Kilise Tepe (Mersin)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...Kilise Tepe is situated beside the main road from the Anatolian plateau to Silifke and the coast, 27 km south of Mut and just where the road leads off to Aydıncık. The mound, 13 m high, sits on a conglomerate terrace on the southern side of the Kurtsuyu valley, north of its junction with that of the Göksu. The site was occupied from the Early Bronze Age to the Byzantine period. Excavations under the direction of Nicholas Postgate of Cambridge University were conducted from 1994 to 1998, and a second series began in 2007.
The new series of excavations is directed at answering several questions raised by the earlier work. One is the nature of the settlement that surrounded the Byzantine church (late 5th/early 6th century and rebuilt with a single nave in the 12th century), another is the chronology of the shift from "Hittite" Level II to Level III, and the third is to establish a stratified sequence for the Iron Age.
2008
In 2008 one main focus of work was again on the periods around the end of the Bronze Age and beginning of the Iron Age. In the Stele Building of Level II, investigation of the earlier phases (IIa-b) continued, showing the varied histories of individual rooms with some in use throughout the period and others constantly reconstructed. Some of the original walls were placed in foundation trenches but others were built on a layer of packing or simply on the Level III surface.
Excavation continued in the area west of the Stele Building, this year concentrating on Level IIId, from the Hittite Empire period. A block of four rooms with smaller rooms attached to the west was revealed. On the southeast side of this building was a cobbled area and on the northeast a courtyard with fire installation. Most of the rooms were filled with clean bricky fill after several occupation phases. The largest room (32), at the northwest of the complex, had thickly plastered walls and a plastered hearth centrally placed, marking it out as having a social purpose rather than being used for cooking. Near it was found an ivory stamp seal in the shape of three lion's feet, with the owner's name on the face in hieroglyphics. Two other rooms had two hearths each, and behind one hearth was found a mass of sheep and goat bones with some deer, pig, bird and hare bones mixed in.
The K14 sounding was enlarged to the south, revealing a surface of the 8th to 7th centuries BC with several ovens and deep cylindrical storage pits. Below this were five more outdoor surfaces. On the lowest were two concentric rings of postholes from a structure some 6 m in diameter. The surfaces produced a good pottery sequence for the earlier Iron Age.
In the Byzantine deposits (Level I) work continued in the house identified in M18 in 2007. Pottery from the destruction layer there is comparable with that from the abandoned rooms found in area N15/O15. In this latter area the northern parts of the rooms excavated in 2007 were uncovered. Work also took place in J15 and K15 where a room with mud brick bench was found. A cooking pot was set into the bench and a number of other vessels were set on it.
2007
In 2007 the Byzantine settlement (Level I) was investigated in a number of areas. Several buildings of Levels Ib and Ic were excavated, adding to knowledge from the previous excavations. A geophysical (magnetometer) survey was undertaken and the results were tested by opening a new trench in O15c-d and N15d, where high readings had been obtained. Here a burnt level, with complete vessels on floors, was found. Overall, the season produced a well-stratified collection of glass and metal, as well as pottery vessels, and provided an excellent glimpse of Byzantine rural life from the 5th to the late 7th century AD. Ephemeral deposits of 12th century AD date, coinciding with the later church, were also found.
A sounding in K14 near the centre of the mound, south of the church, revealed layers of Byzantine and Hellenistic houses above Iron Age deposits. To the latest Iron Age (ca 700 BC) can be assigned a group of large, circular storage pits, with further Iron Age layers evident below. Pottery includes local painted wares and imported black-on-red sherds. From the deposit into which the pits were sunk came one incised and red painted vessel with three signs in Cypriot syllabic script.
The Stele Building, excavated previously, had been reconstructed in Level IIc, at the end of the Bronze Age, with stone foundations on top of the earlier mud brick walls. This season the earlier phases (Levels IIa-b) were investigated in the western half of the building. They had been deliberately filled in. Room 1 had a complicated history during which doorways and access changed, but a succession of two large storage pits in the northern half suggests it had a constant storage function. Room 8 appears to be more cultic in function, with a copper tool and tortoise shell embedded in the original floor and, in the southwest corner, ca 160 tiny frit beads set into the floor plaster. Next door, in Room 9, a copper sickle was found under the floor. Room 10, which in IIc was an access room to Room 3 with the stele, had a similar function in the earlier levels. It was found to have originally been two rooms, with a wooden threshold leading to Room 3. The floor level rose more quickly in Room 10 than in Room 3, so in IIc the threshold became a flight of four stairs. This confirms that IIa and b represent a long period of use. Most importantly, it became clear that the painted pottery tradition that continues into the Iron Age first appeared at this time, as shown by the discovery of a painted jar with square rim in the Level IIb pit in Room 1. It appears that in Level II the site was no longer under the control of Hattusha, but perhaps was part of the territory of Tarhuntassa.
Finally, a team from Selçuk University at Konya worked in squares G19 and G20 on the northwest edge of the mound. The destruction level observed previously in Level Vg (end of EB II) was found to extend westwards and several floors with pottery vessels in situ were uncovered.
Bibliography
M. Jackson and N. Postgate, "Kilise Tepe 2007", Anatolian Archaeology 13 (2007), 28-30
J. N. Postgate and D. C. Thomas (eds), Excavations at Kilise Tepe, 1994-98: From Bronze Age to Byzantine in Western Cilicia, Cambridge, 2007
Mark Jackson and Nicholas Postgate, "Kilise Tepe 2008", Anatolian Archaeology 14 (2008), 23-4
Website
A statement about the Byzantine project can be found at
www.ncl.ac.uk/historical/research/project/2353
Information on the 1994-1998 excavations can be found at:
www.mcdonald.cam.ac.uk/projects/KTepe/Kilise Tepe, Orta Anadolu Yaylası’ndan Silifke ve deniz kıyısına doğru uzanan anayol üzerinde, Mut’un 27 km güneyinde, Aydıncık sapağında yer alır. 13 m yüksekliğindeki höyük, Göksu’ya katıldığı noktanın kuzeyinde Kurtsuyu Vadisi’nin güney kenarında konglomera bir teras üzerindedir. Sit İlk Tunç Çağı ile Bizans Dönemi arasında iskan edilmiştir. 1994-1998 yılları arasında Cambridge Üniversitesi’nden Nicholas Postgate başkanlığında kazı çalışmaları yapılmış ve 2007’de çalışmalara tekrar başlanmıştır.
Yeni kazı çalışması, bir önceki çalışma sonucunda ortaya çıkan bazı soruların cevaplanmasına odaklanmıştır. Bunlar (geç 5. / erken 6. yüzyıla tarihlenen ve 12. yüzyılda tek nefli olarak yeniden inşa edilen) Bizans Dönemi kilisesini çevreleyen yerleşimin niteliğinin belirlenmesi, "Hitit" Döneminde Tabaka II’den Tabaka III’e geçiş kronolojisinin anlaşılması ve Demir Çağı için stratigrafiye dayalı bir evreler dizisi oluşturulmasıdır.
2008
2008 yılında çalışmaların odak noktasını yine Tunç Çağının sonu ile Demir Çağının başına tarihlenen dönemler oluşturmuştur. Tabaka II’deki Stelli Yapıda, kimisi dönemin tamamı boyunca aralıksız kullanırken diğerleri sürekli yeniden inşa edilen odaların tarihçelerini ortaya çıkaran erken evreler (IIa-b) üzerinde incelemelere devam edilmiştir. Özgün duvarlardan bir bölümü yeni temel çukurlarına yerleştirilirken, diğerlerinin bir dolgu tabakası ya da doğrudan Tabaka III yüzeyi üzerinde inşa edildiği görülmektedir.
Stelli Yapının batısında bu yıl Hitit İmparatorluk Dönemine tarihlenen Tabaka IIId üzerinde yoğunlaşan kazı çalışmalarına devam edilmiştir. Batıda gövdesine daha küçük odalar eklenmiş dört odalı bir blok ortaya çıkarılmıştır. Bu yapının güneydoğusunda kaldırım taşı kaplı bir alan ile kuzeydoğusunda ateşliği bulunan bir avlu yer almaktadır. Odaların çoğu birkaç kullanım evresinin ardından temiz tuğlamsı bir dolgu ile doldurulmuştur. Yapı grubunun kuzeybatısında yer alan en büyük odanın (32) duvarlarındaki kalın sıva ile odanın ortasına yerleştirilen ve pişirme amacıyla kullanılmadığı düşünülen sıvalı ocak, bu mekânın toplumsal bir işlevi bulunduğuna işaret etmektedir. Bunun yakınında, sahibinin ismi yüzüne hiyeroglifle yazılmış, üç aslan ayağı biçiminde fildişi bir baskı mühür bulunmuştur. İki başka odada ikişer ocak ve ocaklardan birinin arkasında, arasına geyik, domuz, kuş ve yaban tavşanı kemikleri karışmış bir koyun ve keçi kemiği yığını bulunmuştur.
K14 sondajı güneye doğru genişletilmiş ve üzerinde birkaç fırın ile derin silindirik depolama kuyuları bulunan ve M.Ö. 8.-7. yüzyıllara tarihlenen bir taban ortaya çıkarılmıştır. Bunun altında beş adet açıkhava tabanı daha vardır. Bunlardan en altta yer alanında, yak. 6 m çapındaki bir yapının dikme deliklerine ait iç içe geçmiş iki halka bulunmuştur. Tabanlarda Erken Demir Çağına ait nitelikli bir keramik dizisi ortaya çıkarılmıştır.
Bizans Dönemi kalıntılarındaki (Tabaka I) çalışmalara, 2007 yılında M18 içinde tanımlanan evde devam edilmiştir. Buradaki tahribat tabakasında bulunan keramikler, alan N15/O15’te bulunan terk edilmiş odalardakilerle karşılaştırılabilir niteliktedir. Sözü edilen alanda 2007 yılında kazılan odaların kuzey bölümleri açılmıştır. Ayrıca, içinde kerpiç sedirli bir oda bulunan J15 ve K15’te çalışılmıştır. Bu sedire bir pişirme kabı yerleştirildiği ve bazı diğer kaplar konduğu izlenmiştir.
2007
2007’de Bizans yerleşimi (Tabaka I) birkaç alanda incelenmiştir. Tabaka Ib ve Ic’de yer alan bazı yapılarda gerçekleştirilen kazı çalışmaları, daha önceki kazılarda elde edilen bilgileri geliştirmiştir. (Magnetometre ile) jeofiziksel yüzey araştırması yapılmış ve sonuçları, yüksek okumalar elde edilen O15c-d ve N15d bölgelerinde yeni bir açma kazılarak test edilmiştir. Burada tabanlarında bütün kaplar yer alan yangına maruz kalmış bir tabaka bulunmuştur. Bu sezon gerçekleştirilen çalışmalar sonucu genel olarak sağlam stratigrafiye sahip cam, metal ve keramik kaplardan oluşan buluntular toplanmış ve M.S. 5. – geç 7. yüzyıl arasında Bizans kırsal yaşamına tanıtıcı bir pencere açılmıştır. Ayrıca, kilisenin ikinci evresi ile eşzamanlı, M.S. 12. yüzyıla tarihlenen kısa-ömürlü kalıntılara rastlanmıştır.
Kilisenin güneyinde, höyüğün merkezine yakın konumda K14 alanında kazılan bir sondaj açmasında, Demir Çağı kalıntıları üzerinde Helenistik ve Bizans dönemlerine ait tabakalar ortaya çıkarılmıştır. Demir Çağının sonuna (yak. M.Ö. 700) tarihlendirilebilecek bir grup büyük, dairesel-planlı depolama kuyusu altında daha eski Demir Çağı tabakaları bulunduğu izlenmiştir. Keramik buluntular arasında yerel boya-bezekli kaplar ile ithal kızıl-üzerine-siyah bezekli parçalar yer almaktadır. Çukurların kazıldığı birikintilerde, üzerinde Kıbrıs hece alfabesi ile yazılmış üç harf bulunan çizik ve kırmızı boya-bezekli bir kap bulunmuştur.
Daha önce kazılan Stelli Yapı’nın Tunç Çağının sonuna tarihlenen Tabaka IIc evresinde, daha eski kerpiç duvarlar üzerine taş temelli olarak inşa edildiği anlaşılmaktadır. Bu sezon yapının batı bölümünde, (Tabaka IIa-b’de yer alan) daha erken tarihli evreleri incelenmiş ve bunların bilinçli olarak doldurulduğu izlenmiştir. Oda 1’de kapı ve giriş yerleri değiştirilmiştir, ancak kuzey kısmında bulunan iki büyük depolama kuyusunun yerinin aynı kalması, depolama işlevinin devam ettiğini düşündürmektedir. Özgün tabanında bakır bir el aleti ile bir kaplumbağa kabuğu, güneybatı köşesinde ise taban sıvası içine yak. 160 adet küçük cam hamuru boncuk gömülen Oda 8’in işlevi ise dinsel olmalıdır. Buna bitişik Oda 9’un tabanı altında bakır bir orak bulunmuştur. Tabaka IIc’de stelli Oda 3’ün girişini oluşturan Oda 10’un erken tarihli tabakalarında da benzer bir işleve sahip olduğu düşünülmektedir. Bunlar özgün düzenlemede, Oda 3’e açılan ahşap eşikli iki odadır. Oda 10’da taban seviyesi Oda 3’e göre daha hızlı yükseldiğinden, Tabaka IIc’de eşiğin dört basamaklı bir merdivene dönüştüğü izlenmektedir. Bu durum Tabaka IIa ve b’nin uzun bir kullanım dönemini temsil ettiği görüşünü desteklemektedir. Daha da önemlisi, Oda 1’de bir Tabaka IIb çukuru içinde bulunan kare ağızlı boya-bezekli bir küpün işaret ettiği üzere, Demir Çağında devam eden boya-bezekli keramik geleneğinin ilk olarak bu dönemde ortaya çıktığı anlaşılmıştır. Tabaka II’de sitin artık Hattusha kontrolünde olmadığı ve büyük olasılıkla Tarhuntassa bölgesinde yer aldığı anlaşılmaktadır.
Son olarak, Konya Selçuk Üniversitesi’nden bir ekip höyüğün kuzeybatı kenarında bulunan açma G19 ve G20’de çalışmıştır. Daha önce (İT II sonuna tarihlenen) Tabaka Vg’de izlenen yok ediliş tabakasının batı yönünde uzandığı anlaşılmış ve özgün konumunda keramik kaplar bulunan bazı tabanlar ortaya çıkarılmıştır.
Kaynakça
M. Jackson and N. Postgate, "Kilise Tepe 2007", Anatolian Archaeology 13 (2007), 28-30
J. N. Postgate and D. C. Thomas (eds), Excavations at Kilise Tepe, 1994-98: From Bronze Age to Byzantine in Western Cilicia, Cambridge, 2007
Mark Jackson and Nicholas Postgate, "Kilise Tepe 2008", Anatolian Archaeology 14 (2008), 23-4
İnternet siteleri
Aşağıdaki adreste Bizans Dönemi projesi konusunda bilgiler yer almaktadır:
www.ncl.ac.uk/historical/research/project/2353
1994-1998 kazılarının sonuçları aşağıdaki adreste yer almaktadır:
www.mcdonald.cam.ac.uk/projects/KTepe/Last updated: 30 January 2010