Çatalhöyük (Konya)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...First excavated by James Mellaart from 1961-1965, this major Neolithic site near Çumra has been reinvestigated by an international team led by Ian Hodder, under the auspices of the British Institute of Archaeology at Ankara, from 1993. The first phase of their excavations concentrated on detailed analysis of the sequences of individual buildings. In the southern "Mellaart area" the lowest level excavated by Mellaart is now dated to 7500 BC. Excavation below that in 1999 found the earliest occupation at the site, with lithics comparable to the microlithic assemblage at Aşıklı and no pottery. The second phase of the project’s excavations began in 2003 with the aim of investigating the overall organization of the site.
2008
Work continued on the northern part of the East Mound in the 4040 area where a shelter has been erected over the trench. The stratigraphic relationships between Building 52 and surrounding buildings were investigated, and also the "alleyway" between two areas of housing. At times this was used for rubbish disposal and at others for activities. Excavation also continued in Building 49, a small but long-lived house with many layers of plaster. Many burials were found here, especially beneath the two northern platforms. One had the arms and legs removed and three had the head removed. The wall near the northwestern platform and the edges of the platform bear many layers of painting, some layers with hands and some with flowing patterns.
A burned house (Building 77) was also excavated and it produced well-preserved pedestals with horns of wild bulls similar to those found by Mellaart. These pillars were set around the northeast platform, which has burials below it. On the wall here was a plastered ram's head (without horns) above a small niche. Elsewhere on the walls are indications of other "scupltures". The house was well provided with storage areas. In the northwest corner was a plaster "cupboard", and there was a niche on the north wall and a side room. The burnt debris contains material suggesting the building had a second storey, and under the debris were many finds, including raptor claws, antlers and ground stone. The fire that destroyed the building appears to have been deliberate, suggesting it was part of a "closure" ritual.
Work also took place on the southern part of the East Mound where the sequence of buildings 65-56-44-10 has been investigated. Below these was an area with open areas and smaller, temporary structures, with the burned houses of Level VI discernable beneath. Another burned house was excavated by the Istanbul University team on the southwest of the mound.
In the TP area the Polish team from Poznan continued their work on the upper levels. There appears to be a very different type of architecture in these levels, and the small room with incised decoration excavated in 2007 produced many burials, suggesting it was a special burial room. The relationship between these levels and the Chalcolithic West Mound is becoming clearer. On the West Mound teams from Selçuk University, Edirne University, SUNY Buffalo and the Free University of Berlin are finding buildings with thick walls and internal buttresses, probably basements.
2007
In the south shelter excavation of Building 65 (Level VIA) was completed, with a child burial in the southwest corner. This was the last of a sequence of superimposed buildings (10, 44, 56 and 65), but underneath Building 65 there was a completely different use of space, as it was then an open area with small "sheds" and ovens. The excavators have coined the term "history houses" for house sequences such as 10-44-56-65, where the house is rebuilt many times in the same way and there are many burials below the floors. These houses have elaborate painted and relief decoration and contain many skulls and other ritual items.
In the 4040 area work was completed on Building 59, the largest at the site. Despite its size, it did not have a long period of use and contained only one burial, so it was not a "history house". Next to it were a number of midden pits, one of which contained sherds of an extraordinary oval vessel with incised decoration. On the two short sides were human faces, while the area between showed a bull's head with horns and ears. The human noses were modelled in relief but the eyes were not shown, perhaps because these were representations of the dead or even of plastered skulls. Preparations for a new shelter over this area involved excavations, in the course of which the southeast corner of a room was revealed. On the wall was a relief, of which the lower part was preserved. This showed the legs and navel of a splayed figure such as had been found during Mellaart's excavations. As we know from the stamp found in 2005, this was probably a bear. Another house in this area produced over thirty burials (most houses have only five to ten) and so is another "history house", perhaps with special burial use.
In the TP area in the centre of the mound, the Poznan team worked in Levels I-III. The houses here had a village layout, with alleys between the houses, and so showed a different approach to housing. In one small room, part of a large complex, was a frieze with meander and spiral designs incised into the wall plaster. Symbolic representations thus continued in the upper levels even though painted decoration decreased.
On top of the West Mound the team from Selçuk University worked on the Byzantine and early Islamic burials. At the southeast of the mound a team from Buffalo made a stratigraphic sounding, producing an excellent pottery sequence from Late Neolithic to Early Chalcolithic. The Chalcolithic buildings at the top differ from those on the East Mound, consisting of small cell-like rooms with thick walls. At the southwest of the West Mound a team from Trakya University excavated a room with buttress and red floor.
2006
In 2006 work continued in a number of areas on the East Mound. In the south area a series of almost identical buildings, one on top of the other, had previously been excavated: building 10, building 44 (Period IV) and building 56 (Period V). All had oven and hearth in the south, an eastern central platform with a bench along the south side and a northeastern and north central platform. This year work was completed on building 56, and building 65, below it, was excavated. It was again almost identical, although it also had a small southeastern room and a food preparation and storage room to the west. This is a good example of the continuity found in some, but not all, house sequences.
Work also continued in building 49, a very small building about 4 m wide. Large numbers of horn cores and figurines had been found here and this year the team unearthed the burial of an individual without arms, shoulder blades or legs. Around the northwest platform was a geometric painting similar to that found nearby in building 1, also around a northwest platform. Building 49 was small but it was replastered many times and so was lived in for a long period.
In the 4040 area the excavations of 2004 and 2005 were extended to the west. A huge building almost 8 m across was excavated but it showed less evidence of special significance than building 49. Building 59 had a separate west room with bins and hearths, and a storage room with bins was added later at the northeast. The main room has very large platforms on the north and east sides and the usual ladder scar at the southeast. The walls were adorned with a red painted dado. The building was carefully maintained but there are relatively few plaster layers and no indication of burials, so this was not long lasting like most buildings with special status. However, it was carefully abandoned and filled, unlike the adjacent building 64, which had been used as a midden. In the next house over from 59, building 60, there was a pit with ten skeletons, one of which was without a head.
In the TP area different building types were found. There was a large central room, a hearth in the centre of the room and floor plaster of poorer quality. From the edge of Mellaart's large southwest trench came a fully plastered bucranium, the first found by this project, although many horn cores have been found.
On the West Mound the Chalcolithic deposits can now be seen to follow on directly from those of the East Mound. Work also took place on the Byzantine burials that cut into the Chalcolithic deposits.
2005
In 2005 excavations continued in a number of areas of the site. In the 4040 area on the northern hill work continued in an area to the west of that investigated in 2004. After the excavation of a number of Byzantine burials and a Hellenistic/Roman tower or building, seven new Neolithic buildings were uncovered. Building 52, which was burnt either deliberately or accidentally, contained a more complete inventory than is usually found in this area because of the rapid abandonment. It included a storage room with bins filled with cereals, legumes, seeds and nuts. In another room were at least eleven cattle horn cores and three complete cattle skulls with horns, as well as a bench with horn cores projecting from it. Traces of painting were found on the walls. Building 51 was erected inside the walls of Building 52 and so partly obscured it. It contained traces of matting. Building 55, to the south of these, contained an oval oven and benches in the main room and an adjacent storage room, although there was no access between them. Building 57 contained a free-standing mud plastered stela or column, an oven and a plastered hearth decorated with incised spirals or meanders. In yet another building a cattle skull and a dog had been placed in the room before it was abandoned.
In the area of Mellaart's deep sounding, more buildings were uncovered but the main find was a terracotta stamp seal that shows an animal, probably a bear, with front and hind legs angled upwards. It came from the fill of a level V building. The resemblance to the plaster wall reliefs with upwardly angled limbs found by Mellaart is clear and indicates they, too, depicted animals, and not a goddess as has often been suggested.
In the TP area the Polish group from Poznan worked in the Chalcolithic layers (equivalent of Mellaart's Late Neolithic levels 0-2). They identified a possible charnel house as nine skeletons were found on a plastered floor.
A team from Istanbul University, led by Mihriban Özbaşaran, has begun work on the southwestern edge of the mound, south of the Deep Sounding. In a burnt building from levels IV-V they found an amazing clay figurine. It shows a pregnant female, with very thin arms raised to her breasts and a hole in the top where a separate head was attached. On the back of the figure is shown the skeleton, or possibly the bones of a very thin human. The interpretation of this figure will undoubtedly be discussed for many years.
The geophysical survey continued this year, as did the school program, which aims to educate local children about archaeology, and Çatalhöyük in particular.
2004
In 2004 a large part of the 4040 area was excavated, as well as a number of buildings in the South Area as part of a plan to uncover an extensive area at the bottom of the mound. Meanwhile the team from Poznan continued in the TP area working on the latest Neolithic levels. Several new female figurines were found, as well as an obsidian mirror and bull horns (some covered with white plaster). In one instance, from room 45 in the 4040 area, the horns were set in a rectangle of clay. This area is dated by pottery to around level V or IV. The unit to the north (space 226) had been considered an alley but was found to be a midden with no evidence of trampling. Also in this area was building 47, which had a central hearth and very large western platform. At one point the floor of this building was covered with large rectangular bricks. Central hearths have not been found in this series of excavations although Mellaart found them in later levels.
North of building 47 was another alley and buildings dated by pottery to levels VI and VII so that the ground surface here must have sloped down to the south. Space 229, one of these earlier buildings, had a plan previously not known from the site. It had two compartments on the west side, with three upright posts on the north, central and southern walls. There were no platforms and an oven was added later in the southern wall. Most of the walls were at times painted black, although a red dado was used on the lower part of the east wall. To the south-east and perhaps connected to space 229, was space 230, a building with rounded corners.
In the South Area several buildings contained rich burials. One of the burials in building 42 contained a plastered skull held in the arms of a complete skeleton, while one of those in space 112 contained a complete articulated sheep as well as a human.
Bibliography
I. Hodder, "A season of great finds and new faces at Çatalhöyük", Anatolian Archaeology 10 (2004), 8-10
I. Hodder, "New finds and new interpretations at Çatalhöyük", Anatolian Archaeology 11 (2005), 20-2
Ian Hodder, "Change and variation at Çatalhöyük", Anatolian Archaeology 12 (2006), 22-4
Ian Hodder, "Some intriguing new finds at Çatalhöyük", Anatolian Archaeology 13 (2007), 20-2
Ian Hodder, "Hitting the jackpot at Çatalhöyük", Anatolian Archaeology 14 (2008), 21-2
Website
The Çatalhöyük website is at
http://www.catalhoyuk.comİlk kazı çalışmaları 1961-1965’te James Mellaart tarafından yürütülen Çumra yakınlarındaki bu önemli Neolitik yerleşim, 1993’ten beri Ian Hodder başkanlığında ve Ankara İngiliz Arkeoloji Enstitüsü tarafından desteklenen uluslararası bir ekip tarafından incelenmektedir. Kazıların ilk safhası tek yapıların tarihsel değişim sürecinin detaylı bir biçimde incelenmesine yoğunlaşmıştır. Güneydeki "Mellaart bölgesinde", Mellaart tarafından kazılarak ulaşılan en derin tabaka bugün M.Ö. 7.500’e tarihlendirilmektedir. 1999 yılında bu seviyenin altına inildiğinde, Aşıklı mikrolitik koleksiyonuyla benzerlik gösteren litiklerin ortaya çıkarıldığı ve hiçbir keramik kalıntısına rastlanmayan, sitteki en eski yerleşime ulaşılmıştır. Proje kapsamında 2003’te başlanan ikinci safha kazıları ise yerleşimin genel düzenini irdelemeyi amaçlamaktadır.
2007
Güney örtüsü altında yer alan ve güneybatı köşesinde bir çocuk mezarı bulunan Yapı 65’in (Tabaka VIA) kazısı tamamlanmıştır. Bu birbiri üzerine yerleştirilmiş ardışık bir yapı dizisinin (10, 44, 56 ve 65) sonuncusudur; ancak Yapı 65’in altında küçük "baraka" ve fırınlar içeren bir açık alanda farklı bir mekan kullanımının varlığı izlenmektedir. Ekip, 10-44-56-65 gibi aynı konutun birbiri üzerine aynı biçimde yeniden inşa edildiği ve tabanları altında çok sayıda gömü bulunan ardışık ev dizilerini tanımlamak üzere "tarih evi" terimini geliştirmiştir. Bu evlerde özenli boya ve kabartma bezekler ile çok sayıda kafatası ve diğer dinsel objeler bulunmaktadır.
4040 alanında sittekilerin en büyüğü olan Yapı 59’daki çalışmalar tamamlanmıştır. Boyutuna rağmen uzun bir süre kullanılmadığı anlaşılan bu yapıda yalnızca tek bir gömüye rastlanması bir "tarih evi" olmadığına işaret etmektedir. Bunun yanındaki çöp kuyularından birinde eşine şimdiye dek rastlanmamış çizgi bezekli ve oval biçimli bir kaba ait parçalar bulunmuştur. İki kısa kenarında insan yüzleri, bunların arasında ise boynuzlu ve kulaklı bir boğa başı betimlenmiştir. İnsanların burunları profilden verilirken, bu ölü veya belki de sıvalı kafatası betimlerinin gözleri yoktur. Bu alana yeni bir üstörtü yapılması için gerçekleştirilen kazılar sırasında bir odanın güneydoğu köşesi ortaya çıkarılmıştır. Duvarda alt kısmı korunmuş ve Mellaart'ın kazıları sırasında bulunanlarla benzerlik gösteren yayvan bir figüre ait bacaklar ile göbek bölgesini betimleyen bir kabartma yer almaktadır. 2005’te bulunan mühürden bilindiği üzere, bu betim büyük olasılıkla bir ayıya aittir. Bu alanda yer alan başka bir evde (diğer evlerin çoğunda rastlanan beş – on gömüye karşılık) otuzun üzerinde gömü bulunması, bunun belki de özel gömü işlevine sahip başka bir "tarih evi" olduğuna işaret etmektedir.
Poznan’dan gelen ekip höyüğün merkezinde yer alan TP alanında Tabaka I-III’te çalışmıştır. Buradaki evler bir köy düzeninde, evlerin arasında dar sokaklar bırakılarak düzenlenmiş olup, farklı bir yerleşim tipi niteliği göstermektedir. Büyük bir yapı grubunun parçası olan küçük bir odada, duvar sıvasına çizilerek yapılmış meander ve spiral desenli bir friz bulunmuştur. Üst tabakalarda sembolik betimler devam ederken boyalı bezeklerin azaldığı izlenir.
Selçuk Üniversitesi’nden gelen ekip Batı Höyüğünün üzerinde yer alan Bizans ve Erken İslam dönemlerine ait mezarları incelemiştir. Buffalo’dan gelen ekip ise höyüğün güneydoğusunda stratigrafik bir sondaj açması kazmış ve Geç Neolitik – Erken Kalkolitik dönemler arasına tarihlenen mükemmel bir ardışık keramik dizisi ortaya çıkarmıştır. Üstteki Kalkolitik yapılar Doğu Höyüğünde bulunanlardan farklı olarak kalın duvarlı küçük hücre-benzeri odalardan oluşmuştur. Trakya Üniversitesi’nden gelen ekip Batı Höyüğünün güneybatısında pekitme ayaklı ve kırmızı tabanlı bir yapıda kazı yapmıştır.
2006
2006 yılında Doğu Höyüğü’nde bazı alanlarda çalışmalara devam edilmiştir. Güneyde daha önceki yıllarda birbirinin üzerinde yer alan ve birbirinin neredeyse tamamen eşi olan bir dizi yapıda kazı çalışmaları yapılmıştır: yapı 10, yapı 44 (Dönem IV) ve yapı 56 (Dönem V). Bu yapıların her birinde, güneyde fırın ve ocak, doğuda merkezi bir platform ile bunun güney kenarında bir seki ve kuzey ve kuzeydoğuda merkezi platformlar yer almaktadır. Bu yıl yapı 56’daki çalışmalar tamamlanarak bunun altında bulunan yapı 65 incelenmiştir. Yine üzerinde yer alan yapının hemen hemen eşi olup, güneydoğuda küçük bir odası ve batıda bir yiyecek hazırlama ve depolama birimi vardır. Bu, tüm ardaşık konutlarda rastlanmamakla birlikte zaman zaman izlenen sürekliliğe iyi bir örnek oluşturmaktadır.
Ayrıca, yaklaşık 4 m genişliğinde çok küçük bir birim olan yapı 49’da çalışmalara devam edilmiştir. Burada çok sayıda boynuz ve figürin bulunmuş ve bu yıl kazı ekibi kol, kürek kemiği ve bacağı bulunmayan bir gömü ortaya çıkarmıştır. Kuzeybatı platformunun etrafında, yakında yer alan yapı 1’in yine kuzeybatı platformunun etrafında bulunan örnekle benzerlik gösteren geometrik bir resim yer almaktadır. Yapı 49 küçük olmakla birlikte pek çok defa yeniden sıvandığı izlenmekte ve uzun bir süre kullanıldığı düşünülmektedir.
4040 alanında 2004 ve 2005 yılı kazı çalışmaları batıya doğru genişletilmiştir. Yak. 8 m genişliğinde büyük bir yapı kazılmış ancak burada yapı 49’dakinden çok daha az özel nitelikli bulguya rastlanmıştır. Yapı 59’un batısında içinde çukur ve ocaklar bulunan ayrı bir oda, kuzeydoğusunda ise yine içinde çukurlar bulunan bir depo yer almaktadır. Büyük odada kuzey ve doğuda çok büyük platformlar ve güneydoğuda diğer yapılarda da rastlanan merdiven izi bulunmaktadır. Duvarların alt kısmı kırmızı renkli bir boya şeridiyle bezenmiştir. Yapı kullanıldığı dönemde iyi bakılmış gibi görünmekle birlikte, benzerlerine göre daha az sayıda sıva tabakası bulunması ve gömüye rastlanmaması, özel işlevli diğer yapılar kadar uzun süre kullanılmadığını düşündürmektedir. Ancak, bir çöp kuyusu olarak kullanılan bitişik yapı 64’ün aksine düzgün halde terk edilmiş ve içi doldurulmuştur. 59’un üzerinde yer alan yapı 60’ta aynı çukur içinde biri başsız on iskelet bulumuştur.
TP alanında farklı yapı tiplerine rastlanmıştır. Büyük bir orta oda, odanın ortasında bir ocak ve niteliksiz türde taban sıvası bulunmuştur. Mellaart'ın büyük güneybatı açmasının kenarında tamamen sıvanmış bir öküz başı (bucranium) ortaya çıkarılmıştır; çok sayıda boynuza rastlanmakla birlikte, bu projenin başlangıcından beri bulunan ilk örnek olması bakımından dikkat çekicidir.
Batı Höyüğü’ndeki Kalkolitik Dönem kalıntılarının, Doğu Höyüğü’ndekileri izlediği anlaşılmıştır. Ayrıca Kalkolitik kalıntıları kesen Bizans Dönemi gömüleri üzerinde de çalışma yapılmıştır.
2005
2005’te çeşitli alanlarda kazı çalışmalarına devam edilmiştir. Kuzey tepedeki 4040 alanında çalışmalar, 2004’te incelenen alanın batısında sürdürülmüştür. Bir kaç Bizans mezarı ile Helenistik/Roma dönemi kule veya yapılarının ardından yedi yeni Neolitik yapı ortaya çıkarılmıştır. Bilinçli olarak ya da kazayla yanan ve ani biçimde terk edildiği anlaşılan Yapı 52 ve çevresinde, genellikle rastlanandan daha geniş bir envanter elde etmek mümkün olmuştur. Depo odasında tahıl, bakliyat, tohum ve sert kabuklu yemişler dolu çukurlar bulunmuştur. Başka bir odada ise en az on bir adet büyükbaş hayvana ait boynuzlar (horn cores) ile üç adet bütün ve boynuzlu büyükbaş hayvan kafatası ve üzerine çıkıntılı biçimde boynuz yerleştirilmiş olan bir sıraya rastlanmıştır. Duvarlarda boyama bezek kalıntıları vardır. Yapı 51, Yapı 52’nin duvarları içinde inşa edilmiş ve bu yapıyı kısmen anlaşılmaz hale getirmiştir. Burada hasır-örgü izlerine rastlanmıştır. Bunların güneyinde yer alan Yapı 55’in ana odasında oval bir fırın ile sıralar ve buna bitişik ancak aralarında geçit bulunmayan bir depo odası bulunmuştur. Yapı 57’de tek başına ayakta duran, çamur sıvalı bir stela veya sütun, bir fırın ve spiral veya meander kazıma bezek sıvalı bir ocak ortaya çıkarılmıştır. Başka bir yapıda ise, terk edilmeden önce odaya bir büyük baş hayvan kafatası ile bir köpek yerleştirilmiştir.
Mellaart'ın derin sondaj açmasının bulunduğu alanda yeni yapılar ortaya çıkarılmış olmakla birlikte, burada elde edilen en önemli buluntu üzerinde ön ve arka ayakları yukarı doğu açılı bir hayvan, büyük olasılıkla bir ayı bulunan pişmiş toprak baskı mühürdür. Bir tabaka V yapısının dolgusunda bulunmuştur. Şeklin Mellaart tarafından bulunan kol ve bacakları yukarı doğru açılı sıva duvar kabartmaları ile benzerliği açıkça görülmekte ve bunların, sıkça iddia edildiği gibi bir tanrıçaya ait değil hayvan betimleri olduğunu göstermektedir.
Poznan’dan gelen Polonyalı ekip (Mellaart'ın Geç Neolitik tabakaları 0-2’nin eşdeğeri olan) TP alanındaki Kalkolitik tabakalarda çalışmıştır. Sıvalı bir taban üzerinde dokuz iskelet bulunan yapının, bir ölü evi olabileceği düşünülmektedir.
İstanbul Üniversitesi’nden Mihriban Özbaşaran başkanlığındaki başka bir ekip ise, Derin Sondaj Açmasının güneyinde, höyüğün güneybatı kenarında çalışmaya başlamıştır. Tabaka IV-V’te yer alan yangına maruz kalmış bir yapıda bulunan sıradışı kil figürin, çok ince kollarını göğsüne kaldırmış tepesinde ayrı bir başın takılması için bir delik bulunan hamile bir dişiyi betimlemektedir. Figürün arka yüzünde ise bir iskelet ya da belki çok zayıf bir insanın kemikleri betimlenmiştir. Bu figürün yorumu şüphesiz yıllarca tartışılacaktır.
Bu yıl ayrıca jeo-fiziksel yüzey araştırma çalışması ile çevrede yaşayan çocukları arkeoloji ve özellikle Çatalhöyük konusunda eğitmeyi amaçlayan okul programına devam edilmiştir.
2004
2004’te 4040 bölgesinin büyük bir kısmı ile höyüğün dibindeki geniş alanın ortaya çıkarılmasına yönelik olarak Güney Bölgesinde bulunan bazı yapılar kazılmıştır. Diğer yandan Poznan’dan gelen ekip, TP bölgesinde en geç Neolitik tabakalar üzerindeki çalışmalarına devam etmiştir. Bir kaç yeni kadın figürüne ek olarak, bir obsidyen ayna ile (bazıları beyaz sıvayla kaplanmış) boğa boynuzları bulunmuştur. 4040 bölgesinde oda 45’te rastlanan bir örnekte ise boynuzlar kilden yapılmış bir dikdörtgen içine yerleştirilmiştir. Bu bölge keramik buluntularına dayanarak tabaka V ya da IV’e tarihlendirilmektedir. Hemen kuzeyindeki birimin (mekan 226) daha önce bir ara sokak olduğu düşünülmekle birlikte, bunun aslında sıkıştırma izi bulunmayan bir çöp alanı olduğu belirlenmiştir. Yine bu alanda bulunan Yapı 47 ise, merkezi bir ocağa ve batıda çok büyük bir sekiye sahiptir. Bir dönemde bu yapının tabanı büyük dikdörtgen biçiminde pişmiş toprak karolarla kaplanmıştır. Bu kazılar sırasında merkezi ocaklara rastlanmamış, ancak Mellaart daha geç dönem tabakalarında buna ait örnekler bulmuştur.
Yapı 47’nin kuzeyinde başka bir ara sokak ile keramik buluntulara dayanarak tabaka VI ve VII’ye tarihlenen başka yapılar yer almaktadır; bu durumda zeminin güneye doğru eğimli olduğu söylenebilir. Daha erken tarihli yapılardan biri olan mekan 229’un planı daha önce bu yerleşimde rastlanmamış bir tiptedir. Batı kanadı, kuzey, orta ve güney duvarlarında üç dikme bulunan iki odacıktan oluşmaktadır. Sekiye rastlanmamış, güney duvarın sonradan bir fırın eklenmiştir. Duvarların çoğu zaman zaman siyaha boyanmış, ayrıca doğu duvarının alt kısmında kırmızı renkli bir şerit ya da etek bırakılmıştır. Güneydoğuda, büyük olasılıkla mekan 229’a bitişik olan mekan 230 ise, yuvarlak köşeli bir yapıdır.
Güney Bölgesindeki yapılardan bazılarında zengin mezar gömülerine rastlanmıştır. Yapı 42’de ortaya çıkarılan bir mezarda bütün bir iskeletin kollarında tuttuğu çamur sıvalı bir kafatası, mekan 112’de yer alanlardan birinde ise bir insan iskeletine ek olarak bütün ve parçaları yerinde bir koyun iskeleti bulunmuştur.
Kaynakça
I. Hodder, "A season of great finds and new faces at Çatalhöyük", Anatolian Archaeology 10 (2004), 8-10
I. Hodder, "New finds and new interpretations at Çatalhöyük", Anatolian Archaeology 11 (2005), 20-2
Ian Hodder, "Change and variation at Çatalhöyük", Anatolian Archaeology 12 (2006), 22-4
Ian Hodder, "Some intriguing new finds at Çatalhöyük", Anatolian Archaeology 13 (2007), 20-2
İnternet sitesi
Kazı internet sitesi http://www.catalhoyuk.com adresinde yer almaktadır.Last updated: 16 April 2009