Global UNE Links:

Soli/Pompeiopolis (Mersin)

Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...

This harbour city on the coast 11 km west of Mersin consists of a mound, Soli Höyük, and the Roman city of Pompeiopolis. The mound was occupied from the Bronze Age and was settled by Rhodian colonists in the 8th century BC. It was known as Soloi until 67 BC when Pompey settled the pirates there and the city was renamed in his honour. Excavations are being conducted by Remzi Yağcı of Dokuz Eylül University.

2007

Work continued in the Colonnaded Street, with the re-erection of fallen elements and excavation of the Byzantine shops destroyed in the earthquake of 525. The street was traced on the other side of the modern road but the opus sectile paving had been robbed out there. A cache of women's jewellery from the Byzantine period was found.

On the mound (Soli Höyük) the east trench has revealed deposits from Roman to Archaic and Late Bronze, including three phases of Hittite architecture dating from the 15th to 13th century. Pottery found here included fine examples of West Slope and Red Figure vessels, as well as a Samian bottle, Late Geometric pottery and Ionian bowls. A fragment of an Archaic architectural terracotta shows a striding male and can be compared to the terracottas from Pazarlı.

In square H9 a Hittite casemate fortification wall was revealed, and in G8 a very burnt floor of the 15th century. On it was a jar containing wheat, while drab ware plates with pot marks were also found. The presence of seal impressions and bullae suggest this was an official building.

2006

The following information on the 2006 season was kindly provided by Dr Remzi Yağcı.

Colonnaded Street

The main aim of this season was to extend the E-F excavation area to further expose the 6th century AD opus sectile paving found in squares E-F41 in 2005, and to investigate the original architecture of the Colonnaded Street.  

The Early Byzantine opus sectile mosaic was found to extend into E-F39 and E-F40 and both its history and architectural context were clarified, with clear evidence that the Colonnaded Street was used into the Byzantine period. Doorways of the Roman shops were widened in the Byzantine period and the units (probably shops) were used until the walls collapsed during the earthquake of 525 (terminus post quem). Further work is required to determine their precise plans. Under this architectural debris was the opus sectile floor, now reaching 5.55 m in length (Fig. 1). After cleaning by the restoration team it was photographed and planned, and then covered with geotextile fabric for protection. It is now clear that until the earthquake the Colonnaded Street (cardo maximus) at Soli/Pompeiopolis was covered by opus sectile paving decorated with colourful geometric (triangles, polygons and circles) and figured decoration.

Fig. 1: Opus sectile paving in Colonnaded Street

Work was undertaken in C20-C21 to bring to light more architectural pieces for the restoration of the Colonnaded Street. Excavation also took place in C48, in a 5 x 5 m square, starting at the 5.38 m level, with the aim of finding more pieces of the marble statues discovered in previous years and now in the Mersin Museum. At the 4.65 m level was found a fragment of a marble statue, part of a hand holding a phiale.

A 5 x 3 m area was opened in D20 with the aim of bringing to light the stylobate of the east portico. Starting from the 5.33 m level, excavations revealed the steps leading to the portico. The work also revealed a series of Byzantine water pipes and construction on the stylobate (Fig. 2). Work stopped at 4.32 m.
Fig. 2: Stylobate of east portico and Byzantine water pipes in D20

Soli Höyük

In 2006 work on the mound took place in squares G8, E6 and H7 while trenches were opened in E7/E6, E7/F7, F7/F8, G7/F7, G8/G9, D7/D6, G7/H7, F8/G8, F9/G9 and D7/E7 for the construction of service roads. They allowed the recording of the Hellenistic and Roman remains known to be in these areas and at risk of destruction from the service roads and from natural causes such as erosion.

On the east slope the upper layers (Roman, Hellenistic, Classical, Archaic and Iron Age) have been cleared and the Hittite levels have been reached. In G9 Hittite architecture had been discovered (wall A of the Late Imperial period at 15.88 m) and a continuation was found this year in G8.

One area in G8 (at 16.59 m to 15.55.m) produced a mass of broken pedestals and coarse pottery, mostly open vessels, as well as a bones. Also in this area were a "stone scarab" and a bronze pin (Fig. 3). There were also fragments of a beige-slipped urn and a scatter of other small finds, suggesting that there was a burial here. To the south, at 15.45 m, was a deposit of ashes (between 82 cm and 1.25 cm from the north section) from a cremation burial. The finds suggest that before being placed in an urn, the remains of the dead person and the gifts had been wrapped in cloth that was fastened with a pin. Beside the ashes was a fired clay bulla (15.43 m) (Fig. 3). A sea shell with black stripes on the top, used as a bead (15.36 m), was also found. The hieroglyphic inscription and finds show this was the burial of a woman. According to Prof. Dr Ali Dinçol, the hieroglyphic inscription on the bulla gives a 14th century BC context for these finds. As far as we know, the bulla is unique. In the Hittite world, this type of bulla belonged to people such as the king's wife (tavananna) and older daughter, but the Soli example does not give a position or title. It seems to belong to a different group. The “Δ”  sign on it is clear. The scarab is evidence of Soli's connections with Egypt during the Hittite Imperial period (14th century). From the same burial, (at 15.43 m and immediately north of the Hittite bulla, came a body sherd from a Cypriot White Slip II milk bowl.
Fig. 3: Bulla (top) and bronze pin and "stone scarab" (bottom)

Work was undertaken in E6 with the aim of further revealing the platform of limestone blocks found in a sounding in 2005 at 17.82 m. At 19.59-19.39 m the pottery belonged to the 7th to 6th centuries BC. The Archaic period pottery included body sherds with red horizontal bands on a pinkish slip, sherds with red painted bands around the mouth and Middle Iron Age body sherds with brown bands on a light brown or yellowish brown slip. Body sherds with brown painted, thick, concentric circles on a light brown slip and one rim sherd from an Ionian bowl were also found (Fig. 4).
Fig. 4: 7th - 6th century pottery from E6

A cut through the Roman fortification wall (20.35 m) to 18.54 m produced a complete Archaic oinochoe with red painted horizontal and wavy bands on a cream slip (Fig. 5). 2.6 m away, at the north-west corner of the cutting, a Hellenistic jug with yellowish brown slip was found at 17.93 m. In the same area were Hellenistic sherds, including red glazed ones. No finds of the intervening periods were found here.

At 17.80 m a single course of Hellenistic limestone blocks was brought to light. A jug was found in situ on the associated surface (Fig. 5). Work finished at the Hellenistic limestone platform, at 17.80 m.
Fig. 5: Archaic oinochoe and Hellenistic jug from E6

In the E7/F7 service road cutting a continuation of the Roman defensive wall was found at 20.61 m. Among the pottery found were two black glazed body sherds of the Classical period and a Red Figure body sherd showing a satyr and maenad (Fig. 6).
Fig. 6 Red Figure sherd showing satyr and maenad

2005

In the Roman city work continued on the colonnaded street. All the remaining architectural elements were measured, although the work was not helped by the stone robbing and many earthquakes to which the city has been subjected. The monumental statues found in previous years have now been restored and are in Mersin Museum. Most are in the florid style and it appears they were buried after the Late Antique period. No new examples of this spectacular sculpture were found this year, but part of a Byzantine opus sectile mosaic was revealed in one section of the portico.

Work also continued in the trenches on the mound, mostly in deep stratigraphic soundings. Walls of the Archaic and later Greek cities were destroyed during the Roman period, and there was also evidence of a destruction at the end of the Late Bronze Age, as elsewhere in the region. One trench produced parallels for the Tarsus Assyrian remains, including large stone buildings and White Slip IV pottery. An Archaic terracotta plaque with sphinx was also found.

The Hittite levels were best attested in the east slope sounding. The pottery and other finds are of standard Hittite type and include crucibles, other industrial material and a fine seal impression on a jar. As was the case last year, there were also large quantities of imported Cypriot and LH IIIC pottery.

Mersin’in 11 km batısındaki bu liman kenti, Soli Höyük’ten ve Pompeiopolis adında bir Roma kentinden oluşur. Höyük Tunç Çağından itibaren iskan edilmiş ve MÖ 8. yüzyıldan itibaren Rodoslu koloniciler buraya yerleşmiştir. Kent MÖ 67 yılına kadar Soloi adını taşımış, bu tarihte Pompei’nin korsanları buraya yerleştirmesiyle onun adıyla anılmaya başlanmıştır. Kazılar Kültür ve Turizm Bakanlığı, Mersin Müzesi ve Mersin Üniversitesi işbirliğinde ve Remzi Yağcı’nın yürütücülüğünde gerçekleştirilmektedir.

2007

Sütunlu Cadde’deki çalışmalara devam edilmiş ve 525 yılındaki depremde zarar gören Bizans dükkanlarının düşmüş mimari parçaları yerlerine kaldırılmıştır. Caddenin devamı, modern yolun diğer tarafında izlenebilse de, opus sectile döşemenin bu kısımda yok olduğu gözlenmektedir. İçinde kadın mücevherlerinin bulunduğu, Bizans Dönemine tarihlenen bir gizli bölmeye de rastlanmıştır.

Höyük üzerindeki (Soli Höyük) doğu açmasında, Roma Döneminden Arkaik Döneme ve Geç Tunç Çağına uzanan dolgulara ulaşılmıştır; bunlar arasında 15.-13. yüzyıllar arasına ait üç farklı Hitit mimari evresi tespit edilebilmektedir. Buradan elde edilen keramikler arasında “Batı Yamacı” ve “Kırmızı Figür” kapların kaliteli örnekleriyle birlikte bir Sami şişesi, Geç Geometrik Dönem keramikleri ve İyon kaseleri de vardır. Üzerinde adım atan bir erkek figürünün yer aldığı Arkaik tarihli pişmiş toprak bir mimari parça, Pazarlı’dan elde edilen benzer örneklerle karşılaştırılabilir.

H9 açmasında Hitit Dönemine ait bir kazamat duvarı ortaya çıkarılmış; G8 açmasında ise 15. yüzyıla tarihlenen oldukça yanmış halde bir döşemeye ulaşılmıştır. Döşeme üzerinde, içinde buğday olan bir küp ile çömlekçi işaretli “drab ware” tabaklar bulunmuştur. Baskı mühürler ve bullaların varlığı buranın resmi bir yapı olduğunu düşündürmektedir.

2006

Doç. Dr Remzi Yağcı bu raporu gönderdi.

Sütunlu cadde

Bu yıl yapılan çalışmaların başlıca amacı: 2005 kazı sezonunda E-F41 plan karelerinde açığa çıkarılan opus sectile tabanın E-F serisinde genişletilerek sütunlu caddenin M.S. VI. yüzyıldaki kullanımını, özellikle de F41 açmasında açığa çıkarılan mimari yapılanmanın Sütunlu Caddenin orijinal mimarisi ile bağlantılı olup olmadığını anlamaktı. Bir diğeri ise, ileri yıllarda yapılacak olan mimari restorasyon için veri (kazı, çizim ve belgeleme) toplamak olmuştur. Bu amaçla cadde boyunca belirlenen plan karelerde çalışılmıştır.

2005 kazı sezonunda E-F41 açmasında bulunan Erken Bizans Dönemi opus sectilesinin kesin olarak tarihlenebilmesi ve mimari kontekstinin açığa çıkarılması amacı ile E-F39 ve E-F40 plan karelerinde kazı çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Özellikle F serisinde bulunan mimari kalıntıların Sütunlu Cadde’nin Bizans Döneminde de etkin bir kullanım gördüğüne işaret etmektedir. Antik Roma dükkânlarının giriş kapıları Bizans Dönemi’nde içleri örülerek daha geniş mekânlar oluşturulduğu anlaşılmaktadır. 525 (terminus post quem) yıllarında yaşanan deprem sonucunda mekân (olasılıkla dükkân) duvarlarının yıkıldığı anlaşılmaktadır. İleride açılması planlanan dükkânlar şimdiki durumda caddenin doğusundan geçen yolun altında kalmıştır. Bu mimari yapılanmanın altında E-F41 açması ile benzerlik gösteren opus sectile ye 5.55 m. kodunda ulaşılmıştır. Restorasyon ekibi tarafından temizliği yapılan tabanın fotoğraflarının çekimi ve mimari çizim çalışmalarının tamamlanmasından sonra ileride teşhir edilmek üzere jeotekstil ile örtülerek koruma altına alınmıştır (Res. 1). Arkeolojik verilere göre: Soli/Pompeiopolis sütunlu caddesinde (cardo maximus) deprem olana değin geometrik ve figürlü mozaik ile çok renkli ve geometrik (üçgen, çokgen ve dairesel) bezemeli opus sectile taban döşemesi eşzamanlı kullanılmıştır.
Res. 1: Opus sectile taban

C20-21 açmalarda kazılarla sütunlu caddenin restorasyonuna yönelik olarak mimari parçaların açığa çıkarılması amaçlanmıştır. Kazı çalışmaları sonucunda caddenin bu plan karelerde Roma Dönemi blokajının geç dönemde tahrip edildiği ve açılan bu tahrip çukuru içerisinde mimari parçaların bulunduğu gözlemlenmiştir.

C48 açmasında, önceki yıllarda bulunan ve Mersin Müzesine teslim edilen mermer heykellerin eksik parçalarını bulabilmek amacı ile kazı çalışmalarına 5 x 5 m. ölçülerindeki alanda 5.38 m. seviyesinden başlamıştır. 4.65 m. seviyesinde mermer bir heykele ait, elinde phiale tutan bir el parçası bulunmuştur.

D20 plan karesinde doğu portikoya ait stylobatı açığa çıkarmak amacıyla kazı çalışmalarına (5 x 3m. ölçülerindeki bir alanda) başlanmıştır. 5.33 m. seviyesinden başlanan kazı çalışmaları sonucunda doğu portikoya geçişi sağlayan basamaklar bulunmuştur. Ayrıca Bizans döneminde şehre su sağlayan künk sıralarının da stylobat üzerine inşa edildiği gözlenmiştir. D20 açmasının kazı çalışmalarına 4.32 m. seviyesinde son verilmiştir (Res. 2).
Res. 2: D20'da stylobat ve su sağlayan künk

Soli Höyük

2006 Soli Höyük kazı çalışmaları: G8, E6, H7 açmaları ve E7/E6, E7/F7, F7/F8, G7/F7, G8/G9, D7/D6, G7/H7, F8/G8, F9/G9 ve D7/E7 açmaları arasında kalan servis yollarında gerçekleştirilmiştir. Servis yollarının kaldırılma nedeni, doğal nedenlerle (yağmur, sel v.b.) kesitlerde oluşan yıkım ve bozulmalar ile işlevlerini yitirmesi ve bu açmalar içinde kalan geç dönem (Helenistik, Roma) mimarisinin ayrıntılı olarak çizilerek belgelenmesidir.

G8 kazı çalışmalarındaki amaç: G9 açmasında özellikle Hitit stratigrafisine ait mimari yapıların (15.88 m. A duvarı, Hitit Geç İmparatorluğu Dönemine ait) ve tabakaların bu açmada da devamlılık derecesinin saptanıp bir kontekst elde etmekti. Hitit stratigrafisinin özellikle bu yamaç açmalarındaki önemi; höyüğün üst seviyelerinde Roma, Helenistik, Klasik, Arkaik, ve Demir Devri stratigrafilerinin net bir şekilde belirlenmesi ile yamaçta yer alan bu plan karede, Hitit Dönemi gibi erken dönem tabakalarının kontekstinin açığa çıkarılabilmesiydi.

G8 açmasının G9 plan karesiyle arasındaki servis yolunun kaldırılmasıyla G9 açmasındaki Hitit Geç İmparatorluk Dönemine ait 15.88 m. kotlu duvarın G8’de de 2005 yılında bulunan 16.11 m. kotlu duvarı altındaki tek sıra dere taşı dizisinin devam tespiti için açılmasıyla ortaya çıkan 15.86 m. yıkıntı duvarıyla bir mekan oluşturabileceği görülmüştür.

16.59 m. duvarı altından 15.55 m. kotunda kaide parçaları halinde bir arada yer alan kaba ve çoğunlukla açık kap parçalarına ve birbirine karışmış kemiklere rastlanmıştır. Bir kontekst halinde saptanan kemik parçaları çıkarılmadan çevresi açılmış ve aynı seviyede baskı yüzü işlenmemiş "taş skarabe" ve yanında oksitlenmiş bir bronz iğne bulunmuştur (Res. 3). Çıkan bej astarlı urne parçaları ve söz konusu buluntular, dağılmış bir yerleşim içi gömünün varlığını ortaya koymuştur. Mezarın güneyinde 15.45 m. kotunda kül kalıntılarına (kuzey kesitten 82 cm. ile 1.25 cm. arası) rastlanmış ve gömü tipinin “kremasyon” olduğu anlaşılmıştır. Bu buluntulara göre: Ölen kişi olasılıkla önce keten bir beze sarılıp iğneyle bez tutturularak ölü yakılıp armağanları ve sunuları ile birlikte bir urne içinde gömülmüştür. Kül kalıntıları yanından pişmiş topraktan bulla ( 15.43 m.) (Res.3) ve hayvana ait ön bacak kemiği yanında deniz kabuğundan yapılmış, üzeri siyah şeritli boncuk (15.36 m.) bulunmuştur. Bulanlın hieroglif yazıtı ve buluntular mezarın bir kadına ait olduğunu göstermektedir. İ.Ö. XIV. yüzyıl kontekstinde çıkan bulla üzerindeki hieroglif yazı halen Prof. Dr. Ali Dinçol tarafından çalışılmaktadır. Ön bilgiye göre: bulla üniktir. Hitit dünyasında kral eşi-tavananna “büyük kız” gibi kişilere ait olduğu görülen bu tip bullalar, Soli örneğinde mesleksiz ve unvansızdır. Bu durumda ayrı bir grupta ele alınması gerekmektedir. Üzerindeki “Δ” işareti iyilik simgesidir. Skarabe, Soli’nin Hitit imparatorluk Dönemi’nde (İ.Ö. XIV. yy.) Mısır ile ilişkili olduğunu vurgulamaktadır. Aynı mezarda 15.43 m. kodunda bulunan Hitit bulla’sının hemen kuzey yönünde amorf bir Kıbrıs White Slip II süt kabı gövde parçasına rastlanmıştır ( 15.45-15.32 m.).
Res. 3: Bulla, bronz iğne ve "taş skarabe"

E6 açması içinde seviye indirme çalışmalarına başlanmıştır. 2005 yılı kazı sezonunda E6 açması içinde açılan sondajda yapılan çalışmalar sonucu ortaya çıkarılan 17.82 m. kodundaki kireçtaşı bloklardan oluşan platformun devamlılığını görebilmek amacıyla kazı çalışmalarına başlanmıştır.

19.59/19.39 m. seviyeleri arasında M.Ö. 7. ve 6. yy. ait seramik buluntularının ağırlıkta olduğu gözlemlenmiştir. Arkaik Dönem pembemsi astar üzerine kırmızı renkte yatay bantların olduğu gövde parçaları, ağız kısmı bant şeklinde kırmızı boyalı ağız parçaları ve Orta Demir Dönemi’ne ait devetüyü ve sarımtrak devetüyü astar üzerine kahverengi yatay bant ve şeritlerin olduğu gövde parçaları, VII. yy. devetüyü astar üzerine kahverengi boyalı dış bordürü kalın konsantrik dairenin bir bölümü korunmuş gövde parçası ve 1 adet Ionia Kasesi ağız parçası önemli seramik buluntuları arasındadır (Res. 4).
Res. 4: M.Ö. 7. ve 6. yy. ait seramik

20.35 m. seviyesindeki Roma Dönemi savunma duvarının kesitlerinin düzeltme çalışması sırasında kesit içinde 18.54 m. kodunda krem astar üzerinde omuz bölümünde kırmızı yatay bantlar ve dalga motifi bulunan Arkaik Dönem bir oinokhoe (Res. 5) tam olarak bulunmuştur. Açmanın kuzeybatı köşesinden 2.60 m. uzaklıkta (17.93 m.) Helenistik Dönem sarımtırak devetüyü astarlı bir tüm testi bulunmuştur. Testinin çevresindeki buluntular arasında Helenistik Dönem’e ait daldırma ve kırmızı firnisli kaplara ait parçaların yoğunlukta olduğu gözlemlenmiştir.

17.80 m. kotunda tek sıra halinde Helenistik Dönem kireçtaşı bloklar ele geçmiştir. Testinin bu taban üzerinde bulunması nedeniyle in situdur (Res. 5). Açmanın batı kesitini düzeltme çalışması sırasında 17.42 m. kodunda tama yakın Helenistik Dönem daldırma firnisli kase ele geçmiştir. E6 açmasındaki çalışmalar 17.80 m. kodundaki Helenistik Dönem’e ait kireçtaşı platformun bulunmasıyla sonlandırılmıştır.
Res. 5: Arkaik Dönem oinokhoe ve Helenistik Dönem testi

E7/F7 servis yolu: Roma savunma duvarının devamı olan 20.61 m. kodunda duvar ortaya çıkarılmıştır. Bu duvar üzerinden gelen seramik buluntuları arasında Klasik Dönem’e ait siyah firnisli iki adet gövde parçası bulunmaktadır. 20.70 m. kodunda F7 açmasının, E7/F7 servis yoluyla birleşen kuzey kesitinde Klasik Dönem kırmızı figür tekniğinde yapılmış Satyr ve Mainad’ın betimlemeli gövde parçası ele geçmiştir (Res. 6).
Res. 6: Kırmızı figür tekniğinde yapılmış Satyr ve Mainad’ın betimlemeli parça

Sonuç olarak: Soli Höyük’te 2001 yılı hava fotoğrafında da görüldüğü üzere, plan kare sistemine göre (5 x 5 m.) oluşturulan açmalar arasındaki servis yolları, 2001’den 2006 yılına kadar oluşan doğal bozulmalar (sel, çöküntü v.b.) ve Roma-Hellenistik mimarisinin tamamen açığa çıkarılması gerekliliği nedeniyle 2006 yılında sistematik olarak kaldırılmıştır ve Soli Höyük’teki açmaların son durumu bir bütün olarak yeniden çizilmiştir. Üst tabakalarda malzemenin karışık çıkması, savunma amaçlı kullanılan höyüğün Roma ve daha geç dönem tahribatları göstermektedir. Daha alt tabakalarda Hitit stratigrafisi önceki yıllarda bulunan kontekstin devamı niteliğinde olan yan açmalarda çalışılmış, özellikle İ.Ö. XIV. Hitit İmparatorluk Dönemi anıtsal mimari çevresinde yoğunlaşılmıştır.

2005

Roma kentinde, sütunlu caddedeki çalışmalara devam edilmiştir. Kentin maruz kaldığı taş çalmalara ve depremlere karşın günümüze ulaşabilmiş tüm mimari parçalar ölçülmüştür. Önceki yıllarda ortaya çıkarılmış olan anıtsal heykeller restore edilerek Mersin Müzesi’ne taşınmıştır. Bunlar çoğunlukla florid tarzındadır ve Geç Antik Çağdan sonra gömüldükleri anlaşılmaktadır. Bu yıl, bu türde bir anıtsal heykel değil fakat, revağın bir bölümünde Bizans Dönemine ait bir opus sectile mozaik parçası ortaya çıkarılmıştır.

Höyük üzerinde yer alan açmalardaki çalışmalara da devam edilmiş ve daha çok derin stratigrafik sondaj alanlarına yoğunlaşılmıştır. Arkaik ve sonraki Yunan şehirlerinin surları Roma Döneminde yıkılmıştır; ayrıca bölgedeki diğer yerleşimlerde de olduğu gibi, Geç Tunç Çağının sonunda yeniden bir yıkım olduğuna dair kanıtlar mevcuttur. Açmalardan birinde Tarsus’taki Asur kalıntılarının benzerleri ortaya çıkarılmıştır; bunlar arasında büyük taş yapılar ve Beyaz Astarlı IV  keramikler de vardır. Ayrıca Arkaik Döneme ait, sfenks motifli bir de kurs bulunmuştur.

Hitit Dönemine ait tabakalar en iyi doğu yamaçta yapılan sondajlarda anlaşılmaktadır. Çanak çömlekler ve diğer buluntular standart Hitit tarzındadır; aralarında maden eritme kapları, diğer endüstriyel malzemeler ve bir kap üzerinde ince bir mühür baskı vardır. Ayrıca geçen sene de olduğu gibi çok miktarda ithal Kıbrıs keramiği ile Geç Helenistik IIIC keramikleri bulunmuştur.

 

Last updated: 8 Febuary 2009