Tell Ta'yinat (Hatay)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...Tell Ta'yinat is situated on the south edge of the Amuq Plain, 1.5 km east of Demirköprü and on the Orontes River, just where it turns west. The site consists of an upper mound and a lower mound, which is now covered by alluvium. The site was investigated in the 1930s by the University of Chicago, under the direction of Robert Braidwood. These excavations demonstrated that the mound has a long sequence of deposits, including important Early Bronze Age (3rd millennium BC) and Iron Age (ca 1200-550 BC) remains. Inscriptions identified the site as Kunulua, capital of the Neo-Hittite/Luwian kingdom of Patina/Unqi.
The Tayinat Archaeological Project (TAP), directed by Timothy P. Harrison of the University of Toronto, was conceived within the framework of the Amuq Valley Regional Project (AVRP), which has been systematically investigating the archaeology of the Amuq Plain since 1995, as a long-term project to document the archaeological record at Tell Ta'yinat. Following two survey seasons, conducted in 2002 and 2003, and a brief two-week exploratory excavation season in 2004, full-scale excavations commenced in 2005.
2007
In 2006 and 2007 work continued in Field I with excavation of the Early Iron Age storage silos. More than fifty have now been excavated. The phasing is complex as they cut into each other, but there are four clear phases of the 12th and 11th centuries BC. Finds again included pottery of Mycenaean IIIC:1 type, two types of cooking wares and many spool-shaped loomweights. In a separate area (G3) an EIA workshop for iron and bronze working was excavated, complete with tuyeres and crucibles.
The main focus of work in 2007 was in Field II. Another 600 m2 was opened to trace the foundations of the massive mud brick structure of late EIA/early MIA. A pavement covered with a very dense packing of broken pottery was cleared. The pottery included Red Slip ware of late Iron Age I. One stone used in the pavement was a fragment of a Hittite Luwian inscription. Unfortunately the old Oriental Institute trench cuts through here, but the pavement must be associated with Building XIV. Beside it is another building (XIII) of bit-hilani type, with elaborate column bases 1.5 m in diameter. These are earlier than those in Building II.
On the basis of this year's work the Oriental Institute's many Hittite Luwian fragments should be associated with Building XIV, which dates from late EIA to early MIA. David Hawkins now reads the name of this Neo-Hittite polity as Palasatini (not Padastini as previously proposed).
2005
Dr Harrison has kindly provided the following report on the 2005 season.
The primary objectives of the 2005 field season were to expand laterally the 2004 test probe in the Early Iron Age levels (Field I); open a new probe to the north, where Early Iron II remains were anticipated (Field II); open a new probe to the southwest of Field I, where Early Bronze Age remains were anticipated (Field III); and continue the coring program and remote sensing investigations initiated in the lower mound during the 2002 and 2003 survey seasons.
Field I investigations
The 2005 excavations in Field I extended the trial probe by opening four 10 x 10 m squares, for a total area of 400 sq m. In all, the 2004 and 2005 excavations in Field I have identified seven distinct stratigraphic Field Phases (FP), with the primary sequence of phases (FPs 3-6) dating to the early Iron I period.
The earliest phase, FP 7, was reached only in a limited area. A portion of a mud brick wall, preserved to five courses, extended from the west baulk of the square, with a lime plaster surface against it. The pottery in the associated soil deposits included both Simple and Painted Simple Wares, and dated to EB IVB (Amuq Phase J).Fig. 1: Field I, structures of FP 6-2
Superimposed above this EB cultural layer was a sequence of four field phases dating to early Iron I (Amuq Phase N). The earliest of these, FP 6, has been encountered in all four squares, but thus far has been only partially excavated. FP 5 was encountered primarily in the northern two squares. In particular, a well-preserved rectilinear structure was excavated, with walls constructed in a header and stretcher technique, and preserved to a height of seven courses. FP 5, in turn, was sealed by a substantial cultural layer that included the fragmentary remains of several large walls, all assigned to FP 4. Although well-preserved, the remains of FP 4 appeared to have been heavily damaged by the levelling that occurred during construction of the foundations and substructures of the later Iron Age temple (Building II; see below) associated with FP 2, and by extensive pitting activity during an intermediate occupational phase (FP 3; see below). The walls associated with FP 4 were dry-laid, and preserved to between five and seven courses in height. A number of installations appear also to belong to this field phase, although their stratigraphic links were not clear. They include a clay and lime-plastered pit, possibly a storage silo, and a stone pavement or platform flanked by a second, larger clay-lined pit. The associated surfaces and soil loci of FPs 6-4 produced large quantities of painted pottery, including possible Aegean imports, but predominantly a locally produced variation of the Mycenaean IIIC:1 monochrome tradition, as well as highland Anatolian painted wares.
FP 3 formed a somewhat enigmatic phase. It was represented primarily by substantial pitting activity, best exemplified by two large ashy pits in the northwest part of the field. No walls or other freestanding structures were assigned to this phase. Although somewhat mixed, the pottery appeared to date primarily to the Late Iron I (Iron IC) period.Fig. 2: Field I, showing early Iron I structures and wall foundations of Building I
Sealing these early Iron Age phases were the remains of large mud brick structural foundations for the north and south walls of Building II, first uncovered during the Chicago excavations, when it was identified as a megaron-style temple and dated to the late 9th century BC (Iron IIB; Amuq Phase Oc). Most of this impressive structure, which once was graced by a flanking pair of columns supported by large basalt lion figures, had been destroyed by agricultural cultivation. Nevertheless, in 2004, our excavations succeeded in uncovering portions of the cobbled surface that paved the central room of the sanctuary, the north and south piers that separated this room from the front porch of the building, three flat stone pavers, which had once formed part of the stepped approach to the building, and the mud brick foundation that had supported the east façade of the building. Although from heavily disturbed contexts, the associated pottery dated predominantly to Iron II and included large quantities of Red Slip Burnished Ware.
FP 1 was assigned to the post-Iron Age abandonment debris, primarily in the form of a plough zone, which formed the topsoil covering the excavation area.
Field II investigations
The 2005 excavations saw the opening of a new field, Field II, to the north of Field I, in the approximate location of the main Iron II bit hilani palace (Building I) uncovered during the Chicago excavations. The primary objectives were to determine what remained of Building I, to excavate below it into Building XIV, an earlier structure that had been only partially excavated by the Chicago team, and to establish the relative stratigraphic relationships of these structures.
Massive mud brick walls were encountered about 15-20 cm below the surface of the mound, immediately below the modern plough zone. These mud brick remains constituted several large walls, two of which ran parallel in an east-west direction across the 10 m square and measured more than 3 m in width. The area between these walls was bisected by a north-south wall, which had a maximum width of 2.7 m, dividing the square into two rooms. A fourth wall was visible in the west baulk of the square, forming the west wall of the western of the two rooms. The bottom of this room was reached only in its southwest corner, in a probe that reached a depth of more than 3 m. Although preliminary, our investigations indicate that this monumental structure very probably is Building XIV. The pottery and associated material culture point to a Late Iron I/Early Iron II date (ca 10th-early 9th centuries BC) for the complex. The remarkable size and preservation of this building clearly mark it as an important structure, very possibly to be related to the Early Iron Age Neo-Hittite polity of Padasatini/Wadasatini recently proposed by D. Hawkins.Fig. 3: Field II, showing walls of Building XIV
Fig. 4: Probe in southwest corner of Building XIV room
Field III investigations
A second new field, Field III, to the southwest of Field I, was also opened in 2005. The primary objective of these excavations was to confirm the presence of EBA remains in this area of the upper mound, and to clarify the depth and accessibility of the remains. Excavations conducted by Braidwood in trench T4, located just to the west of Field III, had produced intact EBA remains approximately 1.7 m below the surface.
Structural remains, consisting of a series of walls, a plaster installation and an intact pithos were encountered beneath approximately 2 m of accumulated seasonal soil erosion. The associated pottery dated these structures to EB IVB (or Amuq Phase J), the terminal EB phase in the region.
Coring investigations
The coring regime initiated during the 2004 season was expanded considerably in 2005. The primary goal of these investigations is to determine the full extent of the lower mound, which has been buried entirely by alluviation from the nearby Orontes River, and to develop a sedimentary profile of this submerged part of the site. The coring program will also help to determine the impact of the changing course of the river in ancient and modern times. To date, 35 cores, ranging in depth from 2 to 8 m, have been drilled across the lower mound and around the base of the upper mound, producing a valuable sedimentary profile of the submerged lower mound.
The cores in the eastern sector encountered extensive cultural deposits, some reaching a depth of almost 8 m below the current surface of the plain, and produced cultural remains from both the Early Bronze and Iron Ages. In contrast, the cores taken at the western base of the upper mound produced only sand and shell deposits, suggesting the existence of a relic water channel or lakebed to the west of the site.
An inventory of artefacts from the Chicago excavations now held in the Antakya Museum is also being undertaken. As much of this material is unpublished, this information will be incorporated in the database being developed for the site.
Website
The excavation website is at
http://www.utoronto.ca/tap/Tayinat Höyüğü Amik Ovası’nda, Demirköprü’nün 1.5 km doğusunda ve tam olarak Dicle Nehri’nin batıya dönüş yaptığı noktada yer alır. Yerleşimde bir yukarı höyük ve günümüzde alüvyonla kaplanmış olan bir aşağı höyük vardır. Alanda 1930larda Şikago Üniversitesi’nden Robert Braidwood tarafından kazılar yapılmıştır. Buradaki kazılar, höyüğün uzun bir zaman dilimini içeren dolgulardan oluştuğunu göstermiştir; bunlar arasında İlk Tunç Çağına (MÖ 3. binyıl) ve Demir Çağına (yaklaşık olarak MÖ 1200-550) tarihlenen önemli kalıntılar da yer almaktadır. Yazıtlar, yerleşimin, bir Yeni Hitit/Luvi krallığı olan Patina/Unqi’nin başkenti Kunulua olduğunu doğrulamaktadır.
Toronto Üniversitesi’nden Timothy P. Harrison tarafından yürütülen Tayinat Arkeolojik Projesi (TAP), Amik Ovası Arkeolojik Projesi (AVRP) çatısında düşünülmüştür; proje kapsamında 1995 yılından bu yana Amik Ovası arkeolojisi sistematik olarak araştırılmakta ve Tayinat Höyüğü’nün arkeolojik kalıntıları belgelenmektedir. 2002 ve 2003’te iki sezon süren yüzey araştırmaları ile 2004 yılındaki iki haftalık kısa bir araştırma kazısının ardından 2005 yılında kazılara başlanmıştır.
2007
2006 ve 2007’de I. Bölge’deki kazı çalışmalarına devam edilmiş ve buradaki Erken Demir Çağı depolama siloları üzerinde durulmuştur. Şimdiye kadar elliden fazla silonun kazısı tamamlanmıştır. Birbirlerini kesintiye uğratmaları nedeniyle bir evrelendirme yapmak oldukça güç olsa da, MÖ 12. ve 11. yüzyıllara tarihlenen dört belirgin evre bulunduğu açıktır. Buluntular arasında yine Miken IIC:1 tipinde keramikler, iki çeşit pişirme kabı ve çok sayıda makara biçiminde tezgah ağırlığı vardır. Bir diğer alanda (G3) ise, hava delikleri ve eritme kaplarıyla birlikte Erken Demir Çağına ait bir demir ve tunç işleme atölyesi ortaya çıkarılmıştır.
2007 yılının ana çalışma konusu ise II. Bölge olmuştur. Erken Demir Çağı sonu/Orta Demir Çağı başına tarihlenen büyük kerpiç yapının temellerini izlemek üzere 600 m2’lik alanın daha kazısı tamamlanmıştır. Kırık keramiklerden oluşan oldukça kalın bir dolguyla örtülü bir döşeme ortaya çıkarılmıştır. Keramikler arasında Demir Çağı I sonuna ait Kırmızı Açkılı eşyalar da vardır. Döşemede kullanılan taşlardan biri, bir Hitit-Luvi yazıtına aittir. Ne yazık ki, Oriental Institute tarafından kazılan eski açma burayı kesmektedir; ancak döşemenin Yapı XIV ile ilişkili olması muhtemeldir. Bunun yanında, bit-hilani tipinde ve 1.5 m çaplı özenli sütunlara sahip bir diğer yapı daha vardır (XIII). Bu sütunlar, Yapı II’dekilerden daha erken tarihlidir.
Bu yılki çalışmalara dayanarak, Oriental Institute’un ortaya çıkardığı Hitit-Luvi yazıtlarının birçoğunun, Erken Demir Çağı sonu/Orta Demir Çağı başına tarihlenen Yapı XIV ile ilişkilendirilmesi doğru olacaktır. David Hawkins, Neo-Hitit Dönemine ait devletin adını Palasatini olarak okumaktadır (önceki önerisi Padastini’dir).
2005
2005 yılına ait aşağıdaki rapor Dr. Harrison tarafından sağlanmıştır.
2005 yılı alan çalışmalarının başlıca hedefleri, 2004’te Erken Demir Çağı seviyelerinde açılan deneme sondajının (I. Bölge) yanlara doğru genişletilmesi; kuzeyde, Erken Demir Çağı II’ye ait kalıntılar bulunduğu düşünülen alanda (II. Bölge) yeni bir sondaj yapılması; ve aşağı höyükte 2002 ile 2003 yıllarında başlatılan numune alma ve uzaktan algılama çalışmalarına devam etmek olmuştur.
I. Bölge’de yapılan incelemeler2005 yılında, I. Bölge’deki deneme sondajı, dört tane 10 x 10 m boyutlarında açma hazırlanarak genişletilmiş ve toplamda 400 metrekarelik bir alan kazılmıştır. 2004 ve 2005 yılı çalışmaları sonucunda, burada yedi farklı stratigrafik evre tespit edilmiştir; bunların ilk bölümü (3-6. evreler) Erken Demir Çağı I’ e tarihlenmektedir.
En erken evre olan E 7’ye sınırlı bir alanda rastlanmaktadır. Beş sırası korunmuş olan bir kerpiç duvar parçası ile buna zıt yöndeki kireç sıvalı bir yüzey, açmanın batı yönünde uzanmaktadır. Bununla ilişkili toprak dolgulardaki keramikler arasında İTÇ IVB’ye (Amik J Evresi) tarihlenen, hem yalın hem de boyalı yalın mallar bulunmaktadır.
Bu İT kültür tabakasının üzerinde Eken Demir Çağı I’e tarihlenen dört evreden oluşan bir dizi vardır. Bunların en erkeni olan E 6’ya dört açmanın hepsinde rastlanmış ancak kazısı henüz tamamlanmamıştır. E 5’e daha çok kuzeydeki iki açmada rastlanmıştır. Bu evrede iyi korunmuş bir doğrusal yapı ortaya çıkarılmıştır; yapının duvarları şaşırtmalı örgüyle inşa edilmiş ve yedi sıra yüksekliğe kadar korunmuştur. E 5 üzerinde ise, tamamı E 4 ile ilişkilendirilen çeşitli büyük duvar parçaları içeren önemli bir kültür tabakası yer almaktadır. E 4 iyi korunmuş olmasına rağmen, bu evreye ait kalıntıların, E 2 ile ilişkilendirilen Geç Demir Çağı tapınağının (Yapı II; aşağıya bakınız) temelleri ve altyapısının inşası sırasındaki düzleme çalışmalarında ve ara bir iskan döneminde (E 3; aşağıya bakınız) açılmış olan çukurlar nedeniyle ciddi olarak zarar gördüğü anlaşılmaktadır. E 4 ile ilişkilendirilen duvarlar kuru duvar tekniğindedir ve beş-yedi sıra yüksekliğe kadar korunmuşlardır. Birtakım tesisat elemanlarının da bu döneme ait olduğu sanılmaktadır ancak bunların stratigrafik bağlantıları tam olarak anlaşılamamaktadır. Bunlar arasında kil ve kireç sıvalı bir çukur, muhtemelen bir silo ve içi kil kaplı bir çukurla çevrili bir taş döşeme ya da platform vardır. E 6-E 4’ün bunlarla ilişkili yüzey ve topraklarında çok miktarda renkli keramik bulunmuştur; aralarında Ege’den ithal edilenler de olmakla birlikte, çoğunun Miken IIIC:1 tekrenkli keramiklerin yerel bir çeşitlemesi ile Anadolu’nun dağlık bölgelerine ait parçalar olduğu görülmektedir.
E 3 anlaşılmaz bir evre olarak ortaya çıkmaktadır. Burada çok miktarda çukur bulunduğu görülmektedir; alanın kuzeybatısındaki külle kaplı iki büyük çukur bunlara örnek olarak gösterilebilir. Hiçbir duvar ya da serbest strüktür bu evreyle ilişkilendirilememiştir. Keramikler karışık halde olsa da, çoğunlukla Geç Demir Çağı I’e (Demir IC) tarihlendikleri anlaşılmaktadır.
Bu Erken Demir Çağı evrelerinin üzerinde, Yapı II’nin kuzey ve güney duvarlarına ait, kerpiç temel kalıntıları yer almaktadır; bunlar ilk olarak Şikago kazıları sırasında tespit edilmiş ve o zaman, yapının MÖ 9. yüzyıl sonuna (Demir IIB; Amik Oc Evresi) tarihlenen megaron tarzında bir tapınak olduğu anlaşılmıştır. Bir zamanlar, bazalttan yapılmış büyük aslan figürlerinin taşıdığı sütun dizileriyle süslenen bu etkileyici strüktürün büyük bölümü, zirai faaliyetler nedeniyle tahrip olmuştur. Yine de, 2004 yılı çalışmalarımızda, tapınağın merkezi mekanının taş kaplı döşemesinden parçalar ortaya çıkarılmış; ayrıca bu mekanı yapının önündeki sundurmadan ayıran kuzey ve güney ayakları, bir zamanlar yapıya ulaşımı sağlayan basamakları oluşturan üç adet büyük düz taş ve yapının doğu cephesini taşıyan kerpiç temeller bulunmuştur. Çok karmaşık bir durumda olsalar da, bu yapıyla ilişkili keramiklerin genellikle Demir II’ye tarihlendikleri ve aralarında çok sayıda Kırmızı Astarlı Açkılı parça bulunduğu görülmektedir.
E I’in Demir Çağı sonrasındaki terk tabakasıyla ilişkili olduğu düşünülmüştür; burası toprağın en üst katmanı ve tarım faaliyetlerinin gerçekleştiği kısmıdır.
II. Bölge’de yapılan incelemeler
2005’te, I. Bölge’nin kuzeyinde ve tam olarak Şikago kazıları sırasında meydana çıkarılan Demir Çağı II’ye tarihlenen bit-hilani sarayının (Yapı I) yerinde yeni bir açma kazılmıştır. Buradaki çalışmaların ana hedefi Yapı I’in günümüze ulaşan kısımlarını belirlemek; kazıyı bunun altında yer alan ve Şikago ekibinin kısmen kazısını yaptığı Yapı XIV’e kadar uzatmak; ve bu strüktürler arasındaki stratigrafiyi birbirleriyle ilişkili olarak ortaya koymak olmuştur.
Höyüğün yüzeyinden yaklaşık 15-20 cm aşağıda ve bugün tarım faaliyetlerinin sürdüğü kesimin hemen altında büyük kerpiç kalıntılara rastlanmıştır. Çeşitli duvarlar oluşturan bu kerpiç kalıntılardan ikisi 10 m’lik açmada birbirine paralel olarak doğu-batı yönünde uzanmaktadır; bunların genişliği 3 m’den fazladır. Söz konusu duvarlar arasındaki alan, genişliği en çok 2.7 m olan ve kuzey-güney yönünde uzanan ikinci bir duvarla iki odaya ayrılmaktadır. Açmanın batı ucunda görülen dördüncü bir duvar ise, bu iki odadan batıda yer alanın batı sınırını oluşturmaktadır. Bu odanın tabanına ancak güneybatı köşesinde açılan ve 3 m’den fazla derinliğe ulaşan bir sondajda ulaşılabilmiştir. Henüz işin başında olmakla birlikte, araştırmalarımız bu anıtsal yapının büyük ihtimalle Yapı XIV olduğuna işaret etmektedir. Keramikler ve diğer malzemeler, yapıyı Geç Demir I/Erken Demir II’ye (yaklaşık olarak MÖ 10. yy-9. yy başı) tarihlemektedir. Olağanüstü boyutları ve korunma durumu, D. Hawkins’in de yakın zamanda öne sürdüğü gibi, yapıyı, Erken Demir Çağında bir Yeni-Hitit devleti olan Padasatini/Wadasatini ile ilişkilendirmeye olanak vermektedir.Şekil 4: Yapı XIV, güneybatı köşesinde sondaj
III. Bölge’de yapılan incelemeler
2005’te I. Bölge’nin güneybatısında bir yeni açma daha kazılmıştır. Buradaki kazıların asıl hedefi, yukarı höyüğün bu bölümündeki İTÇ kalıntılarını araştırmak, bunların derinliğini ve ulaşılabilirliğini belirlemek olmuştur. III. Bölge’nin hemen batısında yer alan T4 açmasında Braidwood tarafından yürütülen kazılarda yüzeyden yaklaşık1.7 m aşağıda İTÇ’ye tarihlenen bozulmamış kalıntılara ulaşılmıştır.
Mevsimlik toprak birikiminin 2 m altında ise bir dizi duvardan oluşan yapı kalıntıları, sıvalı bir tesisat elemanı ve bütün halde bir pithos bulunmuştur. Bunlarla ilişkili keramikler, yapıları İT IVB’ye (Amik J Evresi) yani bu bölgede rastlanan son İT evresine tarihlemiştir.
Numunelerde yapılan incelemeler
2004 sezonunda başlatılan numune alma çalışmaları 2005’te önemli ölçüde genişletilmiştir. Bu araştırmaların ana hedefi, Asi Nehri’nin taşıdığı alüvyonlarla tamamen gömülmüş olan aşağı höyüğün sınırlarını tam olarak belirlemek ve yerleşimin bu gömülmüş kısmına ait bir çökme profili geliştirmektir. Alınan numuneler, nehir yatağında o dönemde ve günümüzde gerçekleşen değişimlerin etkilerini belirlemeye de yardımcı olacaktır. Şimdiye kadar aşağı höyükten ve yukarı höyüğün eteklerinden, yükseklikleri 2 ila 8 m arasında değişen 35 numune alınmıştır; bunlar, gömülmüş olan aşağı höyüğün çökme profiliyle ilgili önemli veriler içermektedir.
Doğu kısımdan alınan numunelerde yoğun kültürel dolgularla karşılaşılmıştır; bunların bir bölümü şu anki toprak yüzeyinden yaklaşık 8 m aşağıda yer almakta ve hem İlk Tunç Çağından hem de Demir Çağından kalıntılar içermektedir. Öte yandan, yukarı höyüğün batı eteklerinden alınan numunelerde sadece kum ve deniz kabuğu dolgularına rastlanması, yerleşimin batı tarafında bir su kanalı ya da göl yatağı kalıntısı bulunduğunu düşündürmektedir.
Web sitesi
Kazı internet sitesi http://www.utoronto.ca/tap/ adresinde yer almaktadır.Last updated: 8 Feburary 2009