Boncuklu (Konya)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...The mound of Boncuklu is southeast of Konya and 9 km from Çatalhöyük. It covers about 1 ha and rises 2 m above the plain. Surface survey suggests it has a stratified sequence extending from the late 9th to 8th millennium BC. The Boncuklu Project, directed by Douglas Baird of the University of Liverpool, aims to document the appearance of sedentary, cultivating and herding communities (forerunners of Çatalhöyük) in central Anatolia. The proposed ten-year project began in 2006 with a short season to evaluate the site.
2008
Scraping of the surface of the mound continued this year, with work in area N and beside area K confirming that the Neolithic structures were scattered sparsely over the site, unlike the dense habitation at Çatalhöyük. Like Çatalhöyük, however, buildings could be rebuilt one on top of the other, as households maintained their association with a specific plot of land.
In Area K a sequence of four buildings has been excavated. All were curvilinear with sunken floor. The earliest, Building 2, had mud brick walls in an oval cutting. It was superseded by Building 7 (no surviving walls) and then Building 3, which cut down into 7 with the sunken section lined with plaster. The latest was Building 1, when the sunken part of 3 was lined with one row of mud bricks. After several floor plasterings a second row of bricks was added inside the first. This building produced evidence of red painted plaster. Hearths and burials occupied the same places throughout the lives of these buildings.
Area H also produced a sequence of three buildings (8, 5 and 4). Building 8 had mud brick walls set in a cutting, in Building 5 the cutting was lined with plaster, while Building 4 also had mud brick walls. As in the Area K sequence there was a succession of hearths and burials under floors. In the northern part of Building 4 was a red basin or platform with red ochre mixed into the plaster.
Many bone tools, greenstone axes, stone and shell beads and a mortar used for ochre were found, as well as clay tokens and clay pieces that appear to have been used for sealing. There is also evidence for clay and plaster vessels. One burial of a female cut into a wall of Building 5 contained many objects, including pieces of ochre, beads of bone, shell and stone, and a greenstone polisher.
2007
In 2007 work continued on the curvilinear structure (building 1) in Area K partially excavated in 2006. It was an ellipsoidal structure about 5 x 3 m in size. In its first phase the walls consisted of a single row of mud bricks. Associated with this phase were five replasterings of the floor, while two more plasterings belonged to a later phase when a second row of mud bricks was added to the wall. Throughout this history there was a circular hearth in the northwest, and in the later phases a plaster kerb was added to it. Four postholes near the south wall show there were posts there at various times during the use of the building, and crossweave matting was found on the top floor. Areas where the floor has slumped suggest there may be burials under the floor, as at Çatalhöyük.
The painted plaster feature and painted surfaces on the floor and against the north wall belong to the latest phase of the building, although they were replastered and the relief remodelled several times. The relief was partly removed by the bulldozer cut but consists of an elongated projection with a series of curving protrusions. The paint was orange or red. There were at least two earlier buildings below building 1.
This building shows some obvious differences from the structures at Çatalhöyük: the plan is ellipsoid/oval, the entrance is at ground level, the hearths is in the north part of the room and there were mats on the floor. However, like Çatalhöyük it has painted reliefs and paint on the north wall.
Excavation in Area O, to the south of K, and Area M, at the highest part of the site, revealed only middens and suggests a low building density compared with Çatalhöyük. In M was an area with a succession of plaster surfaces, a curving edge of mud brick and a line of postholes for a screen along the east side. It probably formed a work area. The middens include human remains (cranial fragments only), stones incised with geometric patterns and possibly used as pendants, and elongated boat-shaped plaster vessels. Chipped stone from the site is predominantly obsidian and mostly consists of microliths. Study of the plant remains shows domesticated cereals and wetland flora. There is a diverse range of fauna, more varied than at Çatalhöyük or Pınarbaşı.
Radiocarbon dates for the site confirm its occupation at 8500 - 7500 BC (cal.). Palaeoenvironmental studies of the surrounding area were undertaken, including a trench on the southwest edge of the mound and a series of cores to investigate sedimental deposition.
This season also revealed evidence of Early Bronze Age activity at the site, including a pit burial cut into building 1 and the base of a structure in Area O.
2006
The 2006 season involved topographic survey, intensive surface collection of artefacts and ecofacts, surface scraping, section cutting and soundings. In Area X a section was cut where the mound had been terraced to create a field. The prehistoric deposits here had been cut into by Byzantine burials that were themselves cut by the terracing. This section also showed that the site had been established on a marl rise.
Three 5 x 5 m areas (H, K and M) were scraped and K and M were excavated. All revealed mud brick structures of 9th-8th millennia directly below the surface. Area M contained flimsy, curving walls around an accumulation of floor surfaces, with postholes and pits also occurring. The function of this structure has not yet been determined but the area also had midden deposits contemporary with and earlier than the structure. Such midden deposits were also observed in many other areas of the site, unlike the situation at Çatalhöyük where rubbish was contained within abandoned houses.
In Area K earlier deposits were accessed where a track had been cut into the site. Here an ellipsoid building was excavated. It probably had a doorway at the southeast, another point of difference with Çatalhöyük. The walls and floor were well plastered (at least seven plasterings were observed) and in the centre of the floor were mats preserved as phytoliths. An area of floor beside the north wall and the lower wall there were painted red, and the basis of a red-painted plaster installation that had perhaps collapsed from the north wall was also found.
Preliminary studies of animal bones show a wide range of species, including caprines, equids, cattle, pigs, deer, tortoise and carnivores, as well as many birds. Wetland flora predominates in the plant remains. There are no hulled cereals but free-threshing wheat does occur. The chipped stone assemblage included many microliths, as at Pınarbaşı, but there are some differences between the two sites. There were also many stones with incised decoration, including ones with a polished groove (traditionally described as "shaft-straighteners") and others with more complex designs. Many beads were also found.
The inhabitants of Boncuklu can thus be categorized as sedentarizing hunter-gatherers, who did not practise cultivation. There is some overlap with Pınarbaşı but Boncuklu continues later. Some features are like those at Çatalhöyük (for example, the focus on the north wall suggests some symbolic practices in common), but the architectural tradition is different.
Bibliography
Douglas Baird, "The Boncuklu Project: the origins of sedentism, cultivation and herding in central Anatolia", Anatolian Archaeology 12 (2006), 13-16
Douglas Baird, "The Boncuklu project: the origins of sedentism, cultivation and herding in central Anatolia", Anatolian Archaeology 13 (2007), 14-17
Douglas Baird, "The Boncuklu project: the origins of sedentism, cultivation and herding in central Anatolia", Anatolian Archaeology 14 (2008), 11-12Boncuklu Höyük, Konya’nın güneydoğusunda ve Çatalhöyük’e 9 km uzaklıktadır. Toplam alanı 1 ha genişliğinde olup, bulunduğu ovadan 2 m kadar yükselmektedir. Yüzey araştırması sonuçları, M.Ö. 9. binyılın sonundan 8. binyıla uzanan bir stratigrafiye sahip olduğunu düşündürmektedir. Liverpool Üniversitesi’nden Douglas Baird tarafından yürütülen Boncuklu Projesi, (Çatalhöyük öncesinde) Orta Anadolu’da yerleşik, tarım ve hayvancılıkla uğraşan toplumların ortaya çıkışını incelemeyi amaçlamaktadır. Önerilen on yıllık proje, 2006 yılında kısa bir sit değerlendirme sezonu ile başlamıştır.
2007
2006 yılında kısmen kazılan Alan K’daki eğrisel yapıda (Yapı 1) çalışmalara 2007’de devam edilmiştir. Bu yaklaşık 5 x 3 m büyüklüğünde elipsoit biçimli bir yapıdır. İlk evresinde duvarları tek sıra kerpiçten oluşmuştur. Bu evreyle ilişkili olarak tabanda beş farklı sıva tabakası vardır; daha geç iki sıva tabakası ise duvara eklenen ikinci bir kerpiç sırası ile eşzamanlı olmalıdır. Bu iki evre boyunca kuzeybatıda yuvarlak bir ocak yer almış, daha geç evrelerde buna alçı bir pervaz eklenmiştir. Güney duvarı yakınındaki dört dikme çukuru, yapının kullanım süresi içinde farklı zamanlarda dikmeler kullanıldığını göstermektedir. Ayrıca en üst katta çapraz-örgülü bir hasır yaygı bulunmuştur. Tabandaki göçükler, Çatalhöyük’te olduğu gibi taban altı gömülerinin varlığına işaret edebilir.
Boya bezekli alçı eleman ve taban üzerinde kuzey duvarına yaslanan boyalı alanlar yapının son evresine ait olmakla birlikte, bunların birkaç kez yeniden sıvandığı ve kabartmanın elden geçirildiği anlaşılmaktadır. Sit buldozerle kazıldığı zaman kısmen tahrip olan kabartma, bir dizi eğri çıkıntılı uzun bir çıkmadan oluşmuştur. Boya turuncu veya kırmızıdır. Yapı 1 altında en az iki adet daha erken tarihli yapı vardır.
Yapı 1, Çatalhöyük’teki yapılardan bazı özellikleri ile farklılaşır: Planlar elipsoit/oval biçimli, girişler zemin seviyesinde, ocaklar odaların kuzey kısmında olup, tabanda hasır-örgü yaygılar seriliydi. Ancak Çatalhöyük’te olduğu gibi, kuzey duvarlarında boyalı kabartmalar ve alanlar vardı.
K’nın güneyindeki Alan O ile sitin en yüksek kısmında yer alan Alan M’deki kazılarda sadece çöp kuyuları bulunmuş olması, Çatalhöyük’tekinden daha düşük bir yapı yoğunluğuna işaret etmektedir. M’de bir alanda görülen bir dizi sıvalı yüzey, eğri bir kerpiç duvar parçası ve doğu kenarında bir bölücüye ait bir dizi dikme çukuru, büyük olasılıkla açık bir işliğe aittir. Çöp kuyularında insan kalıntılarına (sadece kafatası parçalarına), çizilerek geometrik desenlerle bezenmiş ve büyük olasılıkla kolye ucu olarak kullanılmış taşlara ve uzun kayık-biçimli alçı kaplara rastlanmıştır. Yontma taş buluntular ağırlıklı olarak obsidyendir ve çoğunlukla mikrolitiktir. Bitki kalıntıları arasında evcilleştirilmiş tahıllar ve bataklık alan florasına rastlanmıştır. Fauna ise Çatalhöyük veya Pınarbaşı’nda olduğundan çok daha çeşitlidir.
Radyokarbon tarihleri, sitteki yerleşimin M.Ö. radyokarbon yılı 8.500 – 7.500 aralığına tarihlendiğini desteklemektedir. Sit çevresinde gerçekleştirilen paleo-çevre araştırmalarında, höyüğün güneybatı kenarında bir açma kazılmış ve tortul çökeltileri incelemek için bir dizi sondaj yapılmıştır.
Bu sezon ayrıca sitte, aralarında Yapı 1’i kesen bir çukur gömüsü ile Alan O’da bulunan bir yapıya ait temellerin de yer aldığı çeşitli Erken Tunç Çağı etkinliklerine ait kanıtlar elde edilmiştir.
2006
2006’da topografik yüzey araştırması, mevcut yüzeyden insan üretimi ve ekolojik buluntuların yoğun biçimde toplanması, yüzey kazıma, kesit açma ve sondaj çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Höyüğün bir tarla oluşturmak için tesviye edildiği Alan X’te bir kesit açılmıştır. Burada tarih öncesi kalıntıları Bizans Dönemi gömüleri ile kesilmekte, teraslama için yapılan tesviye ise mezarları kesmektedir. Bu kesit ayrıca sitin bir marn çıkıntısı üzerine yerleştiğini göstermiştir.
Üç adet 5 x 5 m büyüklüğünde alanda (H, K ve M) yüzey kazınmış ve K ve M alanları kazılmıştır. Bu alanların tümünde yüzeyin altında 9.-8. binyıla tarihlenen kerpiç yapılar bulunduğu izlenmiştir. Alan M’de, dikme delikleri ve çukurlara rastlanan taban yüzeylerinden oluşan bir birikintinin etrafında eğrisel ve niteliksiz işçilikle yapılmış duvarlar vardır. İşlevi henüz belirlenemeyen bu yapının çevresinde yapıdan daha erken tarihli ve aynı döneme ait atıklar bulunmuştur. Atıkların terk edilmiş evlerde depolandığı Çatalhöyük’teki durumun aksine, benzer çöp kuyusu birikintilerine sitin başka pek çok yerinde de rastlanmıştır.
Bir patikanın siti kestiği Alan K’da, daha erken tarihli kalıntılar bulunmuşt ve elipsoid-planlı bir yapı kazılmıştır. Giriş kapısının büyük olasılıkla güneydoğuda yer alması, yine Çatalhöyük’teki örneklerden bir farklılaşmadır. Duvarlar ve taban nitelikli işçilikle sıvanmış (en az yedi sıva tabakası bulunduğu izlenmiş) ve tabanın orta kısmında taşlaşmış halde (phytolith) hasır örgü örtülere rastlanmıştır. Kuzey duvarının yanında tabanın bir bölümü ile duvarın alt kısmı kırmızıya boyanmıştır; ayrıca, büyük olasılıkla kuzey duvarından düşmüş kırmızı boya bezekli bir sıva enstalasyonuna ait altyapı bulunmuştur.
Hayvan kemikleri üzerinde yapılan ön çalışmalar, aralarında keçi, at, sığır, domuz, geyik, kaplumbağa ve etçil hayvanlar ile çeşitli kuşlar bulunan farklı türlerin varlığına işaret etmektedir. Bitkisel kalıntılar arasında ise bataklık alan florası dikkat çeker. Kabuklu tahıl bulunmamakla birlikte, kabuğu kendiliğinden açılan buğdaya rastlanır. Pınarbaşı’da olduğu gibi yontma taş örnekleri arasında çok sayıda mikrolite bulunsa da, iki sit arasında bazı farklar vardır. Oyukları cilalanmış (ve geleneksel olarak “sap düzeltici” biçiminde tanımlanan) örnekler ve daha karmaşık bezemeler içerenler dahil, üzeri çizik bezekli çok sayıda taş ile çok sayıda boncuk bulunmuştur.
Sonuç olarak Boncuklu’da yaşayanlar, yerleşik avcı-toplayıcılar olarak sınıflandırılabilir, ancak tarım etkinliğine rastlanmaz. Pınarbaşı ile dönemsel çakışma izlenmekle birlikte, Boncuklu yerleşimi daha geç dönemlerde devam eder. Çatalhöyük’tekilerle benzerlik gösteren (örneğin, kuzey duvarına odaklanılması gibi ortak sembolik adetlere işaret eden) bazı özellikler bulunmakla birlikte, mimari gelenek birbirinden farklıdır.
Kaynakça
Douglas Baird, "The Boncuklu Project: the origins of sedentism, cultivation and herding in central Anatolia", Anatolian Archaeology 12 (2006), 13-16
Douglas Baird, "The Boncuklu project: the origins of sedentism, cultivation and herding in central Anatolia", Anatolian Archaeology 13 (2007), 14-17Last updated: 16 April 2009