Bademağacı Höyük (Burdur)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...This mound (100 x 200 m and 9 m high) is situated near the small town of Bademağacı, 50 km north of Antalya and 4 km north of the Çubuk Pass, at the southernmost part of Burdur province. It has been excavated since 1993 by Refik Duru and Gülsün Umurtak from İstanbul University. The excavations have revealed nine Early Neolithic layers (EN1-EN9), the top four with significant architecture: freestanding subrectangular structures of mud brick with posts to support the roof. Monochrome burnished hole-mouth pottery with vertical spool handles and pressure flaked obsidian points suggest comparisons of EN 4-3 with Çatalhöyük VII/VI. After a hiatus there are two Early Chalcolithic/Late Neolithic levels (ECh/LN1-2) and then another hiatus before five Early Bronze levels (levels 4-5 are EB I and levels 1-3 EB II). The EB plan was radial with megaron buildings side by side. The site was resettled in the Middle Bronze Age.
2008
Virgin soil has now been reached in two trenches at the site but this year only conservation work was undertaken in the Late Neolithic levels. Radiocarbon dates have given a calibrated date of 7100 BC for the earliest deposits.
The EB settlement was surrounded by a stone glacis and a ring of megara: forty-two have now been excavated. In the centre was the Multi-Roomed Building, or "palace", which was cleaned this year, revealing a casemated structure in the southwest corner. During the cleaning flat disks of clay with fingernail impressions were found. These "tokens" may have fulfilled some sort of accounting role as in 4th millennium Mesopotamia. The site has produced many stamp seals and this year a clay sealing with stamp impression that may have been used to seal a door. Also found this year was the first stone idol from the site, to add to the terracotta figurines previously found. Radiocarbon dates for the EB II settlement are about 2500 BC (calibrated).
2007
Dr Umurtak kindly provided the following information on the 2007 season:
In 2007 work covered a wide area, focusing on the central part of the mound and the western slope. In addition, work continued in Deep Trench 3 (DA 3), which was opened in 2006 in the southern part of the mound, and on the Early Neolithic II (EN II) settlements in a limited area to the west of Trench A, in the northern half of the mound.
Neolithic settlements
This year another part of EN II/2 house No. 4, which was partially exposed in 2006, was uncovered. It belongs to the traditional rectangular house type of the period, with platform and doorway in the longer wall, similar to the examples known from the EN II/3 settlement. To the north of this house, excavations uncovered the remaining part of house No. 1 from the EN II/3 period, three-quarters of which had already been exposed in 1995. The structure displays the customary architectural features of EN II.
Intact pottery vessels, as well as others that could be completed from pieces, were uncovered inside these houses of EN II/2 and 3. Most of the vessel forms are similar to those already known from earlier campaigns. One of the vessels from house No. 1 of the EN II/3 settlement has a basket handle with snakehead decoration on each side, where the handle joins the body. Also from this house is a pointed stamp seal with concentric circles on the face.
Among the finds from the EN II/2 layer, is a female figurine. Reclining on her right side, she must depict the Mother Goddess of the time. Another find from the same house is a human head broken off from the neck. This poorly fired, brittle head has its hair tied at the back, almond eyes, and the chin and cheeks are depicted.
Work also continued below the deepest level reached in Deep Trench 2 but no finds were uncovered, confirming the depth of the virgin soil there is at about -9 m.
Early Bronze Age and later settlements
In 2005 and 2006 work began in the southern half of the mound and a depth of 2 m was reached in Trench E (30 x 50 m) on the west slope. This year work continued in Trench E, which was extended northwards, joining first the northwestern trench dug in 2004 and then Trench A. Thus, apart from Trench B, all the trenches on the mound have been connected. Settlements uncovered mainly belong to EB II, with a smaller proportion dating to the transition from EB II to EB III. Although some Middle Bronze (MB) pottery was found, none of the architectural finds can be ascribed to that period.
From the beginning of the excavations, it has been clear that there was a row of megara, or megaron-like houses, forming the outermost ring of the EB II settlement. With this campaign the number of megara along the west slope reached fourteen. Another two, plus a gateway, can be expected in the narrow unexcavated strip. There are also megara on the east side of the mound but those on the western slope are better preserved and were better constructed.
In the last two years new rooms belonging to the Multi-Roomed Building (MRB) in the centre of the mound have been uncovered to the south and west of the church. By the end of the campaign the total number of excavated rooms in this complex had reached eighteen. The building itself had undergone at least one major rebuilding, but the essentials of the original layout were retained. Rooms in this complex are interconnected; however, it is doubtful whether they all belonged to one building. As the church lies over the northern part of the MRB it may never be possible to clarify this point. It is difficult to identify the function of the MRB. Since it cannot have possessed an ordinary, domestic function, it must have been an administrative/official building and a royal residence. It could perhaps even be identified as a "palace". As yet, there is no answer to these questions and problems.
In the area between the MRB and the ring of megara are several poorly preserved walls and one well-preserved structure. This structure, with thick walls, is trapezoidal in plan and its wide door is located in the longer, south wall. It has a special place among EB buildings at Bademağacı. However, it is not possible to date it, as no small finds were uncovered inside it. Some of the poorly preserved walls have plans that suggest the porch in front of a megaron. It is possible that they belonged to megara or other buildings and were erected as passageways.
These buildings in the area between the ring of megara and the MRB cannot yet be dated. The fact that there is a difference of 70-80 cm between the level of the foundations suggests a time difference and the relatively thick walls are certainly later than the megara. However, the relationship between these walls and the MRB is not very clear. Nevertheless, the oldest phase of the MRB, which has at least two phases, is probably related to the ring of megara, while the later phase is probably contemporary with the trapezoidal structure and other remains in the area between the ring of megara and the MRB. From a dating point of view, the town was founded in EB II with the construction of the megara and continued as a town for a very long time, perhaps into the transition from EB II to EB III.
This year's campaign revealed numerous examples of beak-spouted jugs of small and medium sizes and two-handled jars typical of the EB II pottery tradition. In 2006 several medium and large pots and jars were uncovered in a room inside the MRB. This year, numerous pottery vessels were found in another room of the MRB. As well as a few large pots in very poor condition, twenty-five vessels were deliberately placed together within this room. Among the pottery vessels uncovered inside the MRB are forms typical of EB II as well as ones that belong to EB III.
Among the baked clay finds are stylised human figurines, most of them similar to those found earlier at Bademağacı. The number of stone and baked clay stamp seals is gradually increasing. This year produced some thirty seals with circular, quadrangular and triangular faces decorated with geometric motifs. In most cases the shape of the seals, as well as the designs on the faces, resemble previously known examples but some are unique both to Bademağacı and to western Anatolian EB II glyptic.
The most significant result obtained this year is the presence of Early Chalcolithic and Late Neolithic settlements lying beneath the extensive EB II settlements in the southern half of the mound. Despite the fact that a relatively small number of potsherds and only a corner of a building with stone foundations have been uncovered, it is clear that the lower strata in the southern half of the mound belong to the later phase of the Neolithic.
2006
In 2006 work took place in both the Neolithic and Early Bronze Age areas. A sounding was made below the earliest level in Deep Trench 2, which had reached virgin soil in 2005, and confirmed that the earliest settlement (EN I/9) had indeed been reached at 9 metres below the surface.
In Trench A work showed that the architectural tradition of EN II/2, not previously much known, was a continuation of that of EN II/3. This level also had storage facilities both in the open and inside rooms. Work also took place on the east slope but did not increase knowledge of the "grid" foundations previously found there. Finds from the Neolithic levels included a terracotta human foot (size 38/39) from EN II/2 and a quatrefoil ashtray-like object with short cylindrical base. A terracotta figurine torso had the neck of a bone head inserted into it.
Work was also undertaken in the EB II settlement, which was surrounded by megaron-like structures encircled by a stone-paved glacis. In the central area, especially in the southern part, were multi-roomed structures. The town had clearly been planned by a powerful authority that enforced the town planning rules. A number of stamp seals have been found, including one of copper.
In the southern part of the mound this year saw an increase in sherds that were neither Neolithic nor Early Bronze. They may be Late Chalcolithic and it is hoped that further work in this area will produce architectural remains. A third Deep Trench (DA3) was opened on the south part of the mound and confirmed that EN occurs in that area.
At the end of this season it was clear the stratigraphy of the site needs to be reassessed and this will be done in future seasons.
2005
In 2005 work concentrated on EB areas, although Neolithic deposits were also excavated, including two deep soundings to bedrock.
Deep Trench 2 was continued, excavating through EN I/9-5, and completed when virgin earth was reached at just below -9 m. All levels contained pottery. The pottery from the earliest layer was grey to black or dirty beige, medium fired but unburnished. In the southeast part of Trench A the stone grille-like foundations, thought to be contemporary with EN II/4 and EN II/3 building layers, were shown to continue under the Early Bronze II remains on the south side and may be part of a defensive system. In the west corner of the trench, a kiln-like structure was found in the EN I/1 level. It may have had some sort of ritual function. Below it were structures destroyed by a fire and containing storage vessels and silos. The building technique and plans of the EN structures are comparable to those from Hacılar and Höyücek. The EN areas produced many bone spatulas and spoons, terracotta figurines and stamps, and several chipped stone blade cores. An EN necropolis has not been found but burials in the settlement are primarily those of babies and children. They were buried under the floors of houses on their back with knees bent up to the chin, in the hocker position.
Excavation on the northwest slope of the mound clarified that the EB II/3 settlement was laid out symmetrically across the east and west slopes of the mound. The megaron houses (24 have been found so far) have entrances facing the centre of the mound. The entire settlement was surrounded by a stone glacis, and this year two towers were found at the north edge of the excavated area, below the glacis. They flanked a northwestern gate into the settlement. In this area a bronze stamp was also found. The southern half of the mound, which has seen less excavation so far, was also a focus of excavations in 2005. More monumental EB II structures with stone walls were found there, on the west slope, as well as the continuation of the stone glacis. The EB II/3 settlement, the earliest EB phase on the mound, was found to lie directly on the EN II settlement, indicating a long gap in settlement at this site.
2003 and 2004
Dr Gülsün reports on the 2003 and 2004 seasons:
During the past two years, the main work at the höyük took place in two separate places, in the eastern and north-western sections. The first excavation area was Deep Trench 2, which was opened up in 2002 to investigate the oldest settlements (Fig. 1). The north-western slope was chosen as the site of the second and most extensive excavation area, as this part of the höyük had not previously been excavated. It was hoped that the work in this area would, in particular, reveal more of the Early Bronze II (EB II) settlements in the western section. By the end of the 2004 season, no developments had occurred to warrant any change in the stratigraphy of the höyük determined in previous excavation seasons.
Fig. 1: Bademağacı, Deep Trench 2
The Neolithic SettlementsFrom the results obtained so far, it is known that the first settlement began around 7000 BC, in the Early Neolithic Period (EN). The earliest settlements at the höyük were investigated by means of Deep Trenches 1 and 2, and in both areas virgin soil was reached at a depth of approximately –9.00 m. Among the architectural remains of the earliest EN settlements, levels EN 9 and EN 8, the hard limestone plastered floor of EN 8 that was uncovered is especially important. However, it was not possible to learn any more about these important architectural remains or discover what type of building they belonged to. The fact that this floor can only be seen in a very limited area suggests that the building density of level EN 8 was not very high. Only a very small amount of pottery was found at levels EN 9 and 8; this pottery consisted of small body sherds, which means that not much could be learned about the pottery forms of these early levels. Apart from this relatively well-developed pottery, bone spatulas and awls, stone hand axes, flint blades and animal bones were also found at these levels.
During the extension of the excavation area in the northern part of the höyük, a building belonging to EN II/3 (house no.7) was completely uncovered. In the same section, a rectangular building with external dimensions of 7 x 5 m (house no.8) was also opened up. This last building was had two rooms, a plan seen for the first time at Bademağacı Höyük (Fig. 2). Several complete pottery vessels, a stamp seal, a bone spatula, stone chisels, hand axes and a large number of beads were found inside this house (Fig. 3). There was a thick layer of plaster on the inside walls of the rooms and one of the walls had been painted with dark red paint. House no. 8 was probably destroyed by a sudden fire and some, perhaps all, of the residents of the house were not able to escape and were killed by the fire. The skeletons of two adults and seven children were found lying in disorderly positions in different parts of the house.
Fig. 2: Bademağacı Early Neolithic house no.8
Fig. 3: Bademağacı Early Neolithic pottery and small finds
During the tidying and clearance excavations of 2004, four freestanding storage boxes (constructed next to each other) were found in the northern area where the above-mentioned buildings were located. The side panels of the boxes of this group were made of separate clay plates and they are very similar to the storage system with six sections found in the centre of the street between house no.1 and house no.3 of EN II/3 during the 1995 excavations season. A large amount of grain was found in these boxes. The construction technique used and the house plans resemble the architectural traditions already seen at other centres in the region, such as Hacılar and Höyücek.
In recent years, some stone foundations belonging to grill plan buildings were uncovered during work on the eastern slope. During the last two seasons, the excavations in this area were extended and the likelihood that these walls were part of a defence system that was used throughout the period of the EN 4 and 3 settlements has now increased.
During this season quite a number of examples of the monochrome pottery of the EN levels known from previous years were found in good condition, including simple bowls, deep storage pots with straight sides and string holed lugs, and jars with pierced rims. In addition to these, there are small finds that consist of a flat figurine closely resembling those of the Hacılar VI settlement, a pintadera with a swastika design on its stamp surface, bone awls and spatulas. As usual, flint makes up the majority of the stone tools and obsidian is used for only around 10%; blades and blade cores are numerous.
In 2004 Dr Danièle Martinoli (Basel University), who carried out work on the Bademağacı plant remains, collected samples using the flotation method and they were taken to Basel University for evaluation. Archaeozoologist Bea de Cupere (Africa Museum - Tervuren) continued her work on the animal bones.
The Early Bronze Age Settlements
During the 2003 and 2004 seasons, two separate Early Bronze Age settlements were investigated in the eastern and western parts of the mound. As a result of the excavations, the number of megaron-type houses belonging to levels 2 and 3 of EB II has now reached twenty-three.
In 2004 work began in a new sounding - the Western Trench (WT), 10 x 35 m on an east-west axis - with the aim of resolving the issue of the existence of EBA settlements in the western sections of the höyük. As the work advanced, this trench was slightly extended northward so the extent of the excavation area reached 40 m in places. By the end of the season, important results had been obtained from this trench. It can definitely be said that the Bademağacı Höyük EB II/3 settlement continues on the western slope as it does on the eastern slope, in an almost symmetrical way. During the EB II/2 phase some alterations were made to the megaron-plan houses and the anterior walls were extended towards the centre of the höyük. The same development is seen on the eastern slope. The rear walls of the houses on the western slope lean against the stone paving - glacis - on the gentle incline of the hillside (Fig. 4). The houses can only be entered from the eastern side. The stone paving continues all along the western slope of the höyük, which completely corresponds to the situation on the eastern slope. The EB architects clearly must have planned this settlement before building it and all sections of the town must have been constructed at the same time according to prior planning. The entrances of the houses on both the eastern and western slopes were planned to face the centre of the höyük. It is natural to assume that there was a group of buildings in the empty area in the central section of the höyük during this period. However, so far no buildings belonging to EB II have been found there. One of the most important problems concerning the EB settlements not answered by the work of the 2004 season is the fact that, even though an extensive area has been excavated, it is not yet clear where the entrance to the town was situated.
Fig. 4: Bademağacı EB area, 2004 excavations
A large amount of typical EB pottery was found; the complete beak spouted jugs and small three-legged jars are the most interesting examples (Fig. 5). Some of the EB finds uncovered during the last two seasons include a terracotta idol in good condition, a rhyton, some stamp seals, spindle whorls, weights and metal pins.
Fig. 5: Bademağacı EB II pottery group
Some of the dead of the EB levels were buried in large burial jars inside the settlement. The surface of these graves was marked with medium-sized stones placed in such a way as to form a circle. A small beak spouted pitcher was found in one of the graves opened in 2004.
In 2003 site development and conservation work was done at the buildings belonging to the Early Bronze Age and Middle Bronze Age, and the church dated to the Early Christian Period (approximately 5th-7th centuries AD), which are situated on the highest point of the höyük. As a result of this small-scale repair work, the likely deterioration of the walls will have been postponed for a considerably long period.
Bibliography
R. Duru, "Bademağacı Kazıları, 2002 ve 2003 Yılları Çalışma Raporu / Excavations at Bademağacı, Preliminary report, 2002 And 2003", Belleten LXVIII (2005), 519-60
R. Duru and G. Umurtak, "Excavations at Bademağacı 2006", ANMED (Anadolu Akdenizi Arkeoloji Haberleri) 5 (2007), 6-11
R. Duru and G. Umurtak, "Excavations at Bademağacı in 2007", ANMED (Anadolu Akdenizi Arkeoloji Haberleri) 6 (2008), 14-19
G. Umurtak, "A Building Type of the Burdur Region from the Neolithic Period", Belleten LXIV (2001), 683-706
G. Umurtak, "Some Observations on a Lead Stamp Seal from the Bademağacı Excavations", Anatolica XXVIII (2002), 159-169
G. Umurtak, "A Study of a Group of Pottery Finds from the MBA Deposits at Bademağacı Höyük", Anatolia Antiqua XI (2003), 53-74
G. Umurtak, "A Study on the Dating of New Groups of Pottery from Bademağacı Höyük and Some Reflections on the Late Chalcolithic Cultures of Southwestern Anatolia", Anatolia Antiqua XIII (2005), 53-69
G. Umurtak, "Silos in Neolithic Settlements of Burdur-Antalya Region", Adalya 10 (2007), 1-16
G. Umurtak, "Some Observations on a Group of Buildings and their Finds from the Early Neolithic II/2 Settlement at Bademağacı", Adalya 11 (2008), 1-19
Website
A report on recent seasons (2006-2008) can be found at
www.ttk.org.tr/index.php?Page=Sayfa&No=205 and
http://www.ttk.org.tr/index.php?Page=Sayfa&No=20 (pdf format)Bademağacı, Antalya'nın 50 km kuzeyinde, Toros Dağları’ndan yaylaya geçit veren Çubuk Beli’nin 4 km. kuzeyinde, Bademağacı Beldesi yakınlarında 9 m. yüksekliğinde, 100 x 200 m boyutlarında bir höyüktür.
Bademağacı Höyüğü’nde 1993 yılından bu yana İstanbul Üniversitesi adına Prof. Dr. Refik Duru ve Prof. Dr. Gülsün Umurtak’ın yönetiminde bir kurul tarafından kazılar yapılmaktadır. Çalışmalar, Kültür Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ile İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Bilimsel Araştırma Projeleri Yürütücü Sekreterliği ve DÖSİM tarafından sağlanan parasal olanaklarla sürdürülmektedir.
2008
Sitte bugüne dek yalnızca iki açmada bakir toprağa ulaşılmış olmasına rağmen, bu yıl yalnızca Geç Neolitik Dönem tabakalarında konservasyon çalışmaları yapılmıştır. En erken tabakalar M.Ö. radyokarbon yılı 7.100’e tarihlendirilmektedir.
İT yerleşimi etrafında taş kaplı eğimli yüzeyli bir tahkimat (glacis) ile bir dizi megaron (halkası) yer almaktadır: Bugüne dek bunlardan kırk ikisi kazılmıştır. Merkezde yer alan Çok-Odalı Yapı ya da "saray", bu yıl temizlenmiş ve güneybatı köşesinde içi boşluklu ve moloz dolgulu duvar örgüsü ile inşa edilmiş bir yapı ortaya çıkarılmıştır. Temizlik çalışmaları sırasında, üzerinde tırnak izleri bulunan yassı kil disklere rastlanmıştır. Bu "pullar" 4. binyıl Mezopotamya’sında hesap işlerinde kullanılmış olabilir. Sitte çok sayıda baskı mühür bulunmuş olup, bu yıl ortaya çıkarılan kil üzerindeki bir mühür baskısının, bir kapıyı mühürlemek için kullanılmış olduğu düşünülmektedir. Ayrıca daha önceki yıllarda ortaya çıkarılan pişmiş toprak figürinlere ek olarak, bu yıl sitte ilk defa taş bir idol bulunmuştur. İT II yerleşimi M.Ö. radyokarbon yılı 2.500’e tarihlendirilmektedir.
2007
Dr Umurtak 2007 sezonu çalışmaları konusunda aşağıdaki bilgileri vermiştir:
2007 yılı çalışmaları, höyüğün orta kısmı ile batı yamacına yoğunlaşan geniş bir alanı kapsamıştır. Ayrıca höyüğün güney kısmında 2006 yılında kazılan Derin Açma 3 (DA 3) ile höyüğün kuzey yarısında, Açma A’nın batısındaki sınırlı alanda yer alan Erken Neolitik II (EN II) yerleşimlerinde çalışmalara devam edilmiştir.
Neolitik yerleşimler
2006’da bir kısmı ortaya çıkarılan EN II/2 ev No. 4’ün başka bir bölümü açılmıştır. Dönemin geleneksel dikdörtgen-planlı ev tipinde, uzun duvarında platform ve kapısı bulunan yapı, EN II/3 yerleşiminden bilinen örneklerle benzerlik göstermektedir. Bu evin kuzeyinde gerçekleştirilen kazılar sonucu EN II/3 Dönemi ev No. 1’in, 1995 yılında açılmayan çeyreği ortaya çıkarılmıştır. Yapı, bilinen EN II Dönemi mimari özelliklerine sahiptir.
Bu EN II/2 ve 3 konutlarında bütün ve parçalarından bütünlenebilen keramik kaplar ortaya çıkarılmıştır. Keramik biçimleri çoğunlukla daha önceki çalışmalardan bilenenlerle benzerlik göstermektedir. EN II/3 yerleşimine ait ev No. 1’de bulunan kaplardan biri, gövdeye bağlanan iki ucunda yılanbaşları yer alan sepet kulplu bir örnektir. Yine bu evde yüzünde içiçe daireler bulunan sivri bir baskı mühür ele geçmiştir.
EN II/2 tabakasında elde edilen buluntular arasında bir kadın figürini dikkat çeker. Sağ tarafına yatmış biçimde betimlenen kadın dönemin Ana Tanrıçası olmalıdır. Yine aynı evde ortaya çıkarılan başka bir buluntu ise boyun kısmından kırılmış bir insan başıdır. Bu iyi pişirilmemiş kırılgan başın, saçları ensesinde bağlanmış, gözleri badem biçimli olarak betimlenmiş, çenesi ve yanakları işaretlenmiştir.
Ayrıca Derin Açma 2’de bulunan en derin tabaka altında çalışmalara devam edilmiş ancak buluntuya rastlanmamış, böylece bu alanda eldeğmemiş toprak derinliğinin -9 m olduğu kesin olarak belirlenmiştir.
Erken Tunç Çağı ve daha sonraki yerleşimler
2005 ve 2006’da höyüğün güney yarısında çalışmalara başlanmış ve batı yamacındaki Açma E’de (30 x 50 m) 2 m derinliğe ulaşılmıştır. Bu yıl Açma E’de çalışmalara devam edilerek kuzeye doğru genişletilmiş ve önce 2004’te kazılan kuzeybatı açması ve daha sonra Açma A ile birleşmiştir. Böylece, höyük üzerinde yer alan Açma B dışında tüm açmalar birbiriyle birleşmiştir. Ortaya çıkarılan yerleşim kalıntılarının çoğu İT II’ye ve bir bölümü İT II – İT III geçişine tarihlenmektedir. Az miktarda Orta Tunç (OT) keramiği bulunmuş olmakla birlikte, mimari kalıntılar bunlarla ilişkilendirilememektedir.
Kazı çalışmalarının başlangıcından beri, İT II yerleşiminin en dış halkasını oluşturan bir dizi megaron ya da megaron-benzeri konutun varlığı bilinmektedir. Bu yıl batı yamacında bulunan megaronların sayısı on dörde ulaşmıştır. Henüz kazılmamış olan dar şeritte iki megaron ile bir kapı yapısı bulunduğu düşünülmektedir. Höyüğün doğu tarafında da megaronlar vardır ancak batı yamacındakiler daha yüksek nitelikli bir işçilikle yapılmış ve daha iyi korunmuştur.
Son iki yılda, höyüğün orta kısmında yer alan Çok-Odalı Yapıya (ÇOY) ait kilisenin güneyinde ve batısında yer alan yeni odalar temizlenmiştir. Bu yılki çalışmaların sonunda yapı grubunda kazılan oda sayısı on sekize ulaşmıştır. Yapının en az bir defa yeniden yapıldığı ancak özgün düzenlemenin değiştirilmediği anlaşılmaktadır. Bu yapı grubunda yer alan odalardan birbirine geçilebilmektedir; ancak tümünün tek bir yapının parçası olup olmadığı kesin değildir. ÇOY’nın kuzey kısmının kilisenin altında kalması, bu konunun kesinleştirilmesini engellemektedir. Ayrıca ÇOY’nın işlevini de belirlemek güçtür. Basit bir konut işlevine hizmet etmediği açıktır; bu durumda bir yönetim/kamu yapısı veya bir kraliyet konutu olabilir. Bunu bir "saray" olarak da tanımlamak mümkündür. Ancak henüz bu soru ve sorunların cevaplandırılmamıştır.
ÇOY ile megaron halkası arasında kalan alanda bozulmuş duvarlar ile iyi korunmuş bir yapı yer almaktadır. Kalın duvarlı, ikizkenar yamuk-planlı bu yapının geniş kapısı uzun güney duvarı üzerindedir. Bademağacı İT yapıları arasında özel önem taşıyan bu örnekte hiç küçük buluntuya rastlanmamış olması, tarihlendirilmesini olanaksız hale getirmektedir. Bozulmuş duvarların bir bölümü, megaronların önündeki yarı-açık sundurmalar veya geçitlere ait olabilir.
ÇOY ile megaron halkası arasında kalan alandaki bu yapılar henüz tarihlendirilememiştir. Temel seviyeleri arasında 70-80 cm farklar bulunması bir dönem farklılığına işaret etmekte ve görece daha kalın duvarların kesinlikle megaronlardan daha yakın tarihli olduğu bilinmektedir. Ancak, bu duvarlar ile ÇOY arasındaki ilişki henüz açık değildir. Yine de en az iki evresi bulunan ÇOY’nın ilk evresi büyük olasılıkla megaron halkasıyla ilişkili, diğer evresi ise ikizkenar yamuk-planlı yapı ve ÇOY ile megaron halkası arasındaki kalıntılarla eşzamanlıdır. Yerleşimin İT II megaronların inşası ile kurulduğu ve uzun bir süre, büyük olasılıkla İT II – İT III geçişine kadar kullanıldığı öne sürülebilir.
Bu yıl İT II keramik geleneğinde tipik olan çok sayıda küçük ve orta boyutlu gaga-ağızlı sürahi ile çift-kulplu küp bulunmuştur. 2006’da ÇOY içinde bir odada orta ve büyük boyutlu birkaç tencere ve küp ortaya çıkarılmıştır. Bu yıl yine ÇOY’nın başka bir odasında çok sayıda keramik kap ele geçirilmiştir. Kötü durumda birkaç çok büyük tencereye ek olarak, yirmi beş kabın bilinçli olarak bu odaya yerleştirildiği anlaşılmaktadır. ÇOY’da bulunan keramik kaplar arasında tipik İT II biçimlerine ek olarak İT III örneklerine de rastlanmaktadır.
Pişmiş toprak buluntular arasında, çoğu daha önce Bademağacı’nda bulunan örneklerle benzerlik gösteren stilize insan figürinleri dikkat çekmektedir. Taş ve pişmiş toprak baskı mühürlerin sayısı yeni buluntularla artmıştır. Bu yıl daire, dörtgen ve üçgen yüzlü ve geometrik desenlerle bezenmiş otuz kadar mühür bulunmuştur. Örneklerin çoğunda mühürlerin biçimi ve yüzlerindeki desenler bilinen örneklerle benzerlik göstermekle birlikte, bazıları Bademağacı ve Batı Anadolu İT II oyma sanatı bakımından benzersizdir.
Bu yılın en önemli bulgusu, höyüğün güney yarısında yer alan geniş İT II yerleşimlerinin altında Erken Kalkolitik ve Geç Neolitik dönem kalıntılara rastlanmasıdır. Görece az sayıda keramik parçası ve yalnızca taş temelli bir yapını köşesi ortaya çıkarılmış olmakla birlikte, höyüğün güney yarısındaki alt tabakaların kesin olarak Neolitik Dönemin geç evresine ait olduğu belirlenmiştir.
2006
2006 yılı çalışmaları Neolitik ve İlk Tunç Çağı bölgelerinde gerçekleştirilmiştir. Derin Açma 2’nin en erken tarihli tabakasının altına inen bir sondaj kazılarak, 2005 yılında bakir toprağa ulaşılmış ve en erken dönem yerleşiminin (EN I/9) gerçekten de yüzeyin 9 m altında bulunduğu teyit edilmiştir.
Açma A’da gerçekleştirilen çalışmalar, daha önce hakkında fazla bilgi bulunmayan EN II/2 mimari geleneğinin, EN II/3’ün devamı niteliğinde olduğunu göstermiştir. Bu tabakada ayrıca açıkta ve odaların içinde depolama tesislerine rastlanmıştır. Ancak doğu yamacında devam edilen çalışmalar, daha önce burada bulunan “ızgara planlı” temeller konusundaki bilgileri derinleştirmemiştir. Neolitik tabakalarda ele geçen buluntular arasında, EN II/2’de bulunan pişmiş toprak bir insan ayağı (38/39 numara) ile dört-yapraklı yonca biçiminde kısa silindirik tabanlı kültablası benzeri bir obje sayılabilir. Bulunan bir pişmiş toprak figürin torsosunun boyun kısmına kemikten bir baş eklendiği izlenmiştir.
Ayrıca megaron benzeri yapıları çevreleyen bir taş kaplı eğimli yüzeyden (glacis) oluşan ET II yerleşiminde de çalışma yapılmıştır. Merkezi alanda ve bunun güney kesiminde çok-odalı yapılara rastlanmıştır. Yerleşimin, kentsel planlama ilkelerini zorlayarak uygulatan güçlü bir yönetim tarafından planlandığı açıktır. Biri bakır, bir kaç adet baskı mühür bulunmuştur.
Höyüğün güney kısmında bu yıl Neolitik veya İlk Tunç çağlarına ait olmayan keramik parçalarında bir çoğalma izlenmiştir. Bunlar Geç Kalkolitik Döneme ait olabilir; bu alanda yapılacak çalışmaların mimari kalıntılar bulunmasıyla sonuçlanacağı umulmaktadır. Höyüğün güney kısmında üçüncü bir Derin Açma (DA3) kazılmış ve bu alanda da EN tabakası bulunduğu kanıtlanmıştır.
Sezonun sonunda sit stratigrafisinin yeniden gözden geçirilmesinin gerektiği açıkça anlaşılmış olup, bu çalışma önümüzdeki sezonlarda gerçekleştirilecektir.
2005
2005 yılı çalışmaları İTÇ alanlarına odaklanmakla birlikte, Neolitik dolgularda da kazı gerçekleştirilmiş ve anakayaya iki derin sondaj açılmıştır.
Derin Açma 2’de çalışmalara, EN I/9-5 tabakaları kazılarak devam edilmiş ve -9 m altında bakir toprağa ulaşılarak tamamlanmıştır. Tüm tabakalarda keramiğe rastlanmıştır. En erken tarihli tabakaya ait keramikler gri – siyah/kirli-bej renkli, orta düzeyde pişmiş ancak açkısızdır. Açma A’nın güneydoğu bölümünde, EN II/4 ve EN II/3 yapı tabakaları ile eşzamanlı olduğu düşünülen ızgara biçiminde taş temellerin, güneyde İlk Tunç II kalıntılarının altında devam ettiği anlaşılmış olup, bunların bir tahkimat sistemine ait olabileceği düşünülmektedir. Açmanın batı köşesinde, EN I/1 tabakasında kilne benzer bir yapı bulunmuştur. Dinsel bir işlevi olabileceği düşünülmektedir. Bunun altında depolama kapları ve silolar içeren ve bir yangın sonucu tahrip olmuş yapılar yer almaktadır. EN yapılarının yapım teknikleri ve planları Hacılar ve Höyücek’te ortaya çıkarılan örneklerle karşılaştırılabilir niteliktedir. EN bölgelerinde çok sayıda kemik spatül ve kaşık, pişmiş toprak figürin ve mühür ile az sayıda yontma taş bıçak göbeği bulunmuştur. Bir EN nekropolüne rastlanmamış olmakla birlikte yerleşim alanındaki gömüler genel olarak bebek ve çocuklara aittir. Bunlar sırtüstü ve dizleri çenelerine dek bükülmüş durumda (hocker pozisyonunda) evlerin tabanları altına gömülmüştür.
Höyüğün kuzeybatı yamacında gerçekleştirilen kazılar, İT II/3 yerleşiminin höyüğün doğu ve batı yamaçlarına simetrik biçimde dağıldığını göstermiştir. (Bugüne dek 24 örneği bulunan) megaron tipi evlerin girişleri höyüğün merkezi kısmına yönelmiştir. Yerleşim bir taş kaplı eğimli yüzey (glacis) ile çevrilmiş ve bu yıl kazı alanının kuzey kenarında, glacis altında iki kule bulunmuştur. Kuleler yerleşimin kuzeybatı kapısına bitişiktir. Bu alanda ayrıca bir tunç mühüre rastlanmıştır. Bugüne dek sınırlı kazı çalışmasına sahne olan höyüğün güney yarısı, 2005 sezonunda daha detaylı olarak incelenmiştir. Bu alanın batı yamacında da taş duvarlı anıtsal İT II yapılarına rastlanmış ve taş glacisnin devam ettiği belirlenmiştir. Höyük üzerindeki en erken İT evresi olan İT II/3 yerleşiminin doğrudan EN II yerleşimi üzerinde bulunduğunun belirlenmesi, sitin uzun bir süre iskan edilmediğini göstermektedir.
2004
Gülsün Umurtak 2004 raporu veriyor:
Kazıların 12. yılında, ağırlıklı olarak höyüğün doğu ve kuzeybatı kesimlerinde iki ayrı yerde çalışıldı. İlk kazı alanı, en eski yerleşmelerin araştırılması için 2002’de çalışmaların başladığı 2. Derinlik Açması’dır (2. DA) (Duru 2005). İkinci ve en geniş ölçekli çalışma alanı olarak, höyüğün şimdiye kadar araştırılmamış olan kuzeybatı yamacı seçildi. Bu alanda yapılan araştırmalar ile özellikle İlk Tunç Çağı II (İTÇ II) yerleşmelerinin batıdaki durumunun aydınlığa kavuşturulması istenmiştir. 2004 yılı çalışmaları sonunda, höyüğün eski kazı dönemlerinde saptanmış olan tabakalaşma durumunda (ibid.) herhangi bir değişiklik yapılmasını gerektirecek gelişmeler olmadı.
Bademağacı Derinlik Açması 2
Neolitik Çağ Yerleşmeleri
Şimdiye kadar alınan sonuçlara göre, höyükteki ilk yerleşme, M.Ö. 7000 yılı dolaylarında, Erken Neolitik Çağ’da (ENÇ) başlamıştır. Höyükteki en erken yerleşmeler Derinlik Açması 1 ve 2’de araştırılmış (Duru 2000; 2001), her iki alanda da –9.00 m. de ana toprağa ulaşılmıştır. ENÇ’nin en erken yerleşmeleri olan ENÇ 9 ve ENÇ 8 yapı katlarına ait yeni mimarlık kalıntısı, özellikle de ENÇ 8’in kireç harçlı sert tabanının gelişmesi (Duru 2003) 2004 yılı çalışmaları ile öğrenilemedi. Sözkonusu tabanın sadece dar bir alanda görülmesi, ENÇ 8 katındaki konut yoğunluğunun çok fazla olmadığına işaret edebilir. ENÇ 9 ve 8 katlarında çok az sayıda çanak çömlek ele geçmiş, bunların hepsi kapların karın kesimine ait küçük parçalar olduğundan, bu en erken katların çç formları konusunda, daha önceki yıllarda olduğu gibi son çalışma sezonunda da fazla bilgi edinilememiştir (Duru 2002). Sözü edilen yapı katlarında çç dışında, kemik spatula ve bızlar; taş el baltaları, çakmaktaşı dilgiler ve dilgi çekirdekleri ile hayvan kemikleri bulundu.
Höyüğün kuzey ucundaki genişleme kazıları sırasında geçen yıllarda, ENÇ 3 yerleşmesine ait 7 numaralı ev ve aynı kesimde, dış ölçüleri yak. 7 X 5 m. olan, iki odalı 8. ev çok sayıda sağlam durumda çanak çömlek, bir damga mühür, kemik spatula, taştan keskiler, el baltaları ve sayısız boncuk tanesinden oluşan çok zengin buluntuları ile açığa çıkartılmıştı. Evin duvarlarının iç yüzlerinde kalın bir sıva tabakası vardır ve bir duvar parçasının koyu kırmızı ile boyanmış olduğu görülmüştür (Duru 2005). Yukarıda değinilen yapıların yeraldığı kuzey alanda 2004 yılında yapılan düzenleme kazıları sırasında, yanyana inşa edilmiş, 4 bağımsız depolama kutusu bulunmuştur. 1995 yılı kazılarında ENÇ II / 3’ün 1 numaralı evi ile 3 numaralı ev arasındaki sokak ortasına yapılmış 6 gözlü depolama sistemi ile büyük benzerlik gösteren bu depo grubunda da, kutu kenarları ayrı ayrı kil levhalarından yapılmıştır. Kutulardan içinde bol miktarda tahıl tanesi bulunmuştur. Sözkonusu yapım tekniği ve ev planları, bölgenin Hacılar ve Höyücek gibi merkezlerinde daha önceleri karşımıza çıkan mimarlık gelenekleri ile benzerlik içindedir (Umurtak 2001). Geçen yıllarda, doğu yamaç’da yapılan çalışmalarda ızgara planlı bazı taş temeller açığa çıkartılmıştı (Duru 2000; 2001; 2003) . Son iki çalışma döneminde bu alanda kazılar geliştirildi ve bu duvarların ENÇ 4 ve 3 yerleşmeleri süresince kullanılmış bir savunma sistemine ait olduğu konusundaki olasılıklar güçlendi.
ENÇ tabakalarının önceki yıllardan bilinen monokrom çanak çömleği, bu çalışma döneminde de basit çanaklar, derin, düz duvarlı, ip delikli tutamakları olan saklama kapları, delik ağızlı çömleklerden oluşan pek çok sağlam durumda örnek verdi. Bunun dışında, yakın benzeri Hacılar VI yerleşmesinden tanınan yassı bir figürin, baskı yüzeyi ‘swastika’ desenli bir pintadera (Umurtak 1999-2000) ile kemik bız ve spatulalar küçük buluntuları oluşturuyordu. Yontmataş topluluğu her zaman olduğu gibi çakmaktaşının yoğun, obsidyenin ancak %10 oranında kullanıldığı, dilgi ve dilgi çekirdekleri bakımından zengindi.
Bademağacı’nda henüz sözkonusu döneme ait bir mezarlığa rastlanmamakla birlikte, genellikle bebek ve çocukların yerleşme içine, çoğu kez evlerin tabanları altına, sırtüstü, dizler çeneye doğru çekik bir durumda gömüldükleri görülmektedir. Bademağacı bitki kalıntıları üzerinde çalışan Dr. Danièle Martinoli tarafından 2004 yılında ‘flotation’ yöntemi ile örnekler toplanmış ve Basel Üniversitesi’nde değerlendirilmeye alınmıştır. Arkeozoolog Bea de Cupere (Africa Museum-Tervuren) hayvan kemikleri üzerindeki çalışmalarını sürdürmektedir.
Bademağacı ENÇ iki odalı 8. ev
Bademağacı ENÇ buluntuları
İlk Tunç Çağı Yerleşmeleri
2004 yılı çalışmaları sırasında,höyüğün doğu ve batı kesimlerinde iki ayrı alanda İlk Tunç Çağı yerleşmeleri araştırıldı. Bu alanlardaki kazılarda, İTÇII/2 ve 3. yapı katlarına ait megaronların sayısı bugün için 23’ e ulaşmıştır (Duru 1997a; 1997b;1998;2000; 2000; 2001; 2003; 2005). İTÇ yerleşmelerinin höyüğün batı kesimlerindeki varlığı konusundaki sorulara bir cevap vermek amacı ile, bu kesimde, 10 X 35 m. boyutunda, doğu-batı yönünde yeni bir açmada - Batı Açması (BA) - çalışmalara başlandı. Çalışmaların ileri aşamalarında, bu açma biraz daha kuzeye genişletildi ve kazı alanının genişliği yer yer 40 m.’ye ulaştı. Dönem sonunda, bu açmadan çok önemli sonuçlar elde edildi. Kesin olarak söylenebilir ki, Bademağacı Höyüğü İTÇ II / 3 dönemi yerleşmesi, doğu yamaçta olduğu gibi, hemen hemen simetrik şekilde batı yamaçta da devam etmektedir. İTÇ II / 2 döneminde, megaron planlı evler bazı değişiklikler geçirmiş ve ante duvarları höyüğün merkezine doğru ilerletilerek uzatılmıştır. Bu uygulama doğu yamaçta da aynen görülmekteydi. Batı yamaç evlerinin arka duvarları, yerleşmenin hafif meyilli yamacındaki taş dolguya, döşemeye -glacis- dayanmaktadır. Evlere giriş sadece doğudan olmaktadır. Höyüğün batı yamacı boyunca taş döşeme devam etmektedir. Bu durum, doğu yamaca aynen uymaktadır. İTÇ mimarları hiç kuşkusuz bu yerleşmeyi önceden planlamışlar ve kasabayı adeta bir ön planlama sonunda, bir defada inşa etmişlerdir. Gerek doğu gerek batı yamaç evleri, girişleri höyüğün ortasına bakar şekilde düzenlenmiştir. Doğal olarak höyüğün orta kesimindeki boş alanda, bu dönemde bir grup yapının var olduğu düşünülmelidir. Ancak hala bu kesimde İTÇ II’ye ait bina kalıntısı bulunmamıştır. 2004 yılı çalışmaları ile aydınlatılamayan İTÇ ile ilgili en önemli problemlerden biri, yerleşmenin oldukça geniş bir kesiminin kazılmış olmasına karşın, bu kasabaya giriş kapısının nereden olduğunun hala belli olmamasıdır.
İTÇ’nin tipik çç’si (Umurtak 1998) çok sayıda örnek vermiştir; bunlar arasında gaga ağızlı tüm testiler ve 3 ayaklı küçük boy çömlek ilginç kaplardandır. Sağlam durumda pişmiş toprak bir idol, bir riton, damga mühürler, ağırşaklar, ağırlıklar ve maden iğneler İTÇ’nin son iki sezonda ele geçen buluntularından bazılarıdır.
Bademağacı, İTÇ kazı alanı, yeni yapılar
Bademağacı İTÇ II çanak çömleğinden bir grup
İTÇ tabakalarına ait ölülerin bir kısmının yerleşme yerinde, büyük boy çömlekler içinde gömüldükleri görülmektedir. Sözkonusu mezarların yüzeyde, ortaboy taşların daire şeklinde dizilmesiyle işaretlendikleri anlaşılmaktadır. 2004 yılında açılan bir mezarda armağan olarak küçük bir gaga ağızlı testi ele geçmiştir.
Höyüğün en yüksek kesiminde yer alan İlk Tunç Çağı ve Orta Tunç Çağı yapılarında (Duru 2003; Umurtak 2002; 2003) ve Erken Hristiyanlık Dönemine (yaklaşık olarak M.S. 5-7. yüzyıl) tarihlenen Kilise’de (Duru 2001) 2004 sezonunda temizlik ve koruma çalışmaları yapıldı. Yapılan çalışmalar sonucunda, duvarlardaki bozulma uzunca bir süre için ertelendi.
Seçilmiş kaynakça
R. Duru, "Bademağacı Kazıları. 1999 Yılı Çalışma Raporu", Belleten LXIV (2001), 583-598
R. Duru, "Some Observations on the First Stages of Pottery Production in the Lake District (Ancient Pisidia)", Festschrift für Prof. Dr. Manfred Korfmann, Tübingen, 2002
R. Duru, "Bademağacı Kazıları. 2000 ve 2001 Yılları Çalışma Raporu", Belleten LXVI (2003), 449-594
R. Duru, "Bademağacı Kazıları. 2002 ve 2003 Yılları Çalışma Raporu", Belleten LXVIII (2005), 519-560
R. Duru and G. Umurtak, "Excavations at Bademağacı 2006", ANMED (Anadolu Akdenizi Arkeoloji Haberleri) 5 (2007), 6-11
R. Duru ve G. Umurtak, " Bademağacı Kazıları 2007 Yılı Çalışmaları", ANMED (Anadolu Akdenizi Arkeoloji Haberleri) 6 (2008), 14-19
G. Umurtak, "A Building Type of the Burdur Region from the Neolithic Period", Belleten LXIV (2001), 683-706
G. Umurtak, "Some Observations on a Lead Stamp Seal from the Bademağacı Excavations", Anatolica XXVIII (2002), 159-169
G. Umurtak, "A Study of a Group of Pottery Finds from the MBA Deposits at Bademağacı Höyük", Anatolia Antiqua XI (2003), 53-74
G. Umurtak, "A Study on the Dating of New Groups of Pottery from Bademağacı Höyük and Some Reflections on the Late Chalcolithic Cultures of Southwestern Anatolia", Anatolia Antiqua XIII (2005), 53-69
G. Umurtak, "Silos in Neolithic Settlements of Burdur-Antalya Region", Adalya 10 (2007), 1-16
G. Umurtak, "Some Observations on a Group of Buildings and their Finds from the Early Neolithic II/2 Settlement at Bademağacı", Adalya XI (2008), 1-19
İnternet sitesi
Geçmiş çalışma sezonlarına (2006-2008) ilişkin raporlar aşağıdaki adreslerde incelenebilir:
www.ttk.org.tr/index.php?Page=Sayfa&No=205
ve http://www.ttk.org.tr/index.php?Page=Sayfa&No=20 (pdf formatında)Last updated: 9 March 2010
