Global UNE Links:

Elaiussa Sebaste (Mersin)

Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...

Elaiussa Sebaste, a port city on the south coast near Ayas, is built over a promontory between two harbours. The site was first settled at the end of the 2nd millennium BC and evolved into the Hellenistic city of Elaiussa. The name was changed to Sebaste in honour of Augustus (although the old name continued to be used) and the city flourished throughout the Roman and early Byzantine period. It was abandoned in the late 7th century as a result of encroaching sand, earthquakes and the start of the Arab invasions. The site has been excavated since 1995 by Eugenia Equini Schneider of the University of Rome "Sapienza".

2007

Excavation in the Byzantine palace concentrated on the west and southwest sectors, which seem to have had a warehouse function. The plan consists of parallel vaulted rooms. The western part of the palace has now been taken down into the Roman layers, which indicate a domestic function for the area at that time. A latrine is dated by pottery to the 2nd century AD and a circular storage pit in Room 15 is of a similar date. In 2008 the aim is to complete the excavation of the Byzantine palace.

The other main area of excavation was in the residential quarter on the southern end of the peninsula. A cistern of the mid 5th to mid 7th centuries AD was cleaned. It had a capacity of 36,000 litres and produced over 700 amphoras, at least 250 of which are well preserved, and about 55 jugs. Nearby was a clay basin for settling wine. Literary evidence establishes that Elaiussa Sebaste was important in the wine trade from the 5th century AD. The domestic area had two-storey buildings, with residential rooms above and commercial activity below.

Restoration work is taking place at the harbour baths, the agora and the Byzantine basilica.

2006

In 2006 work continued in the Byzantine palatial complex. Rooms were exposed to the southwest and southeast of the portico, but only one room was preserved to its vaulted ceiling. In the southeast was a large apsidal room. Mosaic fragments and tesserae were found here but the preservation was poor as the perimeter walls had collapsed and the marble revetments had been stripped for reuse. A general plan of the building has now been revealed. It was set in a beautiful landscape overlooking the north and south harbours, with apsidal halls on the east and west sides.

The work that began last year around the harbour was continued. The area was occupied from the 2nd century BC but most of the remains are of the 5th and 6th centuries AD, when an entirely new layout was put in place. This was a domestic and workshop district, and it continued in use to the second half of the 7th century, as was confirmed by a coin hoard with coins of Heraclius, Phocas and Constantius II. They are from the Nicomedia and Constantinople (for Constantius) mints. A bronze chandelier found in this area had an inscription on the lamp: 'Christ protect [us]'.

Conservation work was undertaken in the southwest necropolis, where rock-cut tombs and sarcophagi were arranged on stone terraces. The necropolis was in use from the late 2nd to early 3rd century AD and the tombs were then reused as the bases of cisterns. In the late 4th and early 5th centuries the area was occupied by an olive press and other work installations and, after the olive press went out of use, by a pottery kiln.

Geophysical and georadar surveys were made around the port areas to find the 5th-6th century AD coastline.

2005

In 2005 work took place in the central area and in two new sectors on the southwest and southeast parts of the promontory.

In the agora area, the pavement in the central nave of the Byzantine church was removed to reveal the underlying Roman agora, which looks like the standard Asia Minor type as found at Perge. In the circular building were found mosaics with fish and other maritime motifs, and there would have been an octagonal fountain in the centre. Byzantine graves had been cut inside it. The peristyle of a private building dating from the 2nd/1st century BC to the 1st century AD was found, as well as another structure with mosaics. Thus it appears this area was occupied by private housing until the 2nd century AD when public buildings were built here.

Outside the perimeter of the agora were found rooms with mosaics dating to the Byzantine period and soundings revealed a sequence of houses of Late Hellenistic and Roman date. They were replaced by a large complex with apsidal hall in the 5th century. Soundings around this palatial complex revealed richly decorated rooms, including columns with ornate capitals. In the second half of the 7th century, in the final phase of the site, a ramp led to a cistern/well.

There has been much new building on the promontory and so the expedition began large-scale work there. At the port on the south side masonry walls are visible on natural terraces. A splendid complex was cleared out, revealing rooms on two levels with a drain channel cut into bedrock. It contained terracotta pipes. Also found here were kilns filled with amphoras. Most finds are of the 7th century AD but there are also Hellenistic pottery and different masonry styles, indicating that the district was founded in the 2nd century BC and continuously occupied and modified. This is confirmed by coins.

At the temple, work revealed that the entrance to the barrel-vaulted underground cult chamber was closed in the 5th century AD, and the chamber was used as a water reservoir when the building was converted to a church. A little of the mosaic recorded by Michael Gough in 1952/53 was found. The subject is paradeisos. Inside the nave of the church are some graves of the 7th century.

Conservation work took place throughout the site and particularly on seats for the theatre. A geological/seismological study was also undertaken.

2004

In 2004 several areas were investigated. The large polychrome mosaic with marine and geometric designs discovered in the south aisle of a Byzantine church in 2003 was found to be part of a vast 16 x 12 m building, probably of the 1st century AD, which was partly demolished and levelled for the later building.

North of the agora, along the road south of the theatre, where a series of tombs was discovered in 2003, another rock-hewn tomb was found below one of the arches of the road. The chamber contained three benches and was divided by a drain. It contained 27 skeletons, including a terracotta osteotheke with painted garland, which contained a teenage girl. Also in the chamber was a Campanian wine amphora (Dressel 2-4); perhaps one of the deceased was a wine merchant. Radiocarbon dating of the bones indicates the burials took place between AD 120 and 200, so this tomb is later than those found in 2003, which were dated between the 1st century BC and the 1st century AD.

To the west of the circular building complex and connecting to it was a vast hall with apse (22 x 11 m). Rooms along this hall, like those found in 2003, had layers of burnt material with numerous fragments of polychrome marble and opus sectile (with vegetal, floral, leaf and pomegranate motifs) from the wall revetment of the hall and its annexes. Pottery dates this building to the mid-6th century, which corresponds to the date of the destruction and abandonment of parts of the complex found in previous years. This complex may be an official civil building built in the 5th century over earlier commercial or related buildings, and it was part of the extensive building activity during this early Byzantine period, which saw the revival of commercial and economic prosperity for the city. The ceramics of the period show trading contacts with Cyprus, Syria and Palestine. The destruction is thought to have resulted from the violent civil revolt reported by Procopius.

Excavations in the tower showed burning and vandalism. The road connecting the complex to the mainland remained in use until the 7th century when it was closed for defensive reasons, perhaps because of Persian, or more probably Arab, invasions. The skeleton of a man with an arrow point in his chest was found in front of the doorway, under a collapsed wall. After this phase city life came to an end.

Study of the temple began in 2003. It was peripteral and hexastyle, with twelve columns on the long sides. The columns were Corinthian with Attic bases, in a style suggesting a date in the mid or second half of the 1st century. An underground chamber under the north-east side of the cella was mentioned by Gough (Anatolian Studies 4, 1954, 49-64). A fine limestone barrel vault was later plastered with hydraulic mortar in the Byzantine period so it could be used as a water reservoir. In 2005 the excavators hope to learn its original function in relation to the temple. Inside the temple a church was built in the 5th-6th century, using material from the partially collapsed temple, and there was a later phase involving more stripping of temple material and the installation of workshops. The building finally collapsed in an earthquake.

Restoration focused on the Byzantine aqueduct by the Circular Building and on structures in the agora, as well as the opus sectile floors of the basilica. Paleoanthropological studies continued on the skeletons, with DNA analysis on one.

Bibliography

The 1998-2002 campaigns are published in Elaiussa Sebaste II - Un porto fra Oriente e Occidente, L'Erma, Roma, 2003

Website

An introduction to the site can be found at
http://www.misart.it

Güney kıyılarında Ayas yakınlarında bir liman kenti olan Elaiussa Sebaste, iki doğal liman arasındaki bir yarımada yükseltisi üzerinde inşa edilmiştir. Sit ilk olarak M.Ö. 2. binyılın sonunda iskân edilmiş ve Helenistik Dönemde Elaiussa haline gelmiştir. Şehrin adı Augustus onuruna Sebaste olarak değiştirilmiş (ancak eski adı da kullanılmaya devam etmiş) ve Roma ve Erken Bizans dönemlerinde gelişmiştir. 7. yüzyılın sonunda, kum istilası, depremler ve Arap akınları nedeniyle terk edilmiştir. Sitteki kazı çalışmaları 1995 yılından beri Roma "Sapienza" Üniversitesi’nden Eugenia Equini Schneider başkanlığında devam edilmektedir.

2007

Bizans sarayında yapılan kazı çalışmaları, depo olduğu düşünülen batı ve güneybatı kısımlarında yoğunlaşmıştır. Plan birbirine paralel tonozlu odalardan oluşmuştur. Roma tabakalarına kadar açılmış olan sarayın batı bölümünde, bu dönemde alanda konut işlevi olduğu anlaşılmıştır. Ortaya çıkarılan bir tuvalet, keramik buluntulara dayanarak M.S. 2. yüzyıla tarihlendirilmiş ve Oda 15 içinde kazılan yuvarlak planlı bir depolama çukurunun da yakın bir döneme ait olduğu belirlenmiştir. Bizans sarayındaki kazı çalışmalarının 2008’de tamamlanması planlanmaktadır.

Diğer kazı alanı, yarımadanın güney ucundaki konut bölgesidir. Burada M.S. 5. yüzyıl ortası ile 7 yüzyıl ortasına tarihlenen 36.000 lt kapasiteli bir sarnıç temizlenmiş ve en az 250’si iyi korunmuş durumda 700’den fazla amfora ile 55 kadar küp bulunmuştur. Yakınında şarap çökertmek için kil bir tekne yer almaktaydı. Yazılı kaynaklar Elaiussa Sebaste’nin M.S. 5 yüzyıldan başlayarak şarap ticaretinde önemli bir merkez olduğuna işaret etmektedir. Konut alanında, zemin katta ticari etkinlikler yürütülen ve üst katta evlerin yer aldığı iki-katlı yapılar bulunduğu belirlenmiştir.

Liman hamamı, agora ve Bizans Dönemi bazilikasında restorasyon çalışmaları yapılmaktadır.

2006

2006 yılında Bizans Dönemi saray yapı grubunda çalışmalara devam edilmiştir. Revağın güneybatı ve güneydoğusunda ortaya çıkarılan odaların yalnızca bir tanesi tonozlu üstörtü seviyesine kadar korunmuştur. Güneydoğuda apsisli büyük bir oda bulunmuş, mozaik parçaları ve tesseralara rastlanmakla birlikte, iyi korunmamış olan odanın çevre duvarlarının çöktüğü ve mermer kaplama taşlarının devşirme kullanım amacıyla söküldüğü izlenmiştir. Doğu ve batı ucunda apsisli salonlar bulunan ve kuzey ve güney limanlarına bakan güzel bir peyzaj içine yerleşen yapının genel planı anlaşılmıştır.

Bir önceki yıl liman çevresinde başlanan çalışmalara devam edilmiştir. Bu alan M.Ö. 2. yüzyıldan başlayarak iskan edilmiş olmakla birlikte, kalıntıların büyük çoğunluğu kentin yapısının tamamen değiştirildiği M.S. 5. ve 6. yüzyıllara tarihlenmektedir. Bu alan konut ve işliklere ayrılmış ve Heraclius, Phokas ve Constantius II dönemi sikkeleri içeren bir zulanın da işaret ettiği gibi 7. yüzyılın ikinci yarısına kadar kullanılmıştır. Sikkeler Nikomedia ve (Constantius için) Constantinople darphanelerinde basılmıştır. Yine aynı alanda bulunan tunç şamdan üzerinde bir yazıt yer almaktadır: İsa [bizi] koru[sun].

Kayamezarı ve lahitlerin taş teraslar üzerinde düzenlendiği güneybatı nekropolünde çalışmalar yapılmıştır. M.S. 2. yüzyılın sonundan 3. yüzyılın başına dek kullanılan nekropoldeki mezarlardan daha sonra sarnıç tabanı olarak yararlanılmıştır. 4. yüzyılın sonu ve 5. yüzyılın başında alanda bir zeytin baskısı ile başka iş makineleri yer almış ve zeytin baskısı kullanımdan çıktıktan sonra buraya bir keramik kilni yapılmıştır.

Jeofiziksel yöntemle ve jeo-radar ile yapılan yüzey araştırması, M.S. 5.-6. yüzyıl kıyı çizgisini belirlemek amacıyla liman çevresine odaklanmıştır.

2005

2005 yılı çalışmaları yerleşimin merkezi kısmında ve yüksek burunun güneybatı ve güneydoğu bölümlerinde iki yeni alanda gerçekleştirilmiştir.

Agorada Bizans kilisesinin orta nefinin döşeme kaplaması kaldırılmış ve bunun altında bulunan ve Perge’deki gibi standart Anadolu tipi özellikleri gösteren Roma Dönemi agorası incelenmiştir. Daire planlı yapıda balık vb. deniz kaynaklı desenlerle bezenmiş mozaiklere rastlanmış ve ortada sekizgen planlı bir havuz bulunması gerektiği belirlenmiştir. Bunun içine Bizans mezarları yerleştirilmiştir. Ayrıca M.Ö. 2./1.– M.S. 1. yüzyıllar arasına tarihlenen özel bir konuta ait peristil ile yine mozaik döşemeli başka bir yapı ortaya çıkarılmıştır. Alanda M.S. 2. yüzyıla dek özel konutlar bulunduğu ve ancak bu tarihten sonra burada kamu yapıları inşa edildiği anlaşılmaktadır.

Agora çevresi dışında bulunan başka odalarda, Bizans Dönemine tarihlenen mozaiklere rastlanmış ve sondajlar Geç Helenistik Dönemden Roma Dönemine uzanan konutların varlığını göstermiştir. Bu yapıların yerine 5. yüzyılda, apsis-planlı bir salonu bulunan büyük bir yapı grubu inşa edilmiştir. Saray yapı grubu çevresinde yapılan sondajlar ise bezemeli başlıklı sütunları bulunan zengin süslemeli odaların varlığını göstermiştir. Yerleşimin son dönemini oluşturan 7. yüzyılın ikinci yarısında, sarnıç/kuyuya yönelen bir rampa yapılmıştır.

Yüksek burunda çok sayıda yeni yapı bulunması nedeniyle, araştırmanın büyük ölçekli çalışmaları bu alana odaklanmıştır. Güneyde yer alan limanda toprak seviyesinde, doğal teraslar üzerindeki yığma duvarlar izlenebilmektedir. Burada temizlenerek ortaya çıkarılan olağanüstü bir yapı grubunda, iki farklı seviyede yer alan odalar ile anakayaya oyulmuş bir drenaj kanalına rastlanmıştır. Yine aynı alanda pişmiş toprak borular ve amfora dolu kilnler ortaya çıkarılmıştır. Buluntuların büyük bölümü M.S. 7. yüzyıla tarihlenmekle birlikte, bu bölgenin M.Ö. 2. yüzyılda kurulduğu ve sürekli olarak iskan ve değişikliklere maruz kaldığını gösteren Helenistik keramikler ile farklı duvar örgü biçimlerine rastlanmaktadır. Bu sav sikkelerle de desteklenmektedir.

Tapınakta yapılan çalışmalar, beşik tonozlu yeraltı kült odasının girişinin M.S. 5. yüzyılda kapatıldığını ve yapının kiliseye dönüştürülmesinden sonra bu odanın su deposu olarak kullanıldığnı göstermiştir. 1952/53’te Michael Gough tarafından belgelenen, cennet (paradeisos) konulu mozaiğin bir bölümü bulunmuştur. Kilisenin nefinde, 7. yüzyıla tarihlenen bazı mezarlar yer almaktadır.

Sitin tamamında ve özellikle tiyatrounun seyirci bölümünde konservasyon çalışmaları yapılmıştır. Ayrıca bir jeolojik/sismolojik araştırma gerçekleştirilmiştir.

2004

2004 yılı araştırmaları bazı alanlarda yoğunlaşmıştır. 2003’te bir Bizans kilisesinin güney nefinde bulunan, deniz ve geometrik desenli çok-renkli büyük mozaik, M.S. 1. yüzyıla tarihlenen ve yapının yenilenmesi sırasında kısmen tahrip ve tesviye edilen 16 x 12 m boyutlarında büyük bir yapıya ait olmalıdır.

Agoranın kuzeyinde, tiyatronun güneyindeki yol üzerinde, 2003 yılında bir dizi mezarın bulunduğu alanda, yolun kemerlerinden birinin altında başka bir kaya mezarının daha bulunduğu belirlenmiştir. İçinde üç seki bulunan mezar odasının tabanı bir kanalla bölünmüş durumdadır. Burada 27 iskelete ek olarak, içinde ergenlik çağında bir kızın kalıntıları bulunan dışı boyama çelenk bezekli pişmiş toprak bir kemik kutusu (osteotheke) ortaya çıkarılmıştır. Mezar odasında ayrıca Campania bölgesinden gelmiş bir şarap amforasının (Dressel 2-4) varlığı, ölülerden birinin belki de bir şarap tüccarı olabileceğini düşündürmektedir. Kemiklerin radyokarbon yöntemiyle tarihlendirilmesi, mezarın M.S. 120-200 yılları arasında kullanıldığını ve dolayısıyla 2003’te bulunan ve M.Ö. 1. yüzyıl ile M.S. 1. yüzyıl arasında tarihlenen diğer mezarlardan daha geç bir döneme ait olduğunu göstermektedir.

Dairesel planlı yapı grubunun batısında bitişik konumda (22 x 11 m boyutlarında) apsis planlı büyük ve geniş bir koridor yer almaktadır. Bu koridor boyunca dizilmiş odalarda, 2003’te ortaya çıkarılanlarda olduğu gibi, yanmış malzeme tabakaları ile koridor ve eklerinin duvar kaplamalarına ait çok sayıda çok-renkli mermer ve (sebze, çiçek, yaprak ve nar desenli) opus sectile parçasına rastlanmıştır. Bulunan keramikler bu yapıyı 6. yüzyılın ortalarına tarihlendirmekte ve bu tarih daha önceki yıllarda yapı grubunun bazı kısımlarının tahrip oluşu ve terk edilişi için belirlenenlere uymaktadır. Bu yapı grubu, daha eski tarihli ticari ya da benzer işlevli yapılar üzerine 5. yüzyılda inşa edilmiş resmi işlevli bir kamu yapısı olabilir; Erken Bizans Döneminde, şehrin ticari ve ekonomik zenginliğinin yeniden artması sonucu yaşanan geniş kapsamlı bir yapı etkinliği sırasında inşa edildiği düşünülmektedir. Bu döneme ait keramikler, Kıbrıs, Suriye ve Filistin ile ticari ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Tahribat ise, Prokopius tarafından aktarılan, kanlı halk ayaklanması sonucu gerçekleşmiş olmalıdır.

Kulede yürütülen kazı çalışmaları, kundaklama ve vandalizme işaret etmektedir. Yapı grubunu anakaraya bağlayan yol 7. yüzyılda, belki Pers ya da büyük olasılıkla Arap istilaları sırasında savunma sebepleriyle kapatılana dek kullanımda kalmıştır. Ana kapının önünde, çökmüş bir duvarın altında, göğsünde bir okbaşı bulunan bir erkek iskeletine rastlanmıştır. Bu dönemin ardından şehirde hayat sona ermiştir.

Tapınaktaki incelemelere 2003’te başlanmıştır. Peripteros planlı ve heksastil düzendeki yapının uzun kenarlarında on ikişer sütun yer almaktadır. Korint düzeninde, Attika kaideli sütunlar, yapının 1. yüzyılın ortalarına ya da ikinci yarısına ait olduğunu düşündürmektedir. Gough (Anatolian Studies 4, 1954, 49-64), cellanın kuzeydoğu alt kısmında bir yeraltı odacığı bulunduğundan bahsetmektedir. Kireçtaşından nitelikli bir işçilikle inşa edilmiş beşik tonoz, daha sonra Bizans Döneminde hidrolik harçla sıvanarak sarnıç haline getirilmiştir. 2005’te kazı ekibi bu odacığın tapınakla ilgili özgün işlevini ortaya çıkarmayı umut etmektedir. Tapınağın içinde, kısmen çöken tapınağın malzemesini kullanarak 5.-6. yüzyıllarda bir kilise inşa edilmiş ve daha geç bir dönemde tapınaktan daha fazla devşirme malzeme alınarak burada işlikler kurulmuştur. Yapı bir deprem sırasında tamamen yıkılmış ve terk edilmiştir.

Restorasyon çalışmaları Dairesel Planlı Yapının yanındaki Bizans sukemeri ile agoradaki yapılar ve bazilikanın opus sectile döşemelerine yoğunlaşmıştır. İskeletler üzerinde paleoantropolojik araştırmalara devam edilmiş ve birine DNA analizi yapılmıştır.

Kaynakça

1998-2002 araştırma sezonlarının sonuçları, Elaiussa Sebaste II - Un porto fra Oriente e Occidente, L'Erma, Roma, 2003 içinde yayınlanmıştır.

İnternet sitesi

http://www.misart.it adresinde daha geniş bilgi bulunabilir.

 

Last updated: 20 May 2009