Domuztepe (Kahramanmaraş)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...The major Chalcolithic site of Domuztepe, in the plain south of Kahramanmaraş, has been investigated since 1995 by Elizabeth Carter of the University of California, Los Angeles and Stuart Campbell of the University of Manchester, with the addition of a number of specialist sub-projects. Covering 20 hectares, it is primarily a Halaf site of the 6th millennium BC.
There are three major cultural phases: Phase A-1 (Late Halaf) and two later ones, which continue the pottery tradition of Halaf but with certain Ubaid traits. These are Phase A-2 (previously called Post-Halaf A) and Phase A-3 (previously Post-Halaf B). The later phases are dated broadly to ca 5800-5600 BC. Phase A-1 has been found in Operation II, cut into the edge of the mound, and has tholoi and rectangular structures, stone stamp seals and evidence of obsidian working.
Excavation has, however, concentrated on Operation I, on the summit of the southern mound. In Phase A-2 an east-west terrace was built up from red clay with a series of occupational deposits to the south. Phase A-2 has evidence of feasting/butchery of cattle and, in a later phase, adjacent to the terrace, a large burial pit (the "Death Pit"). This pit, excavated between 1997 and 2003, was 3 m in diameter and about 1.5 m deep, filled with layers of disarticulated human and animal bones, broken pottery and other artefacts. The human bones included skulls of at least forty individuals. Phase A-3 produced three large rectangular buildings within Operation I. Obsidian at Domuztepe included bowls and plaques. The site shows constant contacts with areas to the south and east.
2006
This was a study season devoted to study of the data, in preparation for the next two years, which will focus on publication.
The material from the Red Terrace and ditch was all processed, including the flora and fauna. A radiocarbon date of 5800 BC was obtained for this level, and the pottery has parallels with Sabi Abyad 1 - 3. Many vessels have exceptional decoration, as became evident during the process, started in 2004, of looking for joins between the sherds found in the various parts of the ditch. Several sherds show buildings, and on the best preserved example the buildings are part of a scene with birds, possibly storks, on the roofs and trees and pots between the buildings. What appears to be a mat with chequered design is in front of the buildings. The buildings are shown in both side and end views, and they have saddle roofs and extended gables. They seem to have two floors. These structures bear a striking resemblance to traditional wooden houses in southeast Asia. It is not clear if these are depictions of typical houses or a special building, as house remains of this early phase have not been found. Other figured vessels include one with a row of women holding hands and dancing. They wear fringed skirts and perhaps animal masks. These vessels can be compared with the "death pot", which showed a tree, headless figures, birds and maybe a severed head. Taken together, these vessels allow some insight into the symbolic world of the 6th millennium.
The analysis of about 3000 human bones from the Death Pit was completed and 38 separate skeletons were identified. The bones were defleshed in the same way as the animal bones, suggesting cannibalism.
In Operation I a series of burnt structures was excavated in 2002 and 2005. On the western edge of these structures were found what appear to be bead blanks of obsidian. Many beads have been found at the site but this is the first indication of manufacture. The vessels found in 2005 in the collapsed alcove at the southeastern corner of the burnt area were reconstructed this year. They include two spouted vessels of unusual type.
In general, the animal bones and plant remains do not indicate hunting at the site, and although there are some wild plants they could have been used for activities such as making baskets, rather than as food. The economy was based on agriculture and animal husbandry. Noteworthy are the many pigs.
2005
This last excavation season of the second 5-year phase of work at the site produced further evidence about the organization of the Halaf settlement, as well as material from the late Roman/post-Roman occupation.
Exposure of the Halaf settlement now totals 2000 square metres but that is still only 1% of the surface of the site. The Red Terrace, which served as a boundary within the site, was built over time, as was the "ditch" within it. This was, in fact, a series of shallow scoops and pits, repeatedly cut along a distance of 25 m and filled with pottery, animal bones and other debris. These scoops originally contained a great deal of organic matter and standing water as well. This year these deposits produced the head of a male figurine with beard and perhaps a hat, and Early Halaf (5700 - 5500 BC) pottery that suggests a long period of use for this feature. A similar "ditch" was found on the south side of the mound in Operation VIII, a test trench opened to investigate a 100 m long geophysical anomaly. It suggests a number of such boundaries existed within the settlement and gives a better idea of how this very large settlement functioned.
In the southwest corner of Operation I a previously identified burnt area was investigated. It produced evidence of posts set in shallow postholes and partitions of matting, more ephemeral architecture than had previously been identified. Collapsed roofs in this area covered a wealth of material, including many smashed pottery vessels and a group of obsidian bead blanks. This material is earlier than the Death Pit but later than most of the Red Terrace formation.
In Operation VII, on the summit of the site, was found a large building of the 3rd to 10th centuries AD. It was continually modified during this long period and at one time had a tiled floor in one area. A hoard of 285 copper/bronze coins of late Constantinian date was found in one room. Along with other evidence for occupation in this period (surface finds, a possible church in Sounding 18 to the southwest of the site and the 9th-10th century cemetery known from Operation I), this suggests there was a substantial settlement here in the later Roman and post-Roman periods.
2004
In 2004 work mainly concentrated on clarifying areas within Operation I, where a process of changing uses (domestic architecture, funerary ritual, open air and then once more buildings) was more clearly defined. The red terrace is probably up to 70 m long and was constructed as a low mound about 4 m across and bounded on north and south by rows of stones. It was renewed at least twice and in the second phase a long ditch ran along the terrace. This contained numerous cultural remains, including sherds from a jar with scene showing two horizontal figures without heads, a tree or bush and many standing birds. Interpretation of this scene inevitably draws on the remains from the Death Pit. To the south of the ditch a series of ovens was built over the former low mound. The ash deposits over the Death Pit were further traced and later ritual deposits identified. A series of cores was taken both on and off the site and suggests that the area west of the site was a marsh or lake in prehistory.
On top of the central mound are extensive Roman and Medieval remains, including a cemetery dating to the 9th-10th centuries AD. In 2004 this later material was investigated and revealed a series of buildings, probably dating from the Late Roman or Early Medieval periods, as well as a probable Medieval building with thick plaster mortar walls just below the surface.
Bibliography
Stuart Campbell, "Domuztepe 2004 Excavation Season", Anatolian Archaeology 10 (2004) 4-6
Stuart Campbell, "Domuztepe 2005", Anatolian Archaeology 11 (2005) 13-15
Stuart Campbell, "Domuztepe 2006", Anatolian Archaeology 12 (2006), 17-18Kahramanmaraş’ın güneyindeki ovada, Domuztepe’de yer alan bu önemli Kalkolitik yerleşim, 1995 yılından beri California Los Angeles Üniversitesi’nden Elizabeth Carter ve Manchester Üniversitesi’nden Stuart Campbell başkanlığında, bir kaç uzmanlaşmış yan-proje ile birlikte yürütülmektedir. 20 hektar genişliğindeki yerleşim, temel olarak M.Ö. 6. binyıla tarihlenen bir Halaf sitidir.
Üç temel kültürel aşama vardır: Dönem A-1 (Geç Halaf) ile bunu izleyen ve Halaf keramik geleneğini sürdürmekle birlikte Ubaid etkileri de gösteren iki daha geç dönem. Bunlar (daha önce Post-Halaf A olarak adlandırılan) Dönem A-2 ve (daha önce Post-Halaf B olarak adlandırılan) Dönem A-3’tür. Bu daha geç dönemler genel olarak yak. M.Ö. 5.800-5.600 yıllarına tarihlendirilmektedir. Höyüğün yamacını kesen Açma II’de bulunan Dönem A-1’de, arı-kovanı biçiminde mezarlar (tholos) ve dikdörtgen planlı yapılara ek olarak, taş baskı mühürler ile obsidyen işlendiğine dair kanıtlar ortaya çıkarılmıştır.
Ancak kazı çalışmaları, güney höyüğün zirvesinde yürütülen Açma I’de yoğunlaşmıştır. Dönem A-2’de kızıl kilden doğu-batı yönünde bir teras inşa edilmiş olup, ayrıca bunun güneyinde yerleşim kalıntılarına rastlanmaktadır. Dönem A-2 ile terasa bitişik büyük bir gömü çukurunun ("Ölüm Çukuru") ait olduğu daha geç bir dönemde büyük baş hayvan yendiği ve kesildiğine dair kanıtlar bulunmaktadır. 1997-2003 yıllarında kazılan bu çukur, 3 m çapında ve yaklaşık 1,5 m derinliğinde idi ve eklemlerinden kopmuş insan ve hayvan kemikleri, çanak-çömlek kırıkları ve başka objelerden oluşan tabakalarla doluydu. İnsan kemikleri arasında en az kırk farklı kişiye ait kafatasına rastlandı. Dönem A-3 ise Açma I bölgesi içinde kalan üç büyük dikdörtgen planlı yapı üretmiştir. Domuztepe’de bulunan obsidyen objeler arasında çanak ve levhalar sayılabilir. Yerleşim güney ve doğu ile sürekli ilişkilere işaret etmektedir.
2006
Bu sezon, yayınlara odaklanacak olan önümüzdeki iki yıla hazırlık yapmak amacıyla, mevcut veriler üzerinde yapılan çalışmalara ağırlık verilmiştir.
Kızıl Teras ve hendekten elde edilen flora ve fauna dahil tüm buluntular incelenmiştir. Bu tabakanın radyokarbon tarihi M.Ö. 5.800, keramikleri ise Sabi Abyad 1-3 ile paralel niteliktedir. 2004’ten beri sürdürülen hendeğin farklı yerlerinde bulunan keramik parçalarını birleştirme çalışmaları sonucu olağanüstü bezemeye sahip pek çok kap bulunduğu anlaşılmıştır. Bazı parçalarda yapılar betimlenir; bunun en iyi korunmuş örneklerinden birinde ağaç ve çatıların üzerinde leylek benzeri kuşlar ile yapılar arasında yer alan küplerden oluşan bir sahne bulunur. Yan ve uçtan betimlen yapıların önünde damalı desenli bir hasır ve üstörtü olarak yükseltilmiş kalkan duvarlı beşik çatılar bulunduğu izlenir. İki katlı gibi görünen yapılar mimari bakımdan güneydoğu Asya geleneksel ahşap evleriyle büyük benzerlik gösterir. Ancak bu erken döneme ait konut kalıntılarına rastlanmamış olduğundan, söz konusu betimlerin tipik evleri mi yoksa belli bir yapıyı mı gösterdiği bilinmemektedir. Diğer resimli kaplar arasında, kenarları püsküllü etekler giymiş ve hayvan maskları takmış bir dizi kadının elele tutuşarak danseder halde betimlendiği bir örnek dikkat çeker. Bu kaplar, “ölüm küpü” olarak bilinen ve üzerinde bir ağaç, başsız figürler, kuşlar ve belki bir kesik baş betimlenen örnekle karşılaştırılabilir. Bunlar birlikte ele alındığında 6. binyılın semboller dünyasına açılan bir geçittir.
Ölüm Kuyusu’nda bulunan yak. 3.000 insan kemiği üzerindeki çalışmalar tamamlanmış ve 38 bütün iskelet tanımlanmıştır. Hayvan kemiklerinde izlendiği biçimde etlerin ayıklanmış olması, yamyamlık olasılığını ortaya çıkarmaktadır.
2002 ve 2005 yıllarında Açma I’de bir dizi yanmış yapı incelenmiş ve batı ucunda tam şekillendirilmiş obsidyen boncuk olduğu düşünülen buluntulara rastlanmıştır. Sitte çok sayıda boncuk rastlanmış olmakla birlikte, bu bulgu ilk defa boncuk üretimine işaret ettiğinden dikkat çekicidir. 2005’te yanmış alanın güneydoğu köşesinde çökmüş bir niş içinde bulunan kapların rekonstrüksiyonu bu yıl yapılmıştır. Aralarında sık rastlanmayan tipte emzikli iki kap yer almaktadır.
Hayvan kemikleri ve bitkisel kalıntılar genel olarak sitte avcılık yapıldığına işaret etmemekle birlikte, bazı yabani bitkilerin yiyecek olarak değil, sepet örmek gibi farklı amaçlarla kullanıldığı düşünülmektedir. Ekonominin tarım ve hayvancılığa dayalı olduğu anlaşılmaktadır. Çok sayıda domuzun varlığı dikkat çekicidir.
2005
Yerleşimdeki ikinci 5-yıllık çalışma döneminin son sezonu olan bu kazı çalışması, Halaf yerleşiminin düzeni konusunda yeni kanıtlara ek olarak Geç Roma Dönemi ve sonrası yerleşimlerine ilişkin bilgi sağlamıştır.
2.000 m2 Halaf yerleşimi ortaya çıkarılmış olmakla birlikte, bu sit yüzey alanının ancak %1’ini oluşturmaktadır. Yerleşim içinde bir sınır işlevi gören Kızıl Teras ve içindeki “hendek” üzerine zamanla daha geç dönemlere ait yapılar yerleşmiştir. Bu hendek aslında, 25 m boyunca açılmış ve çanak-çömlek, hayvan kemiği ve diğer molozlarla dolu bir dizi sığ çukurdan oluşmuştur. Bu çukurların içinde özgün durumunda büyük miktarda organik madde ve durgun su da bulunmaktaydı. Bu yıl birikintilerin içinde bulunan sakallı ve belki şapkalı bir erkek figürü başı ile Erken Halaf Dönemi (M.Ö. 5.700-5.500) çanak-çömlekleri, bu çukurların uzun bir süre kullanıldığını göstermektedir. Höyüğün güneyinde 100 m uzunluğundaki jeo-fiziksel bir anomaliyi incelemek için kazılan Açma VIII’de benzer bir “hendeğe” rastlanmıştır. Bu bulgu, yerleşim alanında benzer sınırlar bulunduğunu göstermekte ve bu çok büyük yerleşimin nasıl işlediği konusunda ipuçları sunmaktadır.
Açma I’in güneybatı köşesinde, daha önce yeri belirlenen yanmış bir alan incelenmiştir. Burada sığ delikler içine yerleştirilmiş ahşap dikmeler ile hasır-örgü bölücü duvarlar gibi daha önce tanımlananlara kıyasla geçici nitelik taşıyan bir mimariye rastlanmıştır. Bu alandaki çökmüş çatıların altında, çok sayıda kırılmış pişmiş toprak kap ve bir grup son biçimi verilmemiş obsidyen boncuk gibi zengin buluntular ortaya çıkarılmıştır. Bu malzeme Ölüm Çukuru’ndan daha erken tarihli olmakla birlikte, Kızıl Teras biçimlenişinin büyük bölümünden daha geçtir.
Sitin en yüksek noktasında yer alan Açma VII’de M.S. 2.-10. yüzyıllara tarihlenen büyük bir yapıya rastlanmıştır. Yapı uzun süre boyunca değişikliğe uğramış ve bir dönemde bir bölümünde pişmiş toprak karo kaplı bir döşeme yer almıştır. Odalardan birinde Geç Constantin Dönemine ait 285 bakır/tunç sikkelik bir istif bulunmuştur. Bu döneme ait yerleşime ilişkin (yüzey buluntuları, sitin güneybatısında Sondaj Açması 18’de bulunan ve bir kilise olduğu düşünülen yapı ve Açma I ile ortaya çıkarılan 9.-10. yüzyıl mezarlığı gibi) kanıtlar, Geç Roma ve Roma-sonrası dönemlerde burada büyük bir yerleşim bulunduğuna işaret etmektedir.
2004
2004 çalışmaları genel olarak Açma I bölgesi içinde kalan alt-alanların tanımlanmasına ayrılmıştır; burada değişen kullanım süreçleri (konut mimarisi, mezar alanları, açık mekana ve daha sonra yeniden yapıya dönüştürülen alanlar) daha detaylı olarak tanımlanabilmiştir. Büyük olasılıkla 70 m uzunluğundaki kızıl teras, kuzey ve güney sınırları taş sıraları ile çizilmiş 4 m genişliğinde alçak bir höyük biçiminde inşa edilmişti. En az iki kez yenilendiği ve ikinci döneminde teras boyunca uzun bir hendek açıldığı anlaşılmaktadır. Bu hendek içinde çok sayıda kültürel kalıntıya rastlanmıştır; bunların arasında pişmiş toprak bir küpe ait ve yatay konumda başsız iki figür, bir ağaç ya da çalı ile ayakta duran çok sayıda kuştan oluşan bir sahneyi betimleyen parçalar sayılabilir. Bu sahnenin yorumu kuşkusuz Ölüm Çukurunda bulunan kalıntılarla ilişkilidir. Hendeğin güneyinde daha alçak olan bir önceki höyük üzerine inşa edilmiş bir dizi fırın bulunmaktadır. Ölüm Çukurunun üzerindeki kül birikintileri yeniden incelenmiş ve daha geç tarihli dinsel tören birikintileri tanımlanmıştır. Sit sınırları içinde ve dışında yapılan bir dizi sondaj, yerleşimin batısında kalan alanda tarih öncesi dönemde bir bataklık ya da göl bulunduğunu göstermektedir.
Ortadaki höyüğün üzerinde, aralarında M.S. 9.-10. yüzyıla tarihlenen bir mezarlığın da yer aldığı geniş bir alana yayılmış Roma ve Orta Çağ kalıntıları bulunmaktadır. 2004’te bu daha geç tarihli malzeme incelenmiş ve büyük olasılıkla Geç Roma ve Erken Orta Çağa tarihlenen bir dizi yapıya ek olarak başka bir Orta Çağ ürünü olduğu düşünülen ve yüzeyin hemen altında kalın alçı harçlı duvarları bulunan bir yapı tanımlanmıştır.
Kaynakça
Stuart Campbell, "Domuztepe 2004 Excavation Season", Anatolian Archaeology 10 (2004) 4-6
Stuart Campbell, "Domuztepe 2005", Anatolian Archaeology 11 (2005) 13-15
Stuart Campbell, "Domuztepe 2006", Anatolian Archaeology 12 (2006), 17-18Last updated: 26 Feburary 2008