatmak üzere çimentoyla birleştirilerek kullanılmıştır. Bu alanda tespit edilen antik kalıntılar, harita üzerine işlenmiş ve fotoğrafları çekilmiştir.
Görece Kale'nin kuzey bölümü
Modern bir traktör yolu, akropolün ve Temnos’un iki nekropolünden sonra, Çıkrık Tepe ve Kocadana Seki mevkiinden kuzey/kuzeybatı yönünde yükselerek devam eder ve daha sonra da Domuzkaya Mevkii’nin güneybatı ve batı yamaçlarına doğru ilerler. Burada Kuzunkaya Tepe ve Namazlar Gölü’nün güneybatısında yer alan küçük bir platodaki antik kuyuya uzanan bir patika, daha sonra Çukurköy-Turgutlar asfalt yoluna bağlanır. Yolun tamamı, dağlık arazinin dikte ettirdiği doğal bir güzergâhın takip edildiği izlenimini vermektedir. 2007 yılında söz konusu alanın sol tarafında ve Çıkrıktepe’nin ilerisinde tespit edilen bazı tahrip edilmiş mezarlar, bu bölgedeki antik bir yolun muhtemel varlığının ilk işaretleri olmalıdır. 2008 yılı araştırmalarında, yine kaçak kazıcılar tarafından ziyaret edildiği anlaşılan doğal bir mağara tespit edilmiştir. Mağara, Kocaharman Yerinde bulunan “M.G.” = Muvakkat Gölü olarak tanımlanan küçük bir göl veya su bendinin kuzeybatı bölümünde yükselen bir kaya fasadı üzerinde yer almaktadır. Uygun ekipman bulunmaması nedeniyle mağaraya çıkılamamış ve sadece harita üzerine işaretlenip, araştırılamadan bırakılmak zorunda kalınmıştır. Aynı traktör yolu üzerinde bir diğer antik yerleşim alanı da, Hasel Kuyu’nun ilerisinde, Domuzkaya’nın güneybatı yamaçlarında tespit edilmiştir. Burada, yolu çevreleyen antik duvarlara ait bazı kalıntılar ile araç yoluna ve iki yanına dağılmış halde çok miktarda antik malzeme (kiremitler, tuğlalar ve keramikler) tespit edilmiştir. Bu parçaların bir kısmı seçilerek fotoğraflanmıştır. Son olarak Namazlar Gölü Yaylası ve Çukurköy-Turgutlar asfalt yoluna ulaşmadan hemen önce, yukarıda bahsedilen patika boyunca, iyi korunmuş halde kaldırım taşı döşeli bir yol tespit edilmiştir. Yolun yapım tekniği ve doğrultusu, Temnos’ a gelen (ve giden) bu önemli rotayı kesen bir diğer antik yolun parçası olduğuna işaret etmektedir.
Söğüt Çeşme
Yerel halk tarafından Söğüt Çeşme olarak bilinen memba, günümüzde antik kente ve akropole en yakın konumdaki su kaynaklarından biridir. Su, çeşme aynası olarak kullanılan ve üzerine kazıma tekniği ile kabaca zigzag motifleri işlenmiş trapez biçimli bir taş bloğu altındaki küçük bir borudan iki dikdörtgen yalağa akmakta ve bir uçtaki oval formlu taş haznede toplanmaktadır (Şekil 2). Çeşmenin tümü (kenarındaki taşlar da dâhil olmak üzere) antik devşirme malzemelerle inşa edilmiş olup arkasında da çok sayıda benzer taş mevcuttur; bunların, özellikle suyun yüzeye sızdığı bir alanda yoğunlaştığı görülmektedir.
Çerkezçam Tepe ve Sünnü Gediği Mevkii arasındaki alan
Bu alanda gerçekleştirilen yüzey araştırmasında, Çerkezçam Tepe’nin batı/güneybatı yamaçlarında antik bir kale veya phrourion tespit edilmiş ve ölçüsü alınarak haritalar ve uydu fotoğrafları üzerinde yeri işlenmiştir. Dörtgen veya kabaca trapezoidal planlı bu karmaşık yapı büyük taşlarla örülmüş (günümüzde tamamen yıkılmış ve zorlukla fark edilir durumdadır) ve nadir olarak düzenli olarak uzanan bloklara yer verilmiştir. Yapının, 50 metreden fazla olan uzun kenarları kuzeybatı-güneydoğu doğrultulu olup, kuzeydoğu-güneybatı doğrultulu olan kısa kenarlara kabaca dik konumdadır. Kalenin (?) iç kısmının üç terasa ayrıldığı sanılmakta ve en üsttekinin, tüm yapının çekirdeğini oluşturması muhtemel dörtgen bir bodrum içerdiği görülmektedir. Bodrumun muazzam duvarları, yer yer kesilip düzeltilmiş bir dizi tepeden oluşan doğal kayaya yaslanmakta, kısmen de çevrelenmektedir. Alanın tümünde tuğla, amfora ve kaba seramik parçaları gözlenmiş; bazı örnekler toplanarak fotoğraflanmıştır. Kale, Hermos-Gediz Ovası’ndan Temnos’a gelen yola hâkim bir tepe üzerinde yer almakta ve özellikle, bir göl ya da su haznesini çevreleyen küçük bir platoyu kontrol etmektedir; bu alanda 2006 yılında bazı antik duvarlar tespit edilmiştir.
Hasanlar
Bugünkü Hasanlar Köyü’nü, Karaman Dere’den fazla uzak olmayan ve aynı isimle anılan (Eski Hasanlar), terk edilmiş ve harabe haline dönmüş köye bağlayan yol üzerinde, yine birkaç dikdörtgen yalaktan oluşan bir çeşme yer almaktadır; ancak buradakiler yay biçiminde yerleştirilmiştir. Çeşmenin yakınında, ortasında belirgin bir çıkıntı olan bir zeytinyağı presi parçası vardır (Şekil 3). Su borusunu koruyan kemerli bir niş ile bezenmiş çeşmenin cephesinde bazı antik devşirme malzemeler görülebilmektedir. Nişin iki yanında yer alan iki küçük taş sütun ile kare çerçeve içinde daire motifi işli bir blok parçası (bir sütun kaidesi olabilir; Çukurköy de bulunan ve aşağıda açıklanan bir örnekle büyük ölçüde benzeşmektedir) bunlar arasında sayılabilir. Eski Hasanlar’da yer alan yıkılmış haldeki evlerin duvarlarında da sütun tamburları, kalıpla hazırlanmış küçük bir kaide ve yivli bir mermer parça olmak üzere bazı antik elemanlar tespit edilmiştir. Ancak genel olarak, Temnos’tan getirilen devşirme malzemelere, Eski Hasanlar’dan ziyade, Eski Görece ve Eski Süleymanlı’da rastlanmaktadır. Harabe halindeki köyün kuzeyinde, Hasanlar Deresi Ovası’nın batı kıyısı boyunca yukarı doğru uzanan bir patika vardır. Burada taş ve harç ile örülmüş duvarlara sahip tanımlanamayan bir yapının, az miktardaki kalıntısı tespit edilmiştir. Bu kalıntılar, köylüler tarafından “kilise” olarak tanımlanan alanla örtüşüyor olabilir. Ancak yine bazı kaynaklarda sözü edilen “köprü”ye dair hiçbir ize ulaşılamamıştır. Burçak Boğazı ile Hasanlar Deresi arasındaki kuru dere yatağını geçtikten sonra patika geriye dönerek aynı vadinin karşı (doğu) kenarını takip etmekte (bu kez kuzey/kuzeybatı > güney/güneydoğu doğrultusunda uzanır); sonunda da Hasel Kuyu’dan fazla uzak olmayan, Görece Kale ile Namazlar Gölü arasındaki traktör yolu (yukarıda bahsedilen) ile birleşmektedir. Bu bölgede, Bucak (veya Burçak) Suyu/Çeşmesi yakınında, yüzeyde dağınık halde çok miktarda seramik ve tuğla parçaları ve nadiren de bloklar görülmüştür. Söz konusu buluntular patikanın her iki kenarında ve çeşmenin etrafında yer almaktadır.
İğnedere
Modern köyde tespit edilen bazı devşirme malzemeler sınıflandırılarak fotoğraflanmıştır. Bunlar köy kahvesi yakınındaki küçük meydanda yer alan ve kullanılmayan iki büyük yağ presi ile caminin arkasındaki meydanın ortasında yer alan yaşlı çınar ağacının altındaki çeşmenin yapımında kullanılan bezemesiz beş lahittir. Bu ikinci meydanda bir yağ presi ve bir sütun tamburu da tespit edilmiştir. Yukarıda tanımlanan tüm bu eserlerin ölçüleri alınmış ve fotoğrafları çekilmiştir.
Görece
Kahvenin yakınındaki ana meydanda, muhtemelen Bizans Dönemine tarihlenen bir ambona ait, ortasında geometrik biçimli bir kabartmanın yer aldığı (her ikisi de çift çerçeveli olan bir kare ile bunun içinde yer alan bir sekizgen), büyük bir taş plak tespit edilmiştir (Şekil 4). Köylülere göre bu parça (yine bezemeli olduğu ve bir konutun avlusundaki çeşmenin kaidesi olarak kullanıldığı söylenen bir diğeri ile birlikte), 1960’larda terk edilen Eski Görece Köyü’nde bulunmuştur. Eski Görece’deki antik devşirme malzemelerle ilgili araştırmalara 2006 yılında başlanmış ve bu yıl da iyi sonuçlar alınmıştır. Bu önemli buluntular arasında pek çok sütun tamburu ve kaidesi, yivli yarım sütun şeklinde dekore edilmiş iki sütun parçası, kalıpla üretilmiş bazı kaideler, bir triglif parçası, iki sekizgen taş prizma (muhtemelen bir yağ presinden) ve bir diğer yuvarlak yağ presi (dilimlenerek yeniden kullanılmıştır) sayılabilir. Bunlarla birlikte günümüzde artık kullanılmayan Eski Görece mezarlığında toplam 52 adet mimari parça bulunmuştur. Bunlar çoğunlukla faklı tiplerde ve ölçülerde sütun tamburlarıdır; genellikle sade ve nadiren fasadlı olup iki tanesi ise yivlidir. Bu farklılık, parçaların antik kentteki farklı yapılardan getirilip depolanarak zamanla mezar taşı olarak kullanıldığını düşündürmektedir. Burada ve Eski Hasanlar’daki eski mezarlıkta bulunan ve tarafımızca seçilen süslemeli ve çizgi bezemeli Osmanlı mezar taşları, ilişkili köylerdeki yaşam süresi hakkında fikir edinebilmek üzere fotoğraflanmıştır.
Armutlutarla Gölü yakınındaki plato
Belen ve Haykıran köylerinin kuzeyinde yer alan dağlık ve tepelik bölgedeki karmaşık yol ağına (kısmen antik, kısmen antik izler üzerinde) ilişkin araştırmalara bu yıl da devam edilmiştir. 2007 yılında kuzey–güney doğrultusunda uzanan ve Çukurköy Ovası’na doğru devam eden uzun, taş döşeli yol GPS ile taranmıştır. Bunun sağ tarafında, doğuya doğru devam eden bir kavşak tespit edilmiştir; burası, Armutlutarla Gölü’nün doğusundaki düzlük alanda yer alan, belirgin bir çatallaşmadır. Bu durum, Armutlutarla Gölü’nden Karaman Gediği ile Kocagöl’e (veya Büyük Göl) giden ve muhtemelen Çadıriçi Mevkii ile Küflüsu Burun yoluyla Temnos’a ulaşan, batı > doğu doğrultulu bir yolun varlığına işaret etmektedir. Bu bölgede yapılan araştırmalar esnasında, 2003 yılında A. Erkanal-Öktü ve K. İren tarafından tespit edilen anıtsal bir yapı tarafımızca da görülmüştür. Koyun ağılı olarak kullanılan mevcut duvarların alt sıraları poligonal, üst kısımları izodom örgülüdür (ön yüz ve köşeler ise, korunmuş yükseklik boyunca izodom örgülüdür) (Şekil 5). İki farklı sıra/seviyenin birleşimi düzgün bir hat şeklindedir. Bu iki tekniğin mükemmel ve ahenkli bir şekilde birleşmesi, birbiri ardından gelen farklı dönemlerden ziyade, tek evreli bir tasarıma işaret etmektedir. Söz konusu yapıya ait pek çok blok, yakındaki diğer ağıl ve duvarda görülebilse de, yapının tarihinin veya işlevinin belirlenmesine yarayabilecek herhangi bir kalıntıya rastlanmamıştır.
Çukurköy
Bu yılın araştırma programına Çukurköy de dâhil edilmiştir. Burası, araştırma alanımızın kuzeybatı sınırında yer almakta olan, düzlük arazilerle çevrili bir yerleşimdir. Evlerde, sokaklarda ve köyün açık alanlarında pek çok antik eser (sütun tamburları, bloklar, mimari parçalar, yağ presleri vs.) tespit edilmiştir. Bu eserlerin tamamının konumu uydu fotoğrafları üzerine işlenmiş; ayrıca sınıflandırılarak fotoğraflanmıştır. Aşağıda tanımlanan eserler özellikle dikkate değerdir:
* Tepesinde kazıma haç motifi ile uzun kenarında üç sıra yazıt bulunan küçük bir üçgen taş alınlık. Yazıtın son iki satırı, iki doğrusal çerçeve içinde yer almaktadır. Günümüzde Sayın Cevat Kurun’un evinin dış duvarında yer alan alınlık, uzun yıllar önce yapının inşaatı esnasında avluda bulunmuştur. Yazıt çok yıpranmış durumda olup orta bölümü güçlükle okunabilmektedir. Ancak birinci tekil şahısta bazı ifadeler içerdiği görülmekte (2. satırda: egōpolyka[..]os) ve ait olduğu yapıya veya ithafına (bir mezar veya küçük bir kilise olması muhtemeldir) atıfta bulunduğu tahmin edilmektedir (1. satırda: tonoikontouton / 3. satırda: epoiē).
* Sayın Hüseyin Cuftar’ın evinin dış duvarında kullanılan bir yazıt parçası (2. satırda: nymphēs / 3. satırda: nymphai[-] sözcükleri geçmesi nedeniyle Nymphe’lere adanmış olması muhtemeldir). Kısmen sıvayla kaplı olan levhanın bir çeşmeye ait olması mümkündür.
* Sayın Mustafa Türkmen’in evinin dış duvarında kullanılmış olan ve üzerinde dört harfin kazılı olduğu (iglk[?]) blok.
* Sayın Ferdi Cuftar’a ait evin dış duvarında, giriş kapısının solunda yer alan ve kare bir dış çerçeve içinde yuvarlak bezemeli blok parçası (yukarıda ifade edildiği gibi çok yakın bir benzeri Hasanlar yakınlarında bulunmuştur).
* Muhtemelen Bizans dönemine ait, her bir motifin çerçeve içine yerleştirildiği ve palmet ile iki kaseden çıkan kıvrık dal motifleri ile bezeli taş korniş veya friz parçası. Yukarıda tanımlanan eser ile aynı bölgeden bulunmuştur.
* Cami yakınlarındaki bir başka evde yer alan, iki benzer sütun parçası (kase ve kıvrık dal motifli).
Çukurköy’de önemli miktarda yer alan Bizans dönemi buluntuları, Dumanlıdağ’ın alt yamaçları boyunca uzanan bir nehir vadisinde yer alan ve bazı “papazların” aslanlarla birlikte resmedildiği freskolara sahip eski bir kilisenin varlığına ilişkin söylentileri (günümüzde tamamen harap olmuş) doğrular gibi görünmektedir. Yüzey araştırması, Çukurköy’ün doğu sınırında yer alan Asarlık Tepe’ye doğru da genişletilmiştir. Bazı kaçak kazı çukurları ile dağınık haldeki kesme taş bloklar ve ana kayada yapılan bazı yontu izleri, yöre halkının Kale olarak tanımladığı eski bir yapının varlığını onaylar niteliktedir. Burası daha sonra bir sarnıca yer açmak için yıkılmıştır. Asarlık Tepe ile İzmirlik Tepe arasındaki bir sırt, bu iki tepenin arkasında yer alan kısmen düzlük bir alana ulaşmaktadır. Burada kuru bir dere yatağı yakınlarında yüksek yoğunlukta antik kuyular tespit edilmiştir. Diğer bir kuyu da (dikkat çekici büyüklüktedir) Çukurköy’den Turgutlar’a giden asfalt yolun sağ kısmında uzanan taş döşeli antik yol üzerinde tespit edilmiştir. Günümüzde bu yolun sadece bazı kısımları mevcut olsa da, yapım tekniği ve doğrultusu, Namazlar Gölü bölgesindeki, muhtemelen Temnos’ a doğru alçalarak devam eden döşeli yolla (yukarıda bahsedilmiştir) bağlantılı olduğu fikrini vermektedir.
2007
2007 çalışmaları konusunda aşağıda yer alan bilgiler Prof. Ragone tarafından verilmiştir.
Jeofizik taraması (jeoradar ve manyetik gradiometre yöntemi ile yapılan) yapılacak alanlar, 2006 yılı çalışmaları esnasında belirlenmiştir. Belirlenen bu alanlar bitkisel yoğunluğunun fazla olmadığı diğer bir ifade ile ağaçların yoğun olmadığı bazı alanlara gerçekleştirilmiştir. Bu alanlardaki toprak yapısı bu tür bir tarama için de oldukça uygun olduğu tespit edilmiştir. Yapılan jeofizik taramalarına ilişkin sonuçları hassas incelemeler sonucunda elde etmeyi umuyoruz.
Bu tarama sonuçlarında elde etmeyi umduğumuz bilgiler (a) agora olarak isimlendirilen alanda ve akropolisteki çok seviyeli teraslarda antik kente ait mimari dokunun net bir şekilde ortaya konulması ve mimari yoğunluğun tespit edilmesi (b) Görece kalenin eteklerindeki yarı düz -- eğimli alanlarda kentin tipolojisini, uzantıları ve sınırları hakkında tespitler yapmak amaçlanmaktadır (özellikle Görece Kalenin doğu ve batı yamaçlarında).
Manyetik gridometre ve jeoradar yöntemi ile altı farklı bölgede 5.200 m² lik alanda tarama yapıldı.
Tarama yapılan alanlar ve uygulanan yöntemler:
1. Akropoliste: a 30 x 30 metre boyutlarındaki alanda (manyetik gridometre) ve 17 x 5 metre boyutlarındaki alanda (jeoradar taraması)
2. Agoranın kenar terasında (veya "orta" terasta) 880 m² lik alanda (her iki teknikle yapılan tarama)
3. Agora yukarı terasında iki adet 20 x 20 metrelik alanda (manyetik jeoradar)
4. "Agora-stoa" terasındaki dikdörtgen formlu terasta 27 x 5 metrelik alanda (jeoradar)
5. Aşağı düzlük olarak adlandırılan alanda 40 x 40 metre ve 20 x 20 metre ölçülerinde iki alanda (manyetik gridometre) toplam taranan yüzey 2.000 m²
6. Görece Kale yolunun sağ bölümünde, park alanı olarak adlandırılan alanın ön bölümünde 20 x 20 metre ölçülerinde bir alanda (manyetik gridometre) tarama yapılmıştır.
Agoranın üst terasındaki jeofizik taramaları esnasında, bazı eski kazı çukurları ile kazılmış sur duvarları veya büyük teras temelleri olduğu düşünülen kalıntılar tespit edilmiştir. Bu tespit edilen kalıntılar muhtemelen 1934 yılında P. Devambez tarafından yapılan ve yayınlanmamış kazılarından veya bu alandaki daha erken veya daha geç dönemlerde yapılmış arkeolojik çalışmalardan geriye kalan izler olmalıdırlar. Bu arkeolojik çalışmalara ait çok belirgin olmayan kayıtlardan günümüze ulaşan bilgilere göre Osman Hamdi beyin XIX. yüzyılın sonlarında yaptığı sondaj kazısı ve kesin olarak tanımlanamamış Alman arkeologun 1938-1940 yılları arasında yaptığı arkeolojik kazı çalışmaları esnasında açmış oldukları kazı çukurlarıdır.
2007 yılında Temnos antik kentinin genel haritasının gerçekleştirilmesi amacına yönelik çalışmaları içeren yüzey araştırmasına devam edilmiştir. Çevresel koşulların yarattığı güçlüğün ve bitki örtüsünün kent mimarisinin en iyi korunmuş olduğu alanlarındaki yoğunluğunun sonucu olarak, Projenin bu bölümü umulandan çok daha güç şartlar altında gerçekleştirilmiştir.
Total Station ölçüm cihazı kullanılmadan gerçekleştirilen yüzey araştırmasında, çalışmamız temel olarak yüzeyde görülen arkeolojik kalıntılar ve bu kalıntıların pozisyonun belirmesine yönelik profesyonel GPS cihazı ile yaptığımız çalışmayı kapsamaktadır. Uydu tanımlamaları ile devam ettiği belirlenen savunma duvarlarını (bazen polygonal bazen isodomik, muhtemelen farklı dönemlerde yapılmış olmalıdırlar) ve diğer arkeolojik elemanların (triglifli ve metoplu bloklar, tam ve yarım sütun tanburları, bir naiskosun üst yapı elamanları, bir lahdin bezemeli çatı biçimli kapağı) posizyonları belirleyip bu kalıntılar ile ilgili araştırması yapıldı.
Araştırmalarımız esnasında muhtemel antik kentin ana yollarından birini temsil ettiğine inandığımız bir yolun izi tespit edildi ve belki de yeni keşfedildi: Bu yol akropolisin güney-batı eteklerinden modern İğnedere Köyüne doğru devam eden, sıra sıra ve yan yana dizilmiş taşlardan oluşmaktadır. Ayrıca kentin yaklaşık 2 km güneyinde, yolun devam ettiği rota üzerinde ve yolun hemen batısında panaromik bir tepe üzerinde dikdörtgen bir yapının kalıntıları tespit edilmiştir. Ayrıca bu uzun yol boyunca kaçak kazılar ile tahrip edilmiş ve yağmalanmış birkaç mezar görülmüştür. Bu tahrip edilmiş mezarın yakınlarındaki bir alanda bronz bir Temnos sikkesi bulunmuştur. İyi bilinen bir tip olan sikkenin ön yüzünde " savaşçı " veya palladium (Athena Palas) yuvarlak kalkan ve mızrak tutuyor; yazıt T A / Φ Z, arka yüzde miğferli Athena başı; cfr. SNG Copenhagen 261; SNG Von Aulock 1675) M.Ö. III. Yüzyıla tarihlendirilebilir. Modern İğneder köy yolu (Traktör yolu) boyunca köyden çok uzak olmayan bir bölgede drapeli bir heykel parçası tespit edilmiştir.
Çıkrık Tepe' nin ilerisinde Görece Kalenin kuzey bölümünde muhtemelen bir başka kent yoluna ait izler daha tespit edilmiştir. Tespit edilen alanda bazı taş sıraları mevcuttur ve bu yol kalıntısı yukarıda tanımlanan antik yol kalıntısından daha az belirgin olup bir başka antik rotanın varlığını işaret ettiği düşünülmektedir. Bu alan antik kent merkezinden uzakta olup aynı zamanda dış şehir nekropolünün kuzey doğu bölümünde yer almaktadır (Bu iki alandan biri 2006 yılında araştırılmıştır). Söz konusu alanda kaçak kazılar ile birkaç mezar açığa çıkarılmıştır.Modern traktör yolunun yakınlarında, antik kentin sınırlarının dışında ve nekropol alanı olarak belirlenen alanların üst bölümünde, Çıkrık Tepe ve Çerkezçam tepelerin kesiştiği vadide uzayıp devam eden doğal bir geçit tespit edilmiştir. Bu geçit yukarıya doğru meyilli olarak Turgutlar Köyü asfalt yoluna doğru devam etmektedir. Turgutlar köyü günümüzde hemen hemen terk edilmiş durumdadır. Tespit edilen bir geçit-pasaj aynı zamanda İç bölgeler (Aigai) ile Temnos'un bağlantısını sağlıyor gibi gözükmektedir. 2006 yılında yıpranmış antik materyallerin araştırılması amacıyla terkedilmiş eski Süleymanlı ve eski Görece köylerinde yüzey araştırması gerçekleştirildi.
Bu çalışmaların yanı sıra, Araştırma bölgemizin biraz daha dış sınırında doğru keşiflere başladık. Bu araştırılan alan Haykıran Köyü--Çukurköy asfaltının sağ-doğu bölümüdür. Burada iki yol (veya daha iyi bir tanımla iki yol sistemi) büyük bir alanda uzayıp devam etmekte olup ve çok iyi korunmuştur. Yolun izlerini GPS cihazı ile tespit ettik. Bunlar bazen farlı yönlere devam etmektedir, bu kalıntıları oluşturan taşlar bazen kabaca sıralanmış ve ileriye doğru uzayıp gitmekte olan bu yol modern asfalt yoldan çok uzak değildir. Bu yolardan birincisi ve en iyi korunmuş olan yol düzgün bir şekilde ve oldukça sık birbirine bitişik bir şekilde kaldırım taşından yapılmış olup her iki kenarında daha büyük taşlar ile sınırlandırılmıştır. Bu yol Atatürk döneminde yapılmıştır (Çukurköy bu yolun yapıldığı dönmede bu bölgenin en önemli köyüdür) daha sonraları kullanılan yol onyıllar içinde giderek tamamlanır, bazen tamir edilir ve en sonunda altmışlarda modern asfalt köy yolunun yapımı ile yol terk edilir. Bu yolun modern orijinine rağmen bu yolun antik bir yolun üstüne yapıldığına, bazı bölümlerinin kaldırım taşları ile yoğun bir şekilde tamamlandığına inanılmaktadır.
İkinci yol (veya yol ağı) birinci yola rağmen kesin tarihinin henüz tam olarak tespit edilmemesine rağmen kesinlikle antik bir yol olduğu düşünülmektedir. Bu taşıma yolu daha dardır, fakat daha büyük düz farklı tip ve boyutlarda taşlar ile döşenmiştir Yolun bulunduğu alanın bazı bölümlerinde derelerin aktığı, döşeme taşları arasındaki hatlar ve bu alandaki taşların formları bu derelerin suları tarafından şekillendirildiği tespit edilmiştir. Belki de bu nedenle büyük düz monolit taşlar dere yataklarına yerleştirilmiş ve bu alanlar basit bir köprü olarak da kullanılmışlardır.
Bu yol ağı muhtemelen Dumanlı Dağ'ın (Antik Sardene Dağı) eteklerine doğru devam eden antik bir yol sisteminin rotasını takip etmekte ve Aiolis ile iç bölgelerdeki kentlerin bağlantısını sağlamaktadaydı. Temnos un bir yanında; Yanıkköy ve Buruncuk'un dik kalesi -- Hermos (Gediz Nehri) ovasının sınırında ve Neon Teichos ve Larissa olarak lokalize edilmişlerdir -- diğer yanında da A. Erkanal ve K. İren tarafından 2003 ve 2004 yıllarında yapılan yüzey araştırmasında iyi bir şekilde araştırılmış Belen, Haykıran ve Çukurköy arasında kalan alan bulunmaktadır. Bu bölgenin arkeolojisi yeni keşfedilen arkeolojik buluntular ile zenginleştirilmiş, bu arkeolojik buluntular yukarıda tanımlanan taş döşeli antik yol ki hemen bir yerleşim biriminin yakınından geçiyor olmalı, bitkisel ve geometrik bezemeli taş parçaları olarak sıralanabilir.
Napoli "L'Orientale" Üniversitesi tarafından sağlanan Lazer tarama cihazı ile aşağıda açıklanan yapılaraın taraması gerçekleştirildi. 3 alanda lazer tarama yapılmıştır. Bu alanlar (a) "Agora-stoa" olarak adlandırılan dikdörtgen terası destekleyen aşağı polygonal duvarlar; (b) aynı terası sınırlayan yukarı polygonal duvarlar; (c) Haykıran Köyü ile Çukurköy asfalt yolunun bitişiğinde yer alan ve Atatürk yolu olarak da bilinen taş döşemeli yoldan oluşmaktadır. Yukarıda belirtilen 3 alana ilişkin lazer tarama sonuçları-bilgileri ayrıntılı olarak gelecek aylarda tamamlanacaktır ve kalıntıların 2 ve 3 boyutlu çizimlere-resimlere dönüştürülecektir.
2006
2006 çalışmasına ön araştırmalarla başlanmıştır. 2007 yılında da devam etmesi planlanan çalışmalar, alanın arkeolojik ve epigrafik incelemeleri, topografya çizgilerinin belirlenmesi, kağıt üzerinde ve sayısal ortamda haritaların hazırlanması konularını kapsamaktadır. Alanın daha önce hazırlanmış bir planı bulunmamaktadır. Çalışmalar beş bölgede odaklanmıştır.
Akropol’de (Görece Kale) yoğun olarak kaçak kazılar yapıldığı ve bazı bölgelerde deliklerin, mevcut kalıntıları zedelediği anlaşılmaktadır. Üst bölümde iki teras belirlenmiştir; kayaya oyulmuş adak nişleri, burada tapınma alanları olduğunu düşündürmektedir. Tespit edilen diğer kalıntılar arasında yer alan sarnıç ve kuyular, değirmen taşları, zeytinyağı presleri ve çok miktarda tezgah ağırlığı ise konut veya işlik alanlarına işaret etmektedir. Ana kayanın boşluklarına inşa edilmiş surlara ait kalıntılar da görülebilmektedir.
Akropol’ün kuzey yamacında, tiyatroya ait kalıntılar bulunmaktadır. Yapının oldukça küçük bir bölümü korunmuş olmasına karşın, caveanın oturma sıraları yer yer görülebilmekte ve sahne binasının temelleri anlaşılabilmektedir. Burada, birinin üzerinde, kime ithaf edildiğini belirten yazıtlar olan, Geç Helenistik Döneme ait iki heykel kaidesi bulunmuştur.
Daha batıda, agora olması muhtemel büyük bir yapı grubuna ait kalıntılar vardır. Bunlar, 200 m uzunluğunda olan ve 3 m yüksekliğinde poligonal bir duvarla desteklenen bir teras; buna bitişik iki büyük teras; ve stoaya ait olması muhtemel çok sayıda sütun tamburunu içermektedir. Bu yapı grubunun üstündeki ve altındaki yamaçlarda, diğer teraslara ait olabilecek kalın duvarlar görülmektedir.
Kuzeyde, akropolden 0.5 km ve 1 km uzaklıklarda iki farklı nekropol tespit edilmiştir. Her ikisinin de kaçak kazılardan zarar gördüğü anlaşılmaktadır. Mezarların çoğu, çevresi ve üzeri yerel taşlarla kapatılmış sandık mezar tipindedir.
Yüzey araştırması, yerleşimin 10 km çevresini içine alacak şekilde gerçekleştirilmiş ve çevre köylerde, yeniden kullanılmış olan pek çok mimari parça tespit edilmiştir.
İnternet sitesi
Projeye ait internet sitesi
http://host.uniroma3.it/dipartimenti/mondo_antico/temnos/ adresinde yer almaktadır.Last updated: 10 Feburary 2010