Küllüoba (Eskişehir)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...This large mound (250 x 150 m and 10 m high) lies 75 km to the southeast of Demircihöyük, 200 m from the Seyitgazi-Yenikent road. The main deposits date to the Chalcolithic and Early Bronze periods, with some later activity. The site is being excavated by Turan Efe of İstanbul University.
In EB I the site had an encircling mud brick wall with ramparts and houses built up against the inside of it. In EB II-III the settlement expanded into a lower town on the east slope of the hill and houses were of megaron type.
2008
The deep stratigraphic sounding at the northwest corner of the site was continued, and in the upper town the northwest corner of the main EB II complex was completed. Soundings in the western part of the site found the MB settlement.
Three Syrian bottles have now been found at this site, one of which is red slipped. These emphasise that the site was on the EB "Great Caravan Road" from Cilicia to the Troad.
2007
In the upper town work continued on the EB II level. It is now clear that the east side was occupied by a large court surrounded by multi-roomed "houses" consisting of a megaron and small-room annexes, with Complex I as one of these houses, on the west side of the court. As not all "houses" contained ovens, this is possibly all one administrative complex. To the west is the smaller Complex II, measuring 25 m a side. This was also probably administrative in function. Several megara have been identified, with a porch with two posts. Outside the south gate, in the lower town, was another complex. A flat, squared stone stela about 1 m high was found in one room, upright near a wall. A deep sounding was also undertaken this year.
In the south sector of the site deposits were removed in one area to a depth of 3 m. Below a number of Middle Bronze phases was a sterile/erosional fill and then EB III remains. An EB III votive/sacrificial pit produced pottery, including large pitchers with relief animals on the shoulder (EB II), and figurines among which were three violin idols.
The finds to date suggest the site was on the main EB II-III "caravan" route from Mesopotamia and Cilicia to the Aegean.
2006
The 2006 season, the eleventh at the site, again revealed important details of the EB stratigraphy and architecture. An idea of the plan of the upper and lower cities in EB I started to emerge and the quality of the monuments of the final EB II phase in the upper city became evident.
Fig. 1: Fortification wall and tower, view from the north
Work again started at the East Gate, which gave entry to the court and where the glacis was faced with stones. A small sounding in the gate chamber revealed the surface of the entry in the earlier phase. The early phase of the East Gate produced pottery dated to the last phase of EB I.
In the north part of the upper city work clarified the succession of phases, and on the southeast slope of the mound the city wall and adjoining houses were revealed. In squares AD 20, AD 21, AE 21 and AF 21 another building was revealed and called Complex III. Like Complex I, it had a megaron plan. Work also revealed more about the plan and phases of Complex II. As in previous years in situ finds were uncovered on the upper floor. After the mud brick walls and stone foundations of this phase were removed, the mud brick walls of the earlier phase were found underneath. A sounding in this complex revealed an 'L'-shaped corridor giving entry to the court in the earlier phase. At the southeast, in squares AJ 24, Aİ 23 and Aİ 24 long houses of megaron plan were found outside the upper city. The stones used for the foundations were not as large as those used in the upper city buildings.
Fig. 2: Road between Complexes I and II
This year a deep sounding was begun in squares AD 20 and AD 21. It penetrated almost 5 m from the EB II surface of AD 21 and revealed five different EB II phases, almost reaching EB I.
Fig. 3: Stone walls of the earliest two phases in AD 21 sounding
Fig. 4: Pottery found in 2006
For a full report on the 2006 season, see the report by Professor Efe at right (in Turkish).
2005
In 2005, work continued in the EB II buildings of the upper town. In Complex II not all the rooms had connecting doorways and so this was an insula-like complex of separate units. Restoration work was undertaken on the large megaron with stone-paved rampart and entrance as wood under the pavement had rotted away. At the back of the building were silos and bins. In the lower town a megaron was excavated, perhaps also part of a larger complex.
Hellenistic remains were also excavated this year, overlying EB I deposits. In other areas there was EB III, although EB III deposits have a restricted distribution and it is clear that the settlement had shrunk from its EB II extent.
2004
In 2004 EB deposits were excavated in the east and west of the site. Dating to EB II is a set of large buildings inside square walling with a court in the middle. The north gate, with a tower, has now been found. The basic unit of the individual buildings is the megaron, which has side wings or annexes, thus forming a formal reception unit and domestic areas. The megaron has a central hearth and, in one case, seven pithoi were found in situ. The adjacent rooms have a separate entrance as well as direct access to the megaron. One building excavated this year had a pebbled ramp outside, in front of a three-columned porch. The pottery has links to central Anatolia.
On the shallow east skirt of the site EB I was found close to the surface, while the west trench revealed a sequence from LCh to EB II, confirming that Küllüoba was settled before Demircihöyük.
Bibliography
D. Ş. M. Ay Efe, "Küllüoba Bulunmuş Olan Pişmiş Toprak Figürinlerden Birkaç Örnek", in A. Erkanal-Öktü et al. (eds), Hayat Erkanal'a Armağan, Kültürlerin Yansıması (2006) 90-4
T. Efe, "Seyitgazi/Küllüoba Kazısı", in O. Belli (ed.), Türkiye Arkeolojisi ve İstanbul Üniversitesi, İstanbul (2000) 118-22
--- T. Efe, "Küllüoba and the Initial Stages of Urbanism in Western Anatolia", in M. Özdoğan, H. Hauptmann and N. Başgelen (eds), Köyden Kente/From Village to Cities (Studies Presented to Ufuk Esin) 1, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, Istanbul (2003), 265-82
--- "Pottery distribution within the Bronze Age of Western Anatolia and its implications upon cultural, political (and ethnic?) entities", in M. Özbaşaran, O. Tanındı and A. Boratav (eds), Güven Arsebük İçin Armağan Yazıları (2003) 87-104
--- "A trinket mould from Küllüoba near Seyitgazi/Eskişehir," in A. Erkanal and S. Günel (eds), Hayat Erkanal' Armağan (2006)
--- "The theories of the 'Great Caravan Route' between Cilicia and Troy: the Early Bronze Age III period in inland western Anatolia", Anatolian Studies 57 (2007), 47-64
T. Efe, T. and D. Ş. M. Ay Efe, "Early Bronze Age I pottery from Küllüoba near Seyitgazi, Eskişehir", Anatolia Antiqua 8 (2000) 1-87
--- "Küllüoba: İç Kuzeybatı Anadolu'da bir İlk Tunç Çağı Kenti; 1996-2000 Yılları Arasında Yapılan Kazı Çalışmalarının Genel Değerlendirmesi", Tüba-Ar 4 (2001) 44-78
--- "The Küllüoba excavations and the cultural/political development of Western Anatolia before the second millennium B.C.," in M. Doğan-Alparslan, M. Alparslan and H. Peker (eds), Ali Dinçol - Belkıs Dinçol Anı Kitabı, Ege Yayınları, İstanbul (in press)
T. Efe and E. Fidan, "Pre-Middle Bronze Age metal objects from inland Western Anatolia: A typological and chronological evaluation", Anatolia Antiqua 14 (2006) 15-43
T. Efe and A. İlaslı, "Pottery links between the Troad and inland Northwestern Anatolia during the Trojan Second Settlement", in Chr. Doumas and V. La Rosa (eds), Proceedings of the International Congress: Poliochni e l'Antica Eta del Bronzo nell' Egeo Settentrionale, Athens (1998) 596-609
T. Efe and M. Türkteki, "The stratigraphy and pottery of the period transitional into the Middle Bronze Age at Küllüoba (Seyitgazi-Eskişehir), Anatolia Antiqua 13 (2005) 119-44
I. Gatsov and T. Efe, "Some observations on the EB II chipped stone artifacts from Küllüoba (near Eskişehir) in inland Northwestern Anatolia", Anatolia Antiqua 13 (2005) 111-18
D. Sarı, "Küllüoba'da Ele Geçirilen Siyah Ağız Kenarlı Kaselerden (Black-Topped) Birkaç Örnek", in M. Doğan-Alparslan, M. Alparslan and H. Peker (eds), Ali Dinçol - Belkıs Dinçol Anı Kitabı, Ege Yayınları, İstanbul (in press)
Website
The excavation website (Internet Explorer only) is at
http://www.kulluoba.org/Demircihöyük’ün güneydoğusunda yer alan bu çok büyük yerleşimdeki kazı çalışmaları Turan Efe başkanlığında yürütülmektedir. Höyükteki tabakalar Geç Kalkolitik Dönemden İlk Tunç Çağına uzanmaktadır. İT I yerleşiminin etrafında dışı rampa tahkimatlı kerpiç bir sur ve içerden bu duvara yaslanan evler bulunmaktadır. İT II-III yerleşimi tepenin doğu eteğinde bir dış şehre taşmış ve evler megaron tipine dönüşmüştür.
2008
Sitin kuzeybatı köşesindeki derin stratigrafik sondaja devam edilmiş ve yukarı şehirdeki ana İT II yapı grubunun kuzeybatı köşesindeki çalışmalar tamamlanmıştır. Sitin batı bölümündeki sondajlar sonucu OT yerleşimi bulunmuştur.
Sitte bugüne dek, biri kızıl astarlı üç adet Suriye tipi şişeye rastlanmıştır. Bunlar sitin Kilikya ile Troas arasındaki İT Çağı "Büyük Kervan Yolu" üzerinde bulunduğunu kanıtlamaktadır.
2007
Yukarı kentte, İTÇ II seviyesindeki çalışmalara devam edilmiştir. Artık, doğu tarafında, bir megaron ile küçük ek mekanlardan oluşan çok-odalı “evler” ile çevrili büyük bir avlu bulunduğu ve Kompleks I’in de, avlunun batı kısmındaki evlerden biri olduğu kesinlik kazanmıştır. “Evlerin” hepsinde ocak bulunmayışı, bunların, idari bir yapı grubunun parçaları olduğunu düşündürmektedir. Batıda daha küçük olan, bir kenarı 25 m uzunluktaki Kompleks II yer almaktadır. Bunun da idari bir işlevi olması muhtemeldir. Ayrıca, iki dikmeli revaklara sahip birkaç megaron tespit edilmiştir. Güney Kapı’nın dışında, aşağı kentte, bir kompleks daha vardır. Buradaki odalardan birinde, duvar yakınında ve dik halde, 1 m yükseklikte, düz ve kenarları düzeltilmiş bir taş stel bulunmuştur. Bu yıl ayrıca derin bir sondaj da gerçekleştirilmiştir.
Yerleşimin güney bölümündeki bir alanın dolgusu 3 m derinliğe kadar temizlenmiş; çeşitli Orta Tunç Çağı evrelerinin ardından steril/erozyonla oluşmuş bir dolguya, ve ardından İTÇ III kalıntılarına ulaşılmıştır. Bu alandaki, İTÇ III’e tarihlenen bir adak/kurban çukurundan elde edilen keramikler arasında, sırtları kabartma hayvan desenleriyle bezeli büyük boyutlu kulplu sürahiler (İTÇ II) ile çeşitli figürinler de vardır (bunlardan üçü keman biçimli idollerdir).
Buluntular, yerleşimin İTÇ II-III sıralarında Mezopotamya’dan Kilikya ve Ege’ye uzanan ana “kervan” yolu üzerinde yer aldığına işaret etmektedir.
2006
Profesör Efe 2006 sezonında konusunda aşağıdaki bilgileri sunmaktadır:
2006 yılı kazı çalışmaları sonucunda, bu sene yine, özellikle İTÇ stratigrafisi ve mimari açıdan önemli sonuçlar elde edilmiştir. 11 yıllık çalışmalar sonucunda, bu yıl, nihayet kalenin yerleşim planı önemli ölçüde açığa çıkarılmıştır. Planı tümlemek ve erken evreleri açığa çıkarmak amacıyla Doğu Kapısı'ndaki çalışmalara tekrar başlanmıştır.
Resim 1: Sur duvarı ve kulenin kuzeyde görünümü
Kapıyla ilişkili olarak bu sene, giriş avlusunu doğudan sınırlandıran ve yüzeyi taşla kaplanmış glasidir. Giriş odasına ait tabanın küçük bir kısmı açığa çıkartılabilmiştir. Özenle yapılmış duvar sıvaları aşağı kadar devam edip tabanla birleşmektedir. Erken evre tabanı giriş avlusunun tabanından daha aşağı seviyededir.
Giriş odası güneyde giriş oluşturan bir bölme duvarı ile sınırlandırılmıştır. Giriş odasından sonra, güneyde, ön odaya olasılıkla bu kapı aracılığıyla geçiliyordu. Giriş odasını sınırlandıran batı duvarında yer alan girişten olasılıkla yukarı şehire geçit veren bir başka oda ya da avluya geçiliyordu. Ayrıca, giriş odasından geçilen ve girişin doğu duvarı boyunca devam eden, koridor şeklinde, uzun dar bir oda açığa çıkarılmıştır. Kuzeydeki oda, doğu profili boyunca uzanan kısmen açığa çıkartılmış kalın bir zemine sahiptir. Batıdaki avluyla olan bağlantısı ancak önümüzdeki yıl ortaya çıkarılabilecek olan Doğu Kapısı'nın erken evresinde ele geçirilen çanak çömlek, İlk Tunç Çağı I döneminin son evresine tarihlendirilmektedir.
Yukarı şehirin kuzeyinde, surun farklı yapı evreleri daha iyi araştırılabilmiştir. Höyüğün doğu kesiminin güney yamacında, sur ve sura bitişik evler kısmen açığa çıkarılmıştır.
AD 20, AD 21, AE 21, ve AF 21 plankarelerinin bulunduğu kesimde, "Kompleks III" olarak adlandırdığımız oldukça anıtsal, üç mekanlı bir başka yapı kompleksi ortaya çıkarılmıştır. Bu kompleksde de Kompleks I'de olduğu gibi ortadaki megaron planlı merkezi yapı, Kompleks'in cephesinden dışarı çıkıntı yapar. Yapı içinde henüz kayda değer iç mimari öğelere rastlanmamıştır. Söz konusu edilen üç yapı kompleksinin farklı işlevleri olup olmadığı hususunda kesin bir şey söylemek mümkün değildir.
Kompleks II'nin yapı evreleri ve planı hakkında önemli sonuçlar elde ettiğimiz çalışmalara, önce henüz hiç kazılmamış alanların kazılmasıyla başlanılmıştır. Daha önceki yıllarda olduğu gibi, üst evre tabanlarında in situ buluntular ele geçirilmiştir. Bu evreye ait kerpiç duvarlar ve daha sonra da temel taşları kaldırıldıktan sonra, alttaki erken evreye ait kerpiç duvarlar açığa çıkarılmıştır.
Kompleksin orta kesiminde, "aydınlık kuyusu" olarak işlev görmüş olabilecek mekanın doğusuna "L" şeklinde bir koridor inşa edilmiştir; Bu koridorun bir ucu aydınlık kuyusu ile, diğer ucu da kompleksin doğu duvarı üzerindeki dış girişle bağlantılıdır. Bu şekilde, iki kapı aracılığıyla Megaronun salonundan aydınlık kuyusuna ve oradan da söz konusu "L" şeklindeki koridordan geçilerek kapı vasıtasıyla doğudaki sokağa çıkılabiliyordu. Bu durum en azından bu evrede, yapının geniş bir kompleks oluşturduğunu göstermektedir. Doğu kesimdeki üç odada iç mimari öğeye rastlanmaması, bu odaların yatak odası olarak kullanılmış olabileceklerini akla getirmektedir. Kompleks II'nin yenileme evrelerine dair bildiklerimiz oldukça değişmiştir. Büyük Megaron başlangıçta, iki odalıdır ve iki farklı evre içeren arka oda daha sonradan eklenmiştir.
Resim 2: Kompleks I ve II araşında yeralan sokak
Güneydoğudaki tarlalarda yer alan AJ 24, Aİ 23, ve Aİ 24 plankarelerinde iki yıldır gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda, artık yukarı şehirin dışında kalan basit ev planları hakkında daha fazla bilgi sahibiyiz. "Megaron-ev" olarak adlandırdığımız bu uzun evler, bir taraflarında megaron planlı bir kısım içerirler. Dolayısıyla, benzeri plan anlayışına sahip Kompleks I, II ve III söz konusu ev planından gelişmiş olmalıdır. Aşağı şehir evlerinin temellerinde, yukarı şehirdeki kadar büyük taşlar kullanılmamıştır.
Bu yıl ilk kez, AD 20 ve AD 21 plankareleride derinlik sondajına başlanmıştır. Sadece İTÇ II tabakalarını içeren AD 21 plankaresinde yüzeyden hemen hemen 5 m. derinliğe inilmiştir ve hemen hemen İTÇ I katlarına ulaşılmıştır. Tümü İTÇ II'ye ait ve aynı doğrultuda 5 farklı yapı evresi saptanmıştır.
Resim 3: AD21 plankaresinde yer alan en erken iki evreye ait taş duvarlar
Bu seneki kazılar, Küllüoba'da yukarı ve aşağı şehir konseptinin en azından İTÇ I'de oluştuğunu ve kalede mimarinin İTÇ II sonlarına doğru giderek anıtsal bir nitelik kazanmaya başladığını açık bir şekilde göstermiştir. Tüm İTÇ I ve II dönemleri boyunca yerleşme planındaki devamlılık, Küllüoba'nın 75 km batısında yer alan Demircihöyük'te de gayet açık bir şekilde saptanabilmiştir. Küllüoba, İTÇ II dönemi yerleşim planını anlaşılır bir şekilde ortaya koyabilen, Batı Anadolu'daki dört ya da beş kazıdan bir tanesidir.
Çanak çömlekteki bazı yeniliklere paralel olarak, yerleşim planındaki değişiklikler ilk olarak olarak İTÇ II'nin son evresinde ortaya çıkar. Bu evreye ait, temellerinde büyük taşlar kullanılmış ve büyük olasılıkla bağımsız olarak inşa edilmiş megaron ya da megaronumsu planlı uzun yapılar görülmeye başlanır. Bu yapılar batıya bakar; bu durum yapıların yönlerinin güneybatıdan batıya döndüğünü göstermektedir.
Diğer taraftan bu seneki çalışmalarla, şimdi Geç İTÇ III dönemi mimarisi hakkında daha fazla bilgiye sahibiz; ayrıca bu döneme ait bol miktarda stratigrafik çanak çömlek ele geçirilmiştir. Bu evrede bağımsız evlerin söz konusu olduğu kesin olarak anlaşılmıştır. Megaron planlı bir yapı, yerel mimari geleneğin bir devamı olarak nitelendirilebilir. Ancak, mimarideki söz konusu bu devamlılığı somut olarak ortaya koyabilmek için, aradaki erken İTÇ III dönemi mimarisinin ortaya çıkarılması gerekmektedir.
Bu yılki kazılarda yine İTÇ'nin farklı evrelerine ait çanak çömlek, pişmiş toprak damga mühürler, keman biçimli bir kemik idol ve çeşitli diğer buluntular ele geçirilmiştir.
Resim 4: 2006 sezonunda bulunan tüm kaplardan örnekler
2004
2004’te yerleşimin doğusunda ve batısında yer alan İTÇ kalıntılarında kazı çalışması yapılmıştır. Kare duvarlar içinde, orta-avlulu İT II’ye tarihlenen bir grup büyük yapı bulunmaktadır. Ayrıca bir kulesi bulunan kuzey kapısı ortaya çıkarılmıştır. Tek yapıların temel birimi megarondur, yan kanatlar ve müştemilatlar ile resmi giriş birimleri ve konut işlevine ait yan alanlar oluşturulmuştur. Megaronların merkezi bir ocağı bulunmaktadır; birinde halen yerinde duran yedi pithosa rastlanmıştır. Yan odaların hem dışarı açılan girişleri hem de megarona açılan kapıları bulunmaktadır. Bu yıl kazılan bir yapının dışında, üç-sütunlu bir sundurmanın önünde çakıl kaplı bir rampa yer almaktadır. Keramik buluntular Orta Anadolu’yla ilişkilendirilmektedir.
Yerleşimin sığ doğu eteğinde yüzeye yakın konumda İT I kalıntılarına rastlanmıştır; batıda kazılan açmada ise GK’dan İT II’ye uzanan bir tabaka dizisi izlenmektedir. İkinci kronoloji, Küllüoba’nın Demircihöyük’ten daha eski bir yerleşim olduğunu kanıtlamaktadır.
Kaynakça
Turan Efe, "The theories of the 'Great Caravan Route' between Cilicia and Troy: the Early Bronze Age III period in inland western Anatolia", Anatolian Studies 57 (2007), 47-64
D. Ş. M. Ay Efe, "Küllüoba Bulunmuş Olan Pişmiş Toprak Figürinlerden Birkaç Örnek", yay. haz. A. Erkanal-Öktü et al., Hayat Erkanal'a Armağan, Kültürlerin Yansıması (2006) 90-4
T. Efe, "Seyitgazi/Küllüoba Kazısı", yay. haz. O. Belli, Türkiye Arkeolojisi ve İstanbul Üniversitesi, İstanbul (2000) 118-22
--- "Küllüoba and the initial stages of urbanism in Western Anatolia", yay. haz. M. Özdoğan, H. Hauptmann ve N. Başgelen, Köyden Kente/From Village to Cities (Studies Presented to Ufuk Esin) 1, Arkeoloji ve Sanat Yayınları (2003) 265-82
--- "Pottery distribution within the Bronze Age of Western Anatolia and its implications upon cultural, political (and ethnic?) entities", yay haz. M. Özbaşaran, O. Tanındı ve A. Boratav, Güven Arsebük İçin Armağan Yazıları (2003) 87-104
--- "A trinket mould from Küllüoba near Seyitgazi/Eskişehir," yay. haz. A. Erkanal ve S. Günel, Hayat Erkanal' Armağan (2006)
T. Efe, T. ve D. Ş. M. Ay Efe, "Early Bronze Age I pottery from Küllüoba near Seyitgazi, Eskişehir", Anatolia Antiqua 8 (2000) 1-87
--- "Küllüoba: İç Kuzeybatı Anadolu'da bir İlk Tunç Çağı Kenti; 1996-2000 Yılları Arasında Yapılan Kazı Çalışmalarının Genel Değerlendirmesi", Tüba-Ar 4 (2001) 44-78
--- "The Küllüoba excavations and the cultural/political development of Western Anatolia before the second millennium B.C.," yay. haz. M. Doğan-Alparslan, M. Alparslan ve H. Peker, Ali Dinçol - Belkıs Dinçol Anı Kitabı, Ege Yayınları, İstanbul (baskıda)
T. Efe ve E. Fidan, "Pre-Middle Bronze Age metal objects from inland Western Anatolia: A typological and chronological evaluation", Anatolia Antiqua 14 (2006) 15-43
T. Efe ve A. İlaslı, "Pottery links between the Troad and inland Northwestern Anatolia during the Trojan Second Settlement", yay. haz. Chr. Doumas ve V. La Rosa, Proceedings of the International Congress: Poliochni e l'Antica Eta del Bronzo nell' Egeo Settentrionale, Athens (1998) 596-609
T. Efe ve M. Türkteki, "The stratigraphy and pottery of the period transitional into the Middle Bronze Age at Küllüoba (Seyitgazi-Eskişehir), Anatolia Antiqua 13 (2005) 119-44
I. Gatsov ve T. Efe, "Some observations on the EB II chipped stone artifacts from Küllüoba (near Eskişehir) in inland Northwestern Anatolia", Anatolia Antiqua 13 (2005) 111-18
D. Sarı, "Küllüoba'da Ele Geçirilen Siyah Ağız Kenarlı Kaselerden (Black-Topped) Birkaç Örnek", yay. haz. M. Doğan-Alparslan, M. Alparslan ve H. Peker, Ali Dinçol - Belkıs Dinçol Anı Kitabı, Ege Yayınları, İstanbul (baskıda)
Web sitesi
Kazı internet sitesi (sadece Internet Explorer) http://www.kulluoba.org/ adresinde yer almaktadır.Last updated: 16 March 2010
