Acemhöyük (Aksaray)
Click text for translation/
çeviri için tıklayın ...Situated in a fertile plain 13 km north-west of Aksaray at the south edge of the Tuz Gölü and on the main north-south and east-west routes, this site (ancient Purushanda/Burushattum) consists of a large mound (700 x 600 m) and lower city. The mound itself consists of four high points, with flat areas between, and has occupation going back into the 3rd millennium, but the lower city was occupied only in the Assyrian Colony period. Both areas were abandoned at the end of that time. Levels I and II were disturbed and excavation has concentrated on level III, the burnt level contemporary with Kültepe Karum II. It has produced two palaces on the high points of Sarıkaya and Hatipler and the West Building on the third high point, as well as other buildings in between. The cemetery was some 500 m from the mound. Excavations at the site began in 1962 under the direction of Nimet Özgüç and have continued since 1989 under Aliye Öztan of Ankara University.
2008
Excavations took place on the mound in two separate areas. The first area consisted of the trenches (TA/33-40) to the east of the Service Building. These were expanded, revealing remains of Levels I (Hellenistic) and II (Assyrian Colony period I) above the burnt buildings in Level III (palace period).
From Level I came remains of stone walls and, in TA/40, many rubbish pits. One pit contained two very poorly preserved baby/embryo skeletons, both in crouched position. No grave goods were found. In the same area an adult skeleton was found laid out flat, a very rare arrangement, and 2 m to the east were a number of pottery vessels. However, most of this area was taken up by the rubbish pits, which reached down to the burnt deposits of Level III.
The walls of a large building of Level II extended through a number of squares and indicate the structure was at least 8.0 m long. Beside it was an unpaved road, while a two-roomed house with two mud brick storage bins was also uncovered. In a nearby courtyard was a square hearth on a high base. Among the ashes associated with it were fragments of slag and pieces of a tuyere, as well as fragments of bronze items and a pottery vessel. It appears to have been a metalworker's workshop. Immediately below these structures are the burnt remains of the Level III Service Building.
Additional rooms of the Service Building (Level III) were excavated in TA/34-35. One contained the remains of the burnt wooden roof. The floors of these rooms were not reached.
The second excavation area was on Sarıkaya, 20 m from the southwest corner of the palace. It now covers 400 m2 in trenches CB-DB-EB/47-48. From the surface to a depth of 50 cm was mud brick debris, with stone walls below. These have been eroded away at the edge of the slope. In one area a modern tomb had been cut into an oven, inside which were many fragments of loomweights. Several hearths and rubbish pits were also found. The pottery dates to the late Hellenistic period.
On the slope on the east side of the excavation area are the remains of structures destroyed in 1920, with remains of Assyrian Colony periods I and II below them. Three ovens were found here, one containing a pottery vessel and a human (god?) figurine. There are also three silos, two round and one oval, and three large rubbish pits.
2007
In this season work took place in two areas. The first was on Sarıkaya, 30 m east of the palace, where excavations were conducted to clarify the stratigraphy. Five layers were revealed. The first two date to the 6th-4th centuries BC, the third and fourth can be dated to the period after the fire of Level III, and the fifth belongs to the earlier Colony period. Level III thus does not seem to be represented here.
New trenches were opened in the area of the Service Building, between the two palaces. Eleven modern burials (dating from before excavation of the site began) were found and the remains were moved to the new Yeşilova cemetery. There were also fragmentary remains of early Hellenistic date (Level I). Directly below was Level II of the 18th century BC. Excavation of this street lined with small buildings began in 2006. A fourth small building, with gravel flooring, was excavated this year. A number of items connected with metalworking were found here last year, including crucible fragments, moulds and bits of metal.
Level III is the Service Building, a monumental structure dating from the later Colony period. Several rooms have been added to the plan of this heavily burnt building, and a pit in this area produced painted vessels with black paint on white ground and geometric decoration. In Room 21 the burnt timber was removed and the floor exposed. Like the walls, the floor was well plastered and it bore impressions of a textile rug or carpet. Finds included two terracotta brush handles and a potstand.
2006
The service building between the two palaces has been investigated for some years and 700 square metres have now been cleared, with three levels. In 2006 a new area to the south was opened. Eight tombs cut into Level I, and the walls of that level were cut by the road from Sarıkaya. Below is Level II, which here consisted of a road and small buildings lining it. This level is better preserved but not to any great height. The buildings contained sunken jars but only their bases were preserved. There were a number of rubbish pits and a small pit beside the road contained a burial.
In the north part of the service area Level III has been reached. These deposits were heavily burnt. One room was clearly a metal workshop and rubbish from it included moulds, masses of slag, bits of obsidian and lead rings. The next room is very long. It produced a square bone appliqué, two terracotta quadrupeds, stone weights and rock crystal, all of the late Colony period. In Room 13 masses of pottery vessels containing bones and freshwater shells were found on the floor, and in Room 19 pottery vessels on the floor included spouted vessels, bowls, a painted bowl with animal handles and cooking pots.
A bulla depicting a seated deity was found in the service building. It is from the same seal as forty-eight impressions found in the Sarıkaya palace, so the seal was used for a long time. Seal impressions of Shamsi-Adad I and Aplahanda were found, as well as one of the god Assur for the city's tax office, which may have been in this building.
2005
In 2005 work took place in the cemetery area and on the mound, where work continued on the level III buildings. A paved road, 1.4 - 1.8 m wide, was traced for some distance and several ovens were found, including one with sunken chamber and pierced firing platform. Finds included quantities of pottery, fine chipped stone of the usual type, lead and copper, and alabaster bowls.
Website
Results of recent seasons can be found at
http://www.ttk.org.tr/index.php?Page=Sayfa&No=208 (2006 and 2007)
http://www.ttk.org.tr/index.php?Page=Sayfa&No=20 (2008, pdf format)Aksaray’ın 13 km kuzeybatısında, Tuz Gölü’nün güney kıyısında ve kuzey-güney ve doğu-batı yönlerinde uzanan anayolların üzerinde, verimli bir ovada yer alan bu yerleşim (eski adıyla Purushanda/Burushattum), büyük bir höyük (700 x 600 m) ile bir aşağı şehirden oluşmuştur. Dört tepe ile bunların arasındaki düzlükleri kapsayan höyükte yerleşim M.Ö. 3. binyıla kadar uzanırken, aşağı şehir yalnızca Asur Kolonileri Döneminde iskan edilmiş ve her iki yerleşim alanı bu dönemin sonunda terk edilmiştir. Tabaka I ve II kısmen tahrip edildiğinden kazı çalışmaları, yanmış tabakası Kültepe Karum II ile çağdaş olan ve Sarıkaya ile Hatipler tepelerinde iki saray ve üçüncü tepede Batı Yapısı adı verilen bina ile bunların arasındaki alanlarda bulunan diğer yapıların ait olduğu tabaka III’te yoğunlaşmıştır. Mezarlık höyüğe yaklaşık 500 m uzaklıktadır. 1962 yılında Nimet Özgüç yönetiminde başlayan kazı çalışmaları, 1989’dan beri Aliye Öztan başkanlığında sürdürülmektedir.
2008
Höyük üzerinde iki farklı alanda kazı yapılmıştır. Servis Yapısı’nın doğusundaki açmalar (TA/33-40) genişletilerek, Tabaka III’teki (saray dönemi) yanmış yapıların üzerinde bulunan Tabaka I (Helenistik) ve II’ye (Asur Koloni Dönemi I) ait kalıntılar ortaya çıkarılmıştır.
Tabaka I’de taş duvar kalıntıları ve TA/40’ta çok sayıda çöp çukuru yer almaktadır. Çukurların birinde çömelmiş durumda iki adet bozuşmuş bebek/embriyo iskeletine rastlanmış ancak mezar eşyası bulunmamıştır. Burada ayrıca az rastlanan yere uzanmış konumda bir yetişkin iskeleti ile 2 m doğusunda keramik kaplar ortaya çıkarılmıştır. Bu alanın büyük bölümünde yer alan çöp çukurlarının dipleri Tabaka III’e ait yanmış kalıntılara ulaşmaktadır.
Tabaka II’de yer alan ve birkaç açma karesi boyunca uzanan büyük yapının duvarları en az 8,0 metredir. Bunun yanında kaplamasız bir yol ile kerpiç saklama çukurlarına sahip iki odalı bir ev yer almaktadır. Yine yakın çevredeki bir avluda, yüksek kaideli kare-planlı bir ocak vardır; küller arasında curuf kalıntıları ile hava deliğine ait parçalar, tunç obje parçaları ve bir keramik kap bulunmuştur. Bir metal işliği olduğu anlaşılmaktadır. Bu yapıların hemen altında Tabaka III Servis Yapısı’na ait yanmış kalıntılar vardır.
Açma TA/34-35’te Servis Yapısı’na ait diğer odalar kazılmıştır. Bunların birinin yanmış ahşap çatısına ait kalıntılar bulunmuş, ancak oda tabanlarına ulaşılamamıştır.
İkinci kazı alanı, sarayın güneybatı köşesinden 20 m uzaklıkta Sarıkaya üzerindedir. Açma CB-DB-EB/47-48’den oluşan alan 400 m2 genişliğindedir. Yüzeyden 50 cm derinliğe kadar kerpiç döküntüleri ve altında taş duvarlar yer almaktadır. Yamaç kenarındaki duvarlar erozyona uğramıştır. Modern bir mezar, içinde çok sayıda tezgâh ağırlığı parçası bulunan bir fırını kesmiştir. Ayrıca birkaç ocak ile çöp çukuru bulunmuştur. Keramikler Helenistik Dönemin sonuna aittir.
Kazı alanının doğusundaki yamaç üzerinde bulunan kalıntılar, 1920 yılında yok edilen yapılara aittir; bunların altında Asur Koloni Dönemi I ve II’ye ait kalıntılar yer almaktadır. Burada bulunan üç fırından birinde keramik bir kap ile bir insan (tanrı?) figürini ortaya çıkarılmıştır. Burada ayrıca ikisi dairesel ve biri oval planlı üç silo ile üç büyük çöp çukuru vardır.
2007
Bu sezon çalışmalar iki farklı alanda yürütülmüştür. Sarıkaya’da, sarayın 30 m doğusunda yer alan ilk alanda, stratigrafiyi anlamaya yönelik kazı çalışmaları yapılmış, beş farklı tabaka ortaya çıkarılmıştır. Bunlardan ilk ikisi M.Ö. 6.-4. yüzyıllara, üçüncü ve dördüncü tabakalar, Tabaka III’te izlenen yangının sonrasına ve beşinci tabaka ise Erken Koloni Dönemine tarihlendirilmiştir. Bu alanda Tabaka III’e ait kalıntılara rastlanmamıştır.
İki saray arasındaki Servis Yapısı’nda yeni açmalar kazılmıştır. (Sitte kazı çalışmalarına başlanması öncesine tarihlenen) on bir modern mezar bulunmuş ve kalıntılar yeni Yeşilova Mezarlığı’na taşınmıştır. Ayrıca Erken Helenistik Döneme (Tabaka I) ait kısmen korunmuş kalıntılar bulunmuştur. Bunun hemen altında M.Ö. 18. yüzyıla tarihlenen Tabaka II yer almaktadır. Üzerinde küçük yapıların bulunduğu bu sokaktaki kazı çalışmalarına 2006’da başlanmıştır. Bu yıl, çakıl tabanlı dördüncü küçük bir yapı incelenmiştir. Geçtiğimiz yıl burada metal işçiliği ile ilişkilendirilebilecek, pota parçaları, kalıplar ve metal artıkları gibi bazı buluntulara rastlanmıştır.
Tabaka III’te yer alan Servis Yapısı, Geç Koloni Dönemine tarihlendirilen anıtsal ölçekte bir binadır. Büyük bir yangın sonucu harap olan bu yapının planına bu yıl incelenen bir kaç oda daha eklenmiş ve bu alanda bir çukur içinde beyaz fon üzerine siyah boya bezekli ve geometrik desenli kaplar bulunmuştur. Oda 21’de yanmış ahşap kalıntıları kaldırılarak taban ortaya çıkarılmıştır. Duvarlar gibi taban da sıvanmış olup, üzerinde dokuma bir kilim ya da halının izi vardır. Buluntular arasında iki pişmiş toprak fırça sapı ve bir kazan ayağı yer almaktadır.
2006
İki saray arasında yer alan servis yapısındaki çalışmalar bir kaç yıldır sürdürülmekte olup, bugüne dek üç farklı tabaka içeren 700 m2 genişliğinde bir alan temizlenmiştir. 2006 yılında güneyde yeni bir alan açılmıştır. Sekiz mezar Tabaka I’i, Sarıkaya yolu da bu tabakadaki duvarları kesmektedir. Altta yer alan Tabaka II ise, bir yol ve bunun iki tarafında yer alan küçük yapılardan oluşmuştur; daha iyi korunmuş olmakla birlikte, duvar yükseklikleri sınırlıdır. Yapılarda özgün konumunda bulunan toprağa gömülü küplerin ancak tabanları korunabilmiştir. Bir kaç çöp çukuruna ek olarak, yol kenarında içinde bir gömü bulunan küçük bir çukura rastlanmıştır.
Servis alanının kuzeyinde, kalıntıları ağır yangına maruz kalmış olan Tabaka III’e ulaşılmıştır. Metal işliği olarak tanımlanan bir odadaki çöpler arasında kalıplar, curuf kütleleri, obsidyen parçaları ve kurşun halkalar yer alır. Uzun planlı yan odada ise, tamamı Geç Koloni Dönemine ait olmak üzere, kare biçiminde kemik bir kakma parçası, iki adet dört ayaklı pişmiş toprak kap, taş ağırlıklar ve kaya kristalleri bulunmuştur. Oda 13’ün tabanında içinde kemik ve tatlısu kabukları bulunan pişmiş toprak kap parçalarına rastlanmıştır. Oda 19’un tabanında bulunan pişmiş toprak kaplar arasında ise emzikli testiler, çeşitli çanaklar, hayvan biçiminde kulpları olan boya bezekli bir çanak ile tencereler sayılabilir.
Servis yapısında, oturan bir tanrıyı betimleyen bir bulla bulunmuştur. Üzerindeki desen Sarıkaya Sarayı’nda bulunan kırk-sekiz baskıyla aynı olduğundan, mührün uzun bir süre kullanıldığını düşündürmektedir. Şamşi-Adad I ve Aplahanda’ya ait mühür baskılarına ek olarak, şehrin vergi dairesi için Tanrı Asur adına hazırlanmış bir mühre rastlanması, yapının işlevinin de bu konuyla ilişkili olabileceğine işaret etmektedir.
2005
2005 yılında çalışmalar mezarlıkta ve höyük üzerinde tabaka III yapılarında sürdürülmüştür. 1,4 - 1,8 m genişliğinde kaplamalı bir yolu izleyen kazılar sonucu, biri gömme hazneli ve delikli pişirme tablalı bir kaç fırın ortaya çıkarılmıştır. Buluntular arasında büyük miktarda keramik, sık rastlanan tipte ince işçilikli yontma taş, kurşun ve bakıra ek olarak kaymaktaşı (alabastr) çanaklar sayılabilir.
İnternet sitesi
Geçmiş çalışma sezonlarında elde edilen sonuçlar aşağıdaki adreste incelenebilir: http://www.ttk.org.tr/index.php?Page=Sayfa&No=208 (2006 ve 2007) ve
http://www.ttk.org.tr/index.php?Page=Sayfa&No=20 (2008, pdf formatında)Last updated: 9 March 2010